فوتو: Pexels.com
قازاقستاندىقتاردىڭ تٶرتتەن ٷش بٶلٸگٸ 33 جىل ٸشٸندە وتباسىندا بولعان ٶزگەرٸستەردٸ وڭ باعالايدى, دەيدٸ قسزي باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ, ەلەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ايگٷل زابيروۆا. ەلەۋمەتتانۋشى مۇنداي تۇجىرىمعا حالىق اراسىندا مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق جەتٸستٸكتەرٸ مەن ونىڭ ساياساتىن ەمەس, ٶز وتباسىنداعى ٶزگەرٸستەردٸ باعالاۋعا باعىتتالعان ساۋالناما نەتيجەسٸندە كەلگەن.
ايتا كەتۋ كەرەك, 8000 رەسپوندەنتتٸ قامتىعان ساۋالناماعا 17 وبلىس پەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار استانا, الماتى جەنە شىمكەنت قالالارىنىڭ 18 جاستان اسقان رەسپوندەنتتەرٸ قاتىستى.
"مەملەكەتتٸڭ جاھاندىق مەگا-ينستيتۋتىنىڭ ميكروكوسمى رەتٸندەگٸ وتباسى ونىڭ ناقتى كەيپٸن بٸلدٸرەدٸ. وسى تۇرعىدان العاندا, حالىقتىڭ وتباسى دەڭگەيٸندەگٸ ٶزگەرٸستەردٸ باعالاۋى قوعامنىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا بولىپ جاتقان ٶزگەرٸستەردٸ قالاي تٷيسٸنەتٸنٸن جەنە قابىلدايتىنىن تٷسٸنۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ", - دەيدٸ ول.
ايتۋىنشا, 33 جىل ٸشٸندە ٶز وتباسىنداعى ٶزگەرٸستەردٸ باعالاۋ مەسەلەسٸ ٶتە كٷردەلٸ مەسەلە بولعانىمەن, وسى ۋاقىت ارالىعىنداعى كٶپتەگەن وتباسىلارداعى وقيعالار ەكٸۇشتى سيپاتتا بولعان.
ەلەۋمەتتانۋشىلار ٶڭٸرلٸك مونيتورينگتە رەسپوندەنتتەرگە 1991 جىلدان بەرٸ وتباسىندا بولعان ٶزگەرٸستەردٸ, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ باسىنان بەرٸ وتباسىنداعى ٶزگەرٸستەردٸ بەس باعىت بويىنشا باعالاۋدى سۇراعان:
- — جالپى ٶمٸر
- — تۇراتىن قالاسىنداعى/اۋىلىنداعى ٶمٸر
- — وتباسىلىق قاتىناستار
- — تابىس
- — دەنساۋلىق.
نەتيجەسٸندە, قازاقستاندىقتاردىڭ تٶرتتەن ٷش بٶلٸگٸ 33 جىل ٸشٸندە وتباسىندا بولعان ٶزگەرٸستەرگە وڭ باعا بەرگەن. ەڭ وپتيميستٸك باعا, بٸرٸنشٸدەن, جالپى ٶمٸرگە; ەكٸنشٸدەن, وتباسىلىق تابىستىڭ, سونداي-اق تۇراتىن قالاسىنداعى/اۋىلىنداعى ٶمٸردەگٸ ٶزگەرٸستەر.
"بٸر قىزىعى, كٸرٸستەردەگٸ ٶزگەرٸستەر ەڭ جاقسى باعالانادى — رەسپوندەنتتەردٸڭ 17,2% «ەلدەقايدا جاقساردى», 54,7% — «جاقساردى» دەپ اتاپ ٶتتٸ", - دەيدٸ ايگٷل زابيروۆا.
ال, قازاقستاندىقتاردىڭ بەستەن بٸر بٶلٸگٸ 1991 جىلدان بەرٸ وتباسىندا ايتارلىقتاي ٶزگەرٸستەر بولعان جوق دەگەن.
