Foto: Pexels.com
Qazaqstandyqtardyń tórtten úsh bóligi 33 jyl ishinde otbasynda bolǵan ózgeristerdi oń baǵalaidy, deidi QSZI bas ǵylymi qyzmetkeri, áleýmettaný ǵylymdarynyń doktory Aigúl Zabirova. Áleýmettanýshy mundai tujyrymǵa halyq arasynda memlekettiń ekonomikalyq jetistikteri men onyń saiasatyn emes, óz otbasyndaǵy ózgeristerdi baǵalaýǵa baǵyttalǵan saýalnama nátijesinde kelgen.
Aita ketý kerek, 8000 respondentti qamtyǵan saýalnamaǵa 17 oblys pen respýblikalyq mańyzy bar Astana, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń 18 jastan asqan respondentteri qatysty.
"Memlekettiń jahandyq mega-institýtynyń mikrokosmy retindegi otbasy onyń naqty keipin bildiredi. Osy turǵydan alǵanda, halyqtyń otbasy deńgeiindegi ózgeristerdi baǵalaýy qoǵamnyń uzaq merzimdi perspektivada bolyp jatqan ózgeristerdi qalai túisinetinin jáne qabyldaitynyn túsinýge múmkindik beredi", - deidi ol.
Aitýynsha, 33 jyl ishinde óz otbasyndaǵy ózgeristerdi baǵalaý máselesi óte kúrdeli másele bolǵanymen, osy ýaqyt aralyǵyndaǵy kóptegen otbasylardaǵy oqiǵalar ekiushty sipatta bolǵan.
Áleýmettanýshylar óńirlik monitoringte respondentterge 1991 jyldan beri otbasynda bolǵan ózgeristerdi, Táýelsizdiktiń basynan beri otbasyndaǵy ózgeristerdi bes baǵyt boiynsha baǵalaýdy suraǵan:
- — Jalpy ómir
- — Turatyn qalasyndaǵy/aýylyndaǵy ómir
- — Otbasylyq qatynastar
- — Tabys
- — Densaýlyq.
Nátijesinde, qazaqstandyqtardyń tórtten úsh bóligi 33 jyl ishinde otbasynda bolǵan ózgeristerge oń baǵa bergen. Eń optimistik baǵa, birinshiden, jalpy ómirge; ekinshiden, otbasylyq tabystyń, sondai-aq turatyn qalasyndaǵy/aýylyndaǵy ómirdegi ózgerister.
"Bir qyzyǵy, kiristerdegi ózgerister eń jaqsy baǵalanady — respondentterdiń 17,2% «áldeqaida jaqsardy», 54,7% — «jaqsardy» dep atap ótti", - deidi Aigúl Zabirova.
Al, qazaqstandyqtardyń besten bir bóligi 1991 jyldan beri otbasynda aitarlyqtai ózgerister bolǵan joq degen.
Sýret: QSZI
Saýalnama nátijesi kórsetkendei, áielder erlermen salystyrǵanda densaýlyqty, otbasyn, qarym-qatynasty jáne jalpy ómirdi baǵalaýda kóbinese pessimistik oi bildirgen. Qala turǵyndary aýyl turǵyndaryna qaraǵanda barlyq bes baǵyt boiynsha ózgeristerge pessimistik kózqaraspen qaraityn bolyp shyqty.
"Sonymen, qazaqstandyqtardyń tórtten úshi 33 jyl ishinde otbasynda bolǵan ózgeristerdi oń baǵalaidy. Psihologiialyq jaǵdaiy jaqsy adamdardyń ómirdiń uzaq kezeńderinde bolyp jatqan oqiǵalardy optimistik turǵydan qabyldaýǵa jáne ómirdiń ártúrli salalaryndaǵy jalpylamalarǵa bailanysty senimdilik tanytatyn turaqty ómir retinde anyqtaýǵa beiimdiligi túsinikti. Ár adamnyń, áleýmettik toptyń jaqsylyq týraly, berekeli ómir týraly ózindik oilary bar. Áleýmettanýda adamnyń ál-aýqaty tabys deńgeiimen eń tyǵyz bailanysta dep esepteimiz, ál-aýqaty joǵary respondentter ony tómendetedi, al tabysy tómen adamdar asyra baǵalaýǵa beiim", - deidi áleýmettanýshy.
Áleýmettanýshynyń aitýynsha, halyqtyń aqshalai tabysy — ómir súrý deńgeiin anyqtaityn negizgi faktor. Resmi statistikaǵa sáikes, sońǵy 23 jyldaǵy qazaqstandyqtardyń nominaldy jáne naqty aqshalai kiristeriniń dinamikasy ósý tendentsiiasymen sipattalady.
"Aita ketetini, aqshalai kiris qurylymynda áleýmettik tólemderdiń mańyzynyń artqan", - dep qosty ol.
Qorytyndylai kele, búgingi tańda búkil álemde damýdyń progressivti perspektivalaryna adamdardyń senimi retindegi qoǵamdyq optimizmge úlken qajettilik týyndap otyr. Qoǵamnyń áleýmettik negizderin turaqtandyrý jáne qazaqstandyqtardyń ómir súrý sapasynyń artýy, qoǵamdaǵy áleýmettik kelisim men tártiptiń saqtalýy kóptegen faktorlarǵa bailanysty, munda iskerlik belsendilik resýrsy retindegi áleýmettik optimizm erekshe ról atqarady.
