ەۋروپا قازاق دەرٸگەرلەرٸ قاۋىمداستىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ, شۆەيتسارييالىق دەرٸگەر سەرٸك تۇرسىن قازاقستاندىق ۆاكتسيناعا ٷلكەن ٷمٸت ارتىپ وتىر, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
شۆەيتسارييالىق تەراپەۆت قانداسىمىزدىڭ ايتۋىنشا, ول جاقتا ەكپە ەۋەلٸ ەڭ ەگدە جاستاعى جاندارعا سالىنىپتى. ال جەكە امبۋلاتورييا دەرٸگەرلەرٸ ەلٸ كەزەگٸن كٷتٸپ جٷرگەن كٶرٸنەدٸ. رەداكتسييا جولداعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, سەرٸك تۇرسىن قازاقستاندىق ۆاكتسينانىڭ ەۋروپا مەن امەريكادا تانىمال ۆاكتسينالاردان ايىرماشىلىعى تۋرالى دا ماڭىزدى مەلٸمەتتەر ۇسىندى.
«شۆەيتسارييادا وسى كٷنگە دەيٸن ەكٸ ۆاكتسينا سالىپ جاتىر: Pfizer-BioNTech جەنە Moderna. Pfizer-BioNTech-تٸ اقش پەن گەرمانييا بٸرلەسٸپ جاساعان. ال Moderna – شۆەيتسارييانىڭ امەريكامەن بٸرگە جاساعان MRNK دەگەن پرەپاراتقا كەلتٸرٸپ ٸستەلگەن ۆاكتسينا. ەكەۋٸ دە گەندٸك ينجەنەرييا تەحنولويياسىمەن جاسالىپ وتىر. بۇل - ۆيرۋستىڭ سپايك-پروتەينٸنەن جاسالعان گەنوم. سونىڭ ٸشٸندە N-RNK رەتٸندە بٸر بٶلٸگٸن عانا العان. سپايك-پروتەيندٸ ليپوپروتەيننٸڭ ٸشٸنە نانوتەحنولوگييامەن كٸرگٸزٸپ, ادامعا سالىپ جاتىر. ياعني ادام دەنەسٸنە ۆيرۋستىڭ N-RNK-سى اقپارات رەتٸندە عانا كٸرٸپ, سونىڭ ەسەرٸنەن سپايك-پروتەينگە قارسى انتيدەنە پايدا بولادى», - دەيدٸ مامان.
شۆەيتسارييا مۇنىمەن شەكتەلمەي, Johnson & Johnson ۇسىنعان ۆاكتسيناعا دا رۇقسات بەرٸپتٸ. سەرٸك تۇرسىن اتالمىش ۆاكتسينانىڭ بٸزدٸڭ ەلدە قولدانىلىپ جاتقان رەسەيلٸك Cپۋتنيك V ەكپەسٸنەن ايىرماشىلىعى شامالى ەكەنٸن ايتادى.
«وسىدان 1-2 جۇما بۇرىن شۆەيتسارييا بيلٸگٸ تەك قانا وسى ەكٸ ەكپەنٸ الامىز دەگەن بولاتىن. بٸرنەشە كٷن بۇرىن عانا Johnson & Johnson ەكپەسٸنە دە رۇقسات بەردٸ. ٶيتكەنٸ Johnson & Johnson ۆاكتسيناسىنا بٷكٸل ەۋروپا بويىنشا 200 ميلليونداي دوزاعا تاپسىرىس بەرٸلٸپ وتىر. ونىڭ ايىرماشىلىعى سپايك-پروتەيندٸ بٸر ادامنىڭ ادەنوۆيرۋسىنا جالعاستىرىپ, سونى ەگەدٸ. ەڭ جاقسىسى - بٸر-اق رەت ەگەدٸ. سول جەرٸ ۇتىمدى بولىپ تۇر. ەگەر اللەرگييا سيياقتى كەرٸ رەاكتسييالار بايقالسا, ەكٸنشٸ رەت سالعاندا گيپەرسەنسيبيليزاتسييا بولمايدى دا, ەسەرٸنەن اللەرگييا قايتالانبايدى. بۇل ٷلكەن ارتىقشىلىق دەپ ويلايمىن. ەندٸ ونىڭ رەسەيدٸڭ Cپۋتنيك V ەكپەسٸنەن ايىرماسى مىنادا. رەسەيلٸكتەر بەسٸنشٸ جەنە جيىرما التىنشى ادەنوۆيرۋستى كٸرگٸزدٸ. Johnson & Johnson-دا دا بەسٸنشٸ ادەنوۆيرۋس دەل رەسەيلٸك ۆاكتسيناداعىداي. ال جيىرما التىنشى ادەنوۆيرۋس باسقاشا بولىپ تۇر. ەكەۋٸندەگٸ سپايك-پروتەين سانى تەڭ. سوندا Johnson & Johnson-مەن سالىستىرعاندا رەسەيلٸكتەردٸكٸن ەكٸ ەكپە ارقىلى سالادى. سونداي عانا ايىرماشىلىعى بار», - دەيدٸ قانداسىمىز.
شۆەيتسارييا بيلٸگٸ دە ەكپە الاتىن حالىقتى بٸز سيياقتى بٸرنەشە ساناتقا بٶلگەن ەكەن. بٸراق ەڭ بٸرٸنشٸ ەگدە جاستاعى ادامدار مەن ۆيرۋستى اۋىر قابىلداعاندار ەگٸلٸپتٸ.