سۋرەت: قسزي
ساۋالناما نەتيجەسٸ كٶرسەتكەندەي, ەيەلدەر ەرلەرمەن سالىستىرعاندا دەنساۋلىقتى, وتباسىن, قارىم-قاتىناستى جەنە جالپى ٶمٸردٸ باعالاۋدا كٶبٸنەسە پەسسيميستٸك وي بٸلدٸرگەن. قالا تۇرعىندارى اۋىل تۇرعىندارىنا قاراعاندا بارلىق بەس باعىت بويىنشا ٶزگەرٸستەرگە پەسسيميستٸك كٶزقاراسپەن قارايتىن بولىپ شىقتى.
"سونىمەن, قازاقستاندىقتاردىڭ تٶرتتەن ٷشٸ 33 جىل ٸشٸندە وتباسىندا بولعان ٶزگەرٸستەردٸ وڭ باعالايدى. پسيحولوگييالىق جاعدايى جاقسى ادامداردىڭ ٶمٸردٸڭ ۇزاق كەزەڭدەرٸندە بولىپ جاتقان وقيعالاردى وپتيميستٸك تۇرعىدان قابىلداۋعا جەنە ٶمٸردٸڭ ەرتٷرلٸ سالالارىنداعى جالپىلامالارعا بايلانىستى سەنٸمدٸلٸك تانىتاتىن تۇراقتى ٶمٸر رەتٸندە انىقتاۋعا بەيٸمدٸلٸگٸ تٷسٸنٸكتٸ. ەر ادامنىڭ, ەلەۋمەتتٸك توپتىڭ جاقسىلىق تۋرالى, بەرەكەلٸ ٶمٸر تۋرالى ٶزٸندٸك ويلارى بار. ەلەۋمەتتانۋدا ادامنىڭ ەل-اۋقاتى تابىس دەڭگەيٸمەن ەڭ تىعىز بايلانىستا دەپ ەسەپتەيمٸز, ەل-اۋقاتى جوعارى رەسپوندەنتتەر ونى تٶمەندەتەدٸ, ال تابىسى تٶمەن ادامدار اسىرا باعالاۋعا بەيٸم", - دەيدٸ ەلەۋمەتتانۋشى.
ەلەۋمەتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا, حالىقتىڭ اقشالاي تابىسى — ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن انىقتايتىن نەگٸزگٸ فاكتور. رەسمي ستاتيستيكاعا سەيكەس, سوڭعى 23 جىلداعى قازاقستاندىقتاردىڭ نومينالدى جەنە ناقتى اقشالاي كٸرٸستەرٸنٸڭ ديناميكاسى ٶسۋ تەندەنتسيياسىمەن سيپاتتالادى.
"ايتا كەتەتٸنٸ, اقشالاي كٸرٸس قۇرىلىمىندا ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸڭ ماڭىزىنىڭ ارتقان", - دەپ قوستى ول.
قورىتىندىلاي كەلە, بٷگٸنگٸ تاڭدا بٷكٸل ەلەمدە دامۋدىڭ پروگرەسسيۆتٸ پەرسپەكتيۆالارىنا ادامداردىڭ سەنٸمٸ رەتٸندەگٸ قوعامدىق وپتيميزمگە ٷلكەن قاجەتتٸلٸك تۋىنداپ وتىر. قوعامنىڭ ەلەۋمەتتٸك نەگٸزدەرٸن تۇراقتاندىرۋ جەنە قازاقستاندىقتاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىنىڭ ارتۋى, قوعامداعى ەلەۋمەتتٸك كەلٸسٸم مەن تەرتٸپتٸڭ ساقتالۋى كٶپتەگەن فاكتورلارعا بايلانىستى, مۇندا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك رەسۋرسى رەتٸندەگٸ ەلەۋمەتتٸك وپتيميزم ەرەكشە رٶل اتقارادى.
