فوتو: forbes.kz
«بٸز اقپاراتتاندىرۋ ٶزگەرٸستەرگە العاشقى قادام دەپ سانايمىز. بۇل اپتا بالالار وبىرىمەن كٷرەستٸڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكە سالىپ قانا قويماي, قوعامنىڭ, دەرٸگەرلەر مەن مەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردىڭ كٷش — جٸگەرٸن بٸزدٸڭ قولداۋىمىزعا مۇقتاج بالالارعا كٶمەكتەسۋ ٷشٸن بٸرٸكتٸرۋ مٷمكٸندٸگٸ بولىپ تابىلادى», - دەپ اتاپ ٶتتٸ اكتسييانى ۇيىمداستىرۋشىلار.
فوتو: پەدياترييا ورتالىعى
وسى شارا اياسىندا پەدياترييا ورتالىعى «Help Today» مەن ەسەل بايسەيٸتوۆا اتىنداعى قايىرىمدىلىق قورلارىنىڭ قولداۋىمەن «قاتەرلٸ ٸسٸككە قارسى بٸرگە كٷرەسەيٸك!» ۇرانىمەن اپتالىق ٶتكٸزەدٸ.
اپتالىق اياسىندا بٸرقاتار شارالار ٶتەدٸ. اتاپ ايتقاندا, «دونورلىقتىڭ, سٷيەك كەمٸگٸن ترانسپلانتاتسييالاۋدىڭ جەنە ونكولوگييالىق ناۋقاستاردى وڭالتۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ» تاقىرىبىندا دٶڭگەلەك ٷستەلٸ, مەرەكەلٸك ٸس-شارالار, فلەشموب, ارت-تەراپييا, قولٶنەر بويىنشا شەبەرلٸك ساعاتى, انيماتورلارمەن ويىن-ساۋىق كەشتەرٸ, موبيلدٸ پلانەتارييگە ساياحات جەنە ت.ب. شارالار. اپتالىق 15 اقپان كٷنٸ الماتىداعى فورۋم ساۋدا ورتالىعىندا بەلگٸلٸ ەرتٸستەر مەن شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ قاتىسۋىمەن ٶتەتٸن كونتسەرتپەن اياقتالادى. وعان ٷركەر توبى, كەنجەبەك نۇردولداي, سامات جانعازين, «MMDANCE» بالالار شىعارماشىلىق ورتالىعى, ۇلتتىق-پاتريوتتىق ورتالىعى الماتى قالاسى فيليالىنىڭ ەسكەري وركەسترٸ جەنە باسقا دا ٶنەر جۇلدىزدارى قاتىسىپ, قولداۋ كٶرسەتەدٸ.
بٷكٸل ەلەمدە 15 اقپان كٷنٸ حالىقارالىق بالالارداعى قاتەرلٸ ٸسٸك اۋرۋىنا قارسى كٷرەس كٷنٸ اتاپ ٶتٸلەدٸ. بۇل كٷن ليۋكسەمبۋرگتە 2001 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە قاتەرلٸ ٸسٸككە شالدىققان بالالاردىڭ اتا-انالارى ۇيىمدارىنىڭ حالىقارالىق كونفەدەراتسيياسىنىڭ (International Confederation of Childhood Cancer Parent Organisations) جىل سايىنعى كەزدەسۋٸ كەزٸندە جارييالاندى.
قاتەرلٸ ٸسٸككە شالدىققان بالالاردىڭ حالىقارالىق كٷنٸ العاش رەت 2002 جىلى ٶتتٸ. حالىقارالىق قاتەرلٸ ٸسٸككە شالدىققان بالالار كٷنٸنٸڭ باستى ماقساتى – پەدياترلاردىڭ, بٷكٸل كەسٸبي مەديتسينالىق قاۋىمداستىقتىڭ جەنە بارلىق ماماندىقتاعى ەلەۋمەتتٸك جاۋاپتى ازاماتتاردىڭ بالالار ونكولوگيياسىنىڭ جەتٸستٸكتەرٸ مەن پروبلەمالارى تۋرالى اقپاراتتاندىرۋ, قوعامنىڭ نازارىن قاتەرلٸ ٸسٸكپەن كٷرەسكە اۋدارۋ, الدىن الا تەكسەرٸلۋگە شاقىرۋ.
قازاقستاندا دەستٷرلٸ تٷردە بۇل كٷنٸ پاتسيەنتتەردٸڭ ٶزدەرٸ مەن ولاردىڭ اتا-انالارىنىڭ, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جەنە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ قاتىسۋىمەن تٷرلٸ ٸس-شارالار ۇيىمداستىرىلادى.
