فوتو: orda.kz
تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸ نەگٸزگٸ دەرەكتەر قورىن بٸرٸكتٸرٸپ, ولاردى عالىمدارعا, ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جەنە IT-كومپانييالارعا بەرۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ (تسرراپ) مينيسترٸ باعدات مۋسين قازاقستاندا IT-يندۋسترييا قالاي دامىتىلاتىنىن ايتىپ بەردٸ, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
«مينيسترلٸك تەحنولوگييالىق حابتاردى اشۋ جەنە قولداۋ ارقىلى ٶڭٸرلەردە Astana Hub برەندٸن تاراتۋدى باستادى. بٷگٸن بٸز توعىز IT حاب اشتىق, بيىل تاعى تٶرتەۋٸ اشىلادى. ەكٸمدٸكتەردەن ايماقتىق حابتاردى قارجىلىق جەنە ينفراقۇرىلىمدىق قولداۋعا قويىلاتىن تالاپتاردى بەكٸتۋ زاڭدى تٷردە سۇرالادى», – دەدٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
ول بٷگٸندە مەملەكەتتٸك ساياسات IT سالاسىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«IT-ەكوجٷيەنٸ دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ ينستيتۋتىنا اينالعان Astana Hub تۇرعىندارىنىڭ سانى 1200-دەن استى, شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ سانى 319-عا جەتتٸ. 2023 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا Astana Hub قاتىسۋشىلارىنىڭ تابىسى 161,5 ملرد. تەڭگەنٸ (2022 جىلى – 232,9 ملرد., 2021 جىلى – 163,8 ملرد.
قۇرىلعان جىلدارى تۇرعىنداردىڭ جالپى تابىسى 625,4 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. بارلىق جىلدارداعى تارتىلعان ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 198,6 ملرد. «بٷگٸندە IT-ستارتاپ يندۋستريياسى قارجىلىق سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن ۆەنچۋرلىق قورلاردى تارتۋمەن اينالىسۋدا. نارىقتا 24 ۆەنچۋرلىق قور بار, ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 145 ملن دوللاردى قۇرادى. دەگەنمەن, نارىقتاعى ۆەنچۋرلىق كەلٸسٸمدەردٸڭ ٶسۋٸنە قاراماستان, قارجىلاندىرۋداعى ايىرماشىلىق شامامەن 100 ميلليون دوللاردى قۇرايدى», – دەپ تٷسٸندٸردٸ باعدات مۋسين.
ونىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلٸك نارىق ٶكٸلدەرٸمەن بٸرلەسٸپ ۆەنچۋرلىق يندۋستريياداعى شەكتەۋلەردٸ الىپ تاستايتىن زاڭنامالىق باستامالاردى ەزٸرلەيتٸن بولادى. «پرەزيدەنت ٶز جولداۋىندا جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. ول ٷشٸن بٸز ەكٸ نەگٸزگٸ سۇراقتى شەشەمٸز. بٸرٸنشٸدەن, ٷكٸمەتتٸڭ «Smart Data» جوباسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە بٸز نەگٸزگٸ دەرەكتەر قورىن بٸرٸكتٸرٸپ, ولاردى مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن عالىمدارعا, ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن IT-كومپانييالارعا وسى دەرەكتەر نەگٸزٸندە ٶزدەرٸنٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸنە سەيكەس مودەلدەر جاساي الاتىنداي ەتٸپ بەرەمٸز. ياعني, ٷلكەن دەرەكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ مينيستر.
ەكٸنشٸدەن, جاساندى ينتەللەكتتٸ مودەلدەۋ ٷشٸن وتاندىق كومپانييالارعا ۇسىنىلاتىن دەرەكتەر «انونيمدٸ» ەرەكشەلٸكتە, ياعني تۇلعالىق ەمەس نىساندا قولجەتٸمدٸ بولادى.
«ياعني, نارىقتى دەرەكتەرمەن جەنە ەسەپتەۋ قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. دەگەنمەن, بۇل مٷمكٸندٸك تيٸستٸ جاۋاپكەرشٸلٸك پەن مٸندەتتەمەلەردٸ موينىنا العان وتاندىق IT-كومپانييالارعا بەرٸلەدٸ. نەتيجەسٸندە جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى وتاندىق ستارتاپتار كٶبەيٸپ, نارىقتىق بەسەكەلەستٸك تۋىندايدى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ باعدات مۋسين.
ول وزىق ەلەمدٸك تەجٸريبەگە سەيكەس IT سەكتورى كەلەسٸ نەگٸزگٸ بٶلٸمدەردەن تۇراتىنىن اتاپ ٶتتٸ: ادامي كاپيتالدى دامىتۋ; بٸرىڭعاي يننوۆاتسييالىق ەكوجٷيەنٸ قۇرۋ (ٶڭٸرلەردە Astana Hub تەجٸريبەسٸن تاراتۋ ارقىلى) جەنە ۆەنچۋرلىق قورلاردى قولداۋ.