«حالىقتى A, B, C, D دەگەن توپتارعا بٶلدٸ. بٸرٸنشٸ 80-نەن اسقان ادامدارعا سالدى. سودان كەيٸن 75-تەن اسقاندارعا, ودان 65-تەن اسقاندارعا دەپ تٶمەندەي بەردٸ. قاتتى اۋىرعاندار دا 60 پەن 80-نەن اسقانداردىڭ قاتارىنا قويىلدى. سوزىلمالى اۋرۋلارى بارلار دا بٸرٸنشٸ لەككە ٸلٸندٸ. ياعني تەۋەكەل توبىنداعى 1,5 ميلليونداي ادام تولىق ەكپە الدى. ٶتكەن سەنبٸدە مەن قارييالارعا ارنالعان ٷيلەردٸڭ بٸرٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن 40 ادامعا Moderna ەكپەسٸن سالىپ كەلدٸم. ٶيتكەنٸ Moderna 20 گرادۋستا ساقتالادى. توڭازىتقىشقا سالىپ قويۋعا بولادى. ال Pfizer-دٸكٸ – مينۋس 70 گرادۋس. وعان بٸزدٸڭ امبۋلاتورييالىق جاعداي كەلمەيدٸ. سوندىقتان ول ارنايى ورتالىقتاردا عانا سالىنادى. ال ەندٸ جەكە-جەكە امبۋلاتورييالار بويىنشا ەكپە ناۋرىزدىڭ باسىندا كەلە مە دەپ ويلاعانبىز. بٸراق كەلگەن جوق. ەندٸ گەرمانييادا سەۋٸردٸڭ ورتاسىنان باستاپ بٷكٸل امبۋلاتورييالار ەلگە جاپپاي ەكپە جاساي باستايدى. Johnson & Johnson مەن Moderna كٶبٸرەك كەلٸپ قالسا, بٸزدٸڭ امبۋلاتورييادا دا سالامىز با دەگەن وي بار», - دەيدٸ سەرٸك تۇرسىن.
شۆەيتسارييالىق مامان قازاقستاننىڭ ٶز عالىمدارى ويلاپ تاپقان ۆاكتسينا مۋتاتسييالارعا تٶزٸمدٸ بولۋى مٷمكٸن دەگەن بولجام ايتىپ وتىر.
«قازاقستان دا ۆاكتسينا شىعاردى. قازٸر ٷشٸنشٸ كلينيكالىق تەكسەرۋدەن ٶتٸپ جاتىر. بۇل بۇرىننان بەلگٸلٸ تەسٸلمەن شىعارىلعان ەكپە. ٶلتٸرٸلگەن ۆيرۋستى سالىپ جاتىر. ەلەمدەگٸ احۋالعا قاراساق, ۆاكتسينامەن بٸرگە مۋتاتسييالار شىقتى. مۋتاتسييانىڭ ەكٸ جاعى بولادى. جاقسى جاعى - ٶزدٸگٸنەن نەيتراليزاتسييا بولىپ, جوعالىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. ەكٸنشٸ جاعى ۆيرۋلەنتسيياسى كٶتەرٸلٸپ, ادامدى ەرٸ قاراي اۋىرتۋى مٷمكٸن. اعىلشىنداردا B117 مۋتاتسيياسى, وڭتٷستٸك افيكادا B1351, برازيلييانىڭ P1 مۋتاتسيياسى تاراپ جاتىر. بٸر اپتا بۇرىن بٸر كٷندە 3000 ادام قايتىس بولدى. وعان وسى مۋتاتسييالاردىڭ قاتىسى بولۋى مٷمكٸن. B117 قازٸر ەۋروپادا تاراپ كەتتٸ. گەرمانييادا قازٸر تٸركەلگەن بٷكٸل كوروناۆيرۋستىڭ 80 پايىزى سول مۋتاتسيياسى. شۆەيتسارييادا دا كٶرسەتكٸش 80 پايىزعا جەتٸپ قالدى. بۇرىنعى كوروناۆيرۋستان ايىرماشىلىعى, ادامدار كٶپ قايتىس بولىپ جاتىر دەۋگە بولادى. 64 پايىزعا كٶبٸرەك. بٸراق ەلٸ تٷسٸنٸكسٸز جاعدايلار بار. ٶيتكەنٸ العاشقى 14 كٷندە قالىپتى كوروناۆيرۋستان ايىرماشىلىعى جوق بولىپ كٶرٸنگەن. ال 48 كٷننەن كەيٸن ٶلٸم كٶرسەتكٸشٸ 64 پايىزعا جيٸلەگەن. ونىڭ قازاقستاندىق ۆاكتسيناعا قاتىسى قانشا دەۋٸڭٸز مٷمكٸن. جوعارىدا اتالعان ەكپە جاساۋشىلار ۆاكتسيناعا تەك ۆيرۋستىق اعزانىڭ بٸر بٶلٸگٸن عانا, سپايك-پروتەيندٸ نەمەسە اقۋىزدى عانا السا, قازاقستان ۆيرۋستى تٷگەل كٸرگٸزدٸ. بٸر جاعىنان ماعان جاقسى وي كەلەدٸ. مٷمكٸن باسقا بٸر پروتەينگە, باسقا اقۋىزىنا انتيدەنە پايدا بولىپ, سول مۋتاتسييالانعان ۆيرۋسقا قارسى كٶمەكتەسە مە دەپ ويلايمىن. ەندٸ وسى ويدى تەكسەرۋ ٷشٸن شەتەلدەن ەكپە ساتىپ الۋعا جۇمسايتىن اقشانى قازاقستاندىق ۆاكتسيناعا باعىتتاپ, جىلدامداتىپ ەنگٸزسە جاقسى بولادى دەپ ويلايمىن. وسىلاي ٸستەگەن تيٸمدٸ بولادى», - دەيدٸ سەرٸك تۇرسىن.