حالىقارالىق قاتەرلٸ ٸسٸككە شالدىققان بالالار كٷنٸ قارساڭىندا پەدياترييا جەنە بالالار حيرۋرگيياسى عىلىمي ورتالىعى مەن ەسەل بايسەيٸتوۆا اتىنداعى قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قولداۋىمەن 12 اقپان كٷنٸ «دونورلىقتىڭ, سٷيەك كەمٸگٸن ترانسپلانتاتسييالاۋدىڭ جەنە ونكولوگييالىق ناۋقاستاردى وڭالتۋدىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸ» تاقىرىبىندا دٶڭگەلەك ٷستەلٸن ٶتكٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. «قاتەرلٸ ٸسٸككە قارسى بٸرگە كٷرەسەيٸك!» ۇرانىمەن ٶتەتٸن باسقوسۋ ساعات 14 00-دە باستالادى. وعان ورتالىق دەرٸگەرلەرٸ, ونكوگەماتولوگتار, رەزيدەنتتەر, ٷەۇ ٶكٸلدەرٸ جەنە پەدياترييا ورتالىعىندا ەمدەلٸپ جاتقان ناۋقاس بالالاردىڭ اتا-انالارى قاتىسادى. ٸس-شارانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى: گەموپوەزدٸك دٸڭ جاسۋشالارى دونورلىعىنىڭ كٶرسەتكٸشتەرٸن, شارتتارىن, تەۋەكەلدەرٸن تٷسٸندٸرۋ. دٶڭگەلەك ٷستەلدە قازاقستاندا وسى قىزمەتتٸ ۇيىمداستىرۋدىڭ اعىمداعى جاعدايى, دامۋ مەسەلەلەرٸ مەن پەرسپەكتيۆالارى تالقىلانادى.
2025 جىلعى 13 اقپاندا بالالارعا ارنالعان مەرەكەلٸك ٸس-شارالار ٶتەدٸ:
- دەرٸگەرلەردٸڭ, ورتالىق رەزيدەنتتەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن بالالارعا ارنالعان فلەشموب جەنە كونتسەرت;
- «زازەركالە» تەاترىنىڭ ەرتەگٸلٸك مۋزىكالىق قويىلىمى;
- قىش-قۇمىرا ٶنەرٸ, 3D مودەلدەۋ بويىنشا شەبەرلٸك ساعاتى;
- ارت-تەراپييا, قولٶنەر بويىنشا شەبەرلٸك ساعاتى;
- موبيلدٸ پلانەتارييگە بارۋ;
- انيماتورلارمەن ويىن-ساۋىق ٸس-شارالارى.
«Help Today» قق جەنە «پەدياترلار وداعى» قب بٸرلەسٸپ 15 اقپان كٷنٸ الماتىداعى فورۋم ساۋدا ورتالىعىندا بەلگٸلٸ ەرتٸستەر مەن شىعارماشىلىق ۇجىمداردىڭ قاتىسۋىمەن كونتسەرت (نونستوپ رەجيمٸندە) ۇيىمداستىرادى. وعان ٷركەر توبى, كەنجەبەك نۇردولداي, سامات جانعازين, «MMDANCE» بالالار شىعارماشىلىق ورتالىعى, ۇلتتىق-پاتريوتتىق ورتالىعى الماتى قالاسى فيليالىنىڭ ەسكەري وركەسترٸ جەنە باسقا دا ٶنەر جۇلدىزدارى قاتىسىپ, قولداۋ كٶرسەتەدٸ.
سونىمەن قاتار, دەل وسى كٷنٸ «Help Today» قق حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ قايىرىمدىلىق جەرمەڭكەسٸن, كارتينالار اۋكتسيونىن, «قازورعزي» اق جەنە «پبحعو» اق-دا ەمدەلٸپ جاتقان پاتسيەنتتەردٸڭ سۋرەتتەرٸنٸڭ كٶرمەسٸن ۇيىمداستىرادى. بۇل اكتسييانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – جالپى سوماسى 7 000 000 تەڭگەدەن اساتىن موبيلدٸ دەرٸلٸك ستانتسييالارمەن پبحعو-نىڭ ونكولوگييا جەنە گەماتولوگييا بٶلٸمشەلەرٸن قوسىمشا جاراقتاندىرۋ.
ٸس-شارا اياسىندا ەرتە جاستان قاتەرلٸ ٸسٸك اۋرۋىن جەڭگەن ورتالىق پاتسيەنتتەرٸ - «باتىر بالالار» قىزىل كٸلەممەن جٷرٸپ ٶتۋ سالتاناتتى رەسٸمٸ ٶتەدٸ. جەڭٸمپاز بالالارعا ەستەلٸك سىيلىقتار تابىستالاتىن بولادى. ٸس-شاراعا بالالار مەن ولاردىڭ اتا-انالارىن, ەرٸكتٸلەردٸ, دەرٸگەرلەردٸ, سونداي-اق باق ٶكٸلدەرٸن قوسقاندا 500-گە جۋىق ادام قاتىسادى دەپ جوسپارلانۋدا.