قازاقستاندا بٸرنەشە جىل بويى ەلەكتروندى ٷكٸمەت. «كٷشتٸ ەل باسشىلىعى, ستراتەگييالىق جوسپارلار, ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسييالار, ادامي كاپيتالدى دامىتۋ جەنە تسيفرلىق ترانسفورماتسييانىڭ اداپتيۆتٸ مەدەنيەتٸ – تسيفرلىق دامۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارى قازاقستانداعى سالالار», – دەيدٸ بۇۇ ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر دەپارتامەنتٸنٸڭ مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر جەنە تسيفرلىق ٷكٸمەت دەپارتامەنتٸنٸڭ تسيفرلىق ٷكٸمەت بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى.
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترٸ قازاقستان ٶنەركەسٸبٸندە باعدات مۋسين ەلەكتروندى ٷكٸمەت پەن eGov موبيلدٸ قوسىمشاسىن ودان ەرٸ دامىتۋ جوسپارلارىمەن تانىستىردى.
«بٸزدٸڭ قىزمەتٸمٸز ارقىلى سٸز قازٸردٸڭ ٶزٸندە مٷمكٸن كٶپتەگەن مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ الاسىز. بٸز باسقالاردى جاساۋمەن اينالىسامىز ىڭعايلى قىزمەتتەر ازاماتتارىمىز ونى بەلسەندٸ پايدالانادى», – دەدٸ مينيستر.
سونىڭ بٸرٸ – كەلگەن مەدبيكەگە ونىڭ كەلۋ ۋاقىتى, اتى-جٶنٸ جەنە تەلەفون نٶمٸرٸ تۋرالى حابارلامامەن قوڭىراۋ شالۋ.
«ادامدار ەندٸ سەرتيفيكات الۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتپايدى تۋۋ جەنە بوسانۋ بويىنشا جەردەماقىلار جەنە بالا كٷتٸمٸنە ارنالعان ناقتى نەرسەلەر تۋرالى. بٸز قازٸر جاي عانا قىزمەتتەردٸ نەمەسە قاعاز بٶلٸكتەرٸن تسيفرلاندىرۋدان كٶشەمٸز. بٸزدٸڭ تسيفرلىق پروتسەستەرٸمٸز ٶمٸردٸڭ بارلىق جاعدايلارىنا شىنىمەن ەنٸپ كەتتٸ», – دەدٸ مينيستر.
مەسەلەن, 2023 جىلى دەپارتامەنت ۋاقىتتى قىسقارتۋدى جوسپارلاپ وتىر پرەناتالدى جەردەماقى الۋ (بٸرجولعى جٷكتٸلٸككە بايلانىستى تابىسىنان ايىرىلعان جاعدايدا تٶلەنەتٸن ەلەۋمەتتٸك جەردەماقى جەنە بوسانۋ - رەد.) بٸرگە 15 كٷننەن 1 ساعاتقا دەيٸن. باعدات مۋسيننٸڭ ايتۋىنشا, بۇل قىزمەتتٸ كەم دەگەندە جىلىنا 400 مىڭ وتباسى پايدالانىلادى.
جاساندى ينتەللەكت – ماتەماتيكانىڭ, لوگيكانىڭ جەنە ەۆوليۋتسييانىڭ ٸرگەلٸ زاڭدارىنا نەگٸزدەلگەن تەحنولوگييالىق شەشٸم.
تسيفرلى كٶپٸردە قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋدىڭ باسىمدىعىن اتاپ ٶتتٸ جەنە جالپى وسى تاقىرىپتا كٶپ ايتتى.
سونىمەن, مەملەكەت باسشىسى بٸرنەشە ماڭىزدى جايتتى اتاپ ٶتتٸ:
– اي دامىتۋدىڭ كٶلەمٸن, مٸندەتتەرٸ مەن قۇرالدارىن انىقتايتىن ستراتەگييالىق قۇجاتتى قابىلداۋ قاجەت;
– AI رەتتەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. قازٸردٸڭ ٶزٸندە 120-دان استام ەل بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن تٷرلٸ زاڭنامالىق اكتٸلەردٸ قابىلدادى. قازاقستان جەدەلدەتۋ كەرەك;
– قيىندىق – AI قۇرالدارىن ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن بۇزباي, ولاردىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸنە ەنگٸزۋ;
– جاھاندىق ويىنشىلاردى تارتا وتىرىپ, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى, ونىڭ ٸشٸندە AI-عا مامانداندىرىلعان دەرەكتەر ورتالىقتارىن سالۋدى نىعايتۋ ماڭىزدى;
– جاساندى ينتەللەكتتٸ ەنگٸزۋ ادامنىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى رٶلٸن جوققا شىعارمايدى; جاڭا داعدىلاردى قالىپتاستىرۋ مەكتەپ جاسىنان باستاپ تالاپ ەتٸلەدٸ;
– بولاشاق مۇعالٸمدەر, دەرٸگەرلەر, اگرونومدار, زاڭگەرلەر جەنە سالا ماماندارى اي بويىنشا قاراپايىم بٸلٸمگە يە بولۋى كەرەك.
جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋ قازاقستان ٷشٸن ماڭىزدى اسپەكت ەكەنٸ سٶزسٸز, وعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ سٶيلەگەن سٶزٸ دەلەل. ەندٸ ساراپشىلار قاۋىمىنىڭ پٸكٸرٸنە نازار اۋدارايىق.
ساياساتتانۋشى عازيز ەبٸشەۆتٸڭ پٸكٸرٸنشە, كەلەسٸ تەزيس ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى: «جاساندى ينتەللەكت – ماتەماتيكانىڭ, لوگيكانىڭ جەنە ەۆوليۋتسييانىڭ ٸرگەلٸ زاڭدارىنا نەگٸزدەلگەن تەحنولوگييالىق شەشٸم. جاساندى ينتەللەكت ەسٸرەسە بٸرتۇتاس جاھاندىق عىلىمي جەلٸدە دامىعان بولسا, ەمبەباپ بولىپ تابىلادى. ونىڭ تولىق بولۋى جەنە كەڭ كٶلەمدە جٷزەگە اسىرىلۋى ۇلتتىق ويلاۋدىڭ بٸرەگەيلٸگٸ تۋرالى جەرگٸلٸكتٸ پٸكٸرلەردٸ جويىپ, ۇلتتاردىڭ مەدەني كودتارىن بۇلدىراتۋى مٷمكٸن».
ٶيتكەنٸ, كٷتٸلەتٸن دامۋ جولدارىنىڭ بٸرٸ چيپتەردٸ بٷكٸلەلەمدٸك جەلٸگە قوسۋ ارقىلى ادامداردى ەمبەباپ بيوچيپيزاتسييالاۋ جەنە چيپ ارقىلى جەكە AI كٶمەكشٸسٸن الۋ مٷمكٸندٸگٸ بولماق, دەپ اتاپ ٶتتٸ ساراپشى. بۇل جاعدايدا ەربٸر ادام قاراپايىم ويمەن عالامشارداعى بارلىق اقپاراتقا لەزدە قول جەتكٸزە الادى. ال مۇنداي اقپارات اعىنى, ەرينە, ۇلتتىق پسيحيكالىق شەكارانىڭ كٶبٸن شايىپ جٸبەرەدٸ.
«مەملەكەت باسشىسى سونداي-اق اي تٶنۋٸ مٷمكٸن قاۋٸپتٸ اتاپ ٶتتٸ. بۇل جەردە قازاقستان بۇل قاۋٸپكە بايلانىستى تسۋناميدٸڭ الدىندا جاعاداعى بالا ٸسپەتتٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتۋ كەرەك. بٸزدٸڭ قولىمىزدان كەلەر ماڭىزدى نەرسە بولۋى ەكٸتالاي. كرەمنيي القابى, بوستون, لوندون مەتروپوليتەنٸ, قىتاي عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى جەنە پلانەتانىڭ باسقا دا بٸرقاتار ايماقتارى - دەل وسى جەردە AI ٸرگەلٸ دەڭگەيدە جاسالادى, بٸزدە ونى تٷسٸنەتٸن ماماندار بولماۋى مٷمكٸن. يسااك ازيموۆتىڭ روبوتتار تۋرالى سەريياسىندا پوزيتروندىق مي 10 وتىرىستا قۇراستىرىلعانى سيياقتى, ەرقايسىسى كٷردەلٸرەك, مۇندا دا ۇقساس نەرسە بولۋى مٷمكٸن», – دەپ تٷسٸندٸردٸ مامان.
تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸ نەگٸزگٸ دەرەكتەر قورىن بٸرٸكتٸرٸپ, ولاردى عالىمدارعا, ۋنيۆەرسيتەتتەرگە جەنە IT-كومپانييالارعا بەرۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ (تسرراپ) مينيسترٸ باعدات مۋسين قازاقستاندا IT-يندۋسترييا قالاي دامىتىلاتىنىن ايتىپ بەردٸ.
مينيسترلٸك تەحنولوگييالىق حابتاردى اشۋ جەنە قولداۋ ارقىلى ٶڭٸرلەردە Astana Hub برەندٸن تاراتۋدى باستادى. بٷگٸن بٸز توعىز IT حاب اشتىق, بيىل تاعى تٶرتەۋٸ اشىلادى. ەكٸمدٸكتەردەن ايماقتىق حابتاردى قارجىلىق جەنە ينفراقۇرىلىمدىق قولداۋعا قويىلاتىن تالاپتاردى بەكٸتۋ زاڭدى تٷردە سۇرالادى. IT-ەكوجٷيەنٸ دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ ينستيتۋتىنا اينالعان Astana Hub تۇرعىندارىنىڭ سانى 1200-دەن استى, شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ سانى 319-عا جەتتٸ. 2023 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىعىندا Astana Hub قاتىسۋشىلارىنىڭ تابىسى 161,5 ملرد. تەڭگەنٸ (2022 جىلى – 232,9 ملرد., 2021 جىلى – 163,8 ملرد.