سونداي-اق, قوعامنىڭ بالالار قاتەرلٸ ٸسٸگٸ تۋرالى حاباردارلىعىن ارتتىرۋ, كٷردەلٸ اۋرۋمەن ارپالىسقان پاتسيەنتتەر مەن ولاردىڭ وتباسىلارىن قولداۋ, قاتەرلٸ ٸسٸكتٸ ەرتە دياگنوستيكالاۋ قاجەتتٸلٸگٸ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق جەنە وبلىستىق ماڭىزى بار 7 قالادا مەديابوردتار مەن لەد ەكرانداردا قىسقا بەينەروليكتەر كٶرسەتٸلەتٸن بولادى. سونىمەن قاتار, حالىقارالىق قاتەرلٸ ٸسٸكپەن اۋىراتىن بالالار كٷنٸنٸڭ سيمۆوليكاسى بار بيلبوردتار قويىلاتىن بولادى.
پەدياترييا ورتالىعىنىڭ رەسمي سايتىندا جەنە ورتالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەرٸندە بالالار قاتەرلٸ ٸسٸگٸنٸڭ بەلگٸلەرٸ, الدىن-الۋ, بالالار قاتەرلٸ ٸسٸگٸنەن ايىققان ناۋقاستار تۋرالى اقپاراتتارى بار بەينەروليكتەر مەن پوستتار جارييالاناتىن بولادى.
وسىعان ۇقساس ٸس-شارالار ەلٸمٸزدٸڭ ەرتٷرلٸ ٶڭٸرلەرٸندە ٶتەدٸ. ماماندار, قاتەرلٸ دەرتكە شالدىققان بالالار اينالاسىنداعى جانداردىڭ قولداۋىن سەزٸنسە, مىقتى بولا تٷسپەك, دەيدٸ. ەندەشە, بالالارىمىزعا ٷنەمٸ قولداۋ كٶرسەتٸپ جٷرەيٸك!
اكتسييانىڭ باستى ماقساتى – ەرتە دياگنوستيكانىڭ ماڭىزدىلىعى جەتكٸزۋ, بالالار ونكولوگيياسى مەسەلەسٸنە قوعامنىڭ نازارىن اۋدارۋ.
قازاقستاندا جىل سايىن بالالارداعى ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ 600-گە جۋىق جاڭا جاعدايى انىقتالادى. 2024 جىلى ونكولوگييالىق اۋرۋ دياگنوزى ەلٸمٸزدٸڭ 638 بالاسىنا العاش رەت قويىلدى. رەسپۋبليكالىق ورتالىقتاردا ٸسٸككە قارسى قارقىندى ەمدەۋ اياقتالعاننان كەيٸن بالالار تۇرعىلىقتى جەرٸ بويىنشا ٶڭٸرلٸك بالالار ونكولوگتارى مەن گەماتولوگتارىنىڭ باقىلاۋىندا بولادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە قاتەرلٸ ٸسٸكتەردٸ ەمدەگەننەن كەيٸن رەميسسييادا جٷرگەن 4 987-گە جۋىق بالا ديسپانسەرلٸك باقىلاۋدا تۇر. بالالىق شاقتاعى ونكولوگييالىق اۋرۋلاردىڭ شامامەن 70%-ى سەتتٸ ەمدەلەدٸ, بۇل دياگنوستيكانىڭ جاقسارۋىمەن جەنە زاماناۋي تەراپەۆتٸك ەدٸستەردٸ قولدانۋمەن بايلانىستى.
ٶكٸنٸشكە وراي, بالالار قاتەرلٸ ٸسٸگٸنٸڭ الدىن الۋ جەنە سكرينينگتٸك باعدارلامالارى بٷگٸندە بٷكٸل ەلەمدە جوق. الايدا, تىعىز ٸسٸكتەردە ەرتە دياگنوستيكالاۋ قاتەرلٸ ٸسٸكتٸ ەمدەۋ مٷمكٸندٸگٸن ارتتىراتىنى دەلەلدەندٸ. سوندىقتان مەديتسينالىق قوعامداستىقتىڭ جەنە بٷكٸل حالىقتىڭ قاتەرلٸ ٸسٸكتٸڭ العاشقى بەلگٸلەرٸ تۋرالى حاباردارلىعىن ارتتىرۋ ماڭىزدى رٶل اتقارادى. ٶڭٸرلەردەگٸ دەرٸگەرلەردٸ ونكولوگييالىق ساقتىق مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٷزدٸكسٸز وقىتۋدىڭ ارقاسىندا 1-2 ساتىداعى قاتەرلٸ ٸسٸك دياگنوستيكاسى 2015 جىلعى 29%-دان 2024 جىلى 46%-عا دەيٸن ٶستٸ.
