قازاقستاندا يندۋسترييالاندىرۋ قالاي دامىدى?

قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ قازاقستانداعى يندۋسترييالاندىرۋدىڭ دامۋ بارىسىنا شولۋ جاسادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".

قازاقستاندا يندۋسترييالاندىرۋ قالاي دامىدى: ٶنەركەسٸپتٸڭ جاڭعىرۋى, ينۆەستيتسييالار اعىمى, يننوۆاتسييالىق سەرپٸلٸس

تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن العاشقى كەزەڭدە قازاقستان جاپپاي يندۋسترييالاندىرۋعا باعىت الدى. نەگٸزگٸ دامۋ باعىتى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ بولدى, كەيٸن ول ەلٸمٸزدە ٶنەركەسٸپتٸڭ ٶسۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ درايۆەرٸنە اينالدى. يندۋسترييالاندىرۋ جىلدارى مىڭداعان جاڭا زاماناۋي جوعارى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸستەر قۇرىلدى, ولار جاڭا ٶنٸمدەردٸڭ جٷزدەگەن تٷرلەرٸنٸڭ شىعارىلۋىن قامتاماسىز ەتٸپ, مىڭداعان جۇمىس ورىندارىنىڭ قۇرىلۋىنا ىقپالىن تيگٸزدٸ. يندۋسترييالاندىرۋ كٷنٸ قارساڭىندا رrimeمinister.kz رەداكتسيياسى قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىنداعى يندۋسترييالىق ساياساتىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋى تۋرالى شولۋ ەزٸرلەدٸ.

2010 جىلعى يندۋسترييالاندىرۋ جەنە قازٸر: بەرٸ نەدەن باستالدى

يندۋسترييالاندىرۋدىڭ العاشقى بەسجىلدىعى (2010-2014) باعدارلاماسى اياسىندا مەملەكەت ٶنەركەسٸپتٸع اۋىل شارۋاشىلى مەن قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورىن قوس العاندا, ەكونوميكانىڭ بارلىق نەگٸزگٸ سەكتورلارىن تارگەتتەدٸ, بۇل كەزدە باعدارلامانىڭ ماقساتى ەلەمدەگٸ داعدارىستى جاعدايلارعا قاراماستان, ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ بولدى.

ٷييد مب (2010-2014) كەسٸپكەرلٸكتٸ جەنە شوب دامىتۋ, ٶنەركەسٸپ ينفراقۇرىلىمى, جۇمىسپەن قامتۋ, قولايلى ينۆەستيتسييالىق احۋال جاساۋ تەرٸزدٸ مەملەكەتتٸ دامىتۋدىڭ جالپى جٷيەلٸك باعىتتارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ ەندٸ. بۇل باعدارلامادا شيكٸزاتتىق سەتكوردى, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدى قوسا العاندا, ٶنەركەسٸپتٸڭ بارلىق سالالارى قامتىلدى, وسىلايشا, باسىمدىقتارىنىڭ كەڭ اۋقىمى ناقتىلاندى.

سونىمەن قاتار, بٸرٸنشٸ بەسجىلدىق اياسىندا ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ پروتسەسٸن ٸسكە قوسۋ ٷشٸن ماڭىزدى بازالىق العىشارتار قولعا الىندى - «يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق قىزمەتتٸ مەملەكەتتٸك قولداۋ تۋرالى», «2010 – 2014 جىلدارعا ارنالعان ينۆەستيتسييالار تارتۋ, ارنايى ەكونوميمكالىق ايماقتاردى دامىتۋ جەنە قر-دا ەكسپورتتى ىنتالاندىرۋ بويىنشا باعدارلاما» جەنە «ەنەرگييا ٷنەمدەۋ جەنە ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸ تۋرالى» قر زاڭى تەرٸزدٸ زاڭدار قابىلداندى. سونىمەن قاتار, 50-دەن استام زاڭعا تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلدٸ.

بۇل جىلدارى كٶپتەگەن ينفراقۇرىلىمدىق مەسەلەلەر شەشٸلدٸ: 4 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق اۆتوموبيل جولدارى سالىنىپ, رەكونسترۋكتسييالاندى («باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي», ورتالىق-وڭتٷستٸك جەنە ورتالىق-شىعىس 2 ترانزيتتتٸك دەلٸزٸ), 1700 شاقىرىمعا جۋىق تەمٸرجول سالىندى (ٶزەن–تٷرٸكمەنستانمەن مەملەكەتتٸك شەكارا, جەتٸگەن–قورعاس, بەينەۋ-جەزقازعان, ارقالىق-شۇباركٶل), 13 ارنايى ەكونوميكالىق ايماق پەن 23 يندۋسترييالىق ايماق جۇمىس ٸستەي باستادى.

بيزنەستٸ قولداۋ ٷشٸن «ٶنٸمدٸلٸك - 2020», «ينۆەستور - 2020», «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى - 2020» باعدارلامالارى قابىلداندى. ونداعان جاڭا قولداۋ قۇرالدارى ەزٸرلەنٸپ, ٸسكە قوسىلدى: جەڭٸلدٸكتٸ نەسيەلەر جەنە ليزينگ, يننوۆاتسييالىق, ەكسپورتتىق گرانتتار, سەرۆيستٸك قولداۋ جەنە ت.ب. بٷگٸندە جەكە كەسٸپكەرلەرگە 100-گە جۋىق قولداۋ قۇرالدارى قولجەتٸمدٸ.

ەكٸنشٸ بەسجىلدىق (2015-2019) سىرتقى ەكونوميكالىق شوكتارعا اسا تٶزٸمدٸ جەنە قازاقستاندىق ەكونوميكا ٷشٸن «قاۋٸپسٸزدٸك تٶسەمٸ» بولۋ ەلەۋەتٸ بار سەكتور رەتٸندە ناقتى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە باعدارلاندى. بۇل بەسجىلدىق اياسىندا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ 14 باسىمدىقتى سەكتورى ايقىندالدى, قولداۋ قۇرالدارى سولارعا باعىتتالدى.

باعدارلامانى ٸسكە اسىرۋ قازاقستان ەكونوميكاسى ٷشٸن بٸرقاتار وڭ قورىتىندىلار ەكەلدٸ.

ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ەكسپورتتالاتىن تاۋارلار نومەنكلاتۋراسى 21%-عا ارتتى. اككۋمۋلياتورلار, تەمٸردەن نەمەسە قوسپاسىز بولاتتان جاسالعان جازىق يلەم, قوسپاسىز اليۋمينييدەن جاسالعان سىم تەرٸزدٸ جاڭا ەكسپورتتىق تاۋارلار پايدا بولدى.

2010-2018 جىلدارى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ دامۋى ٷشٸن نەگٸز جاسالدى. مەسەلەن, 7,9 ترلن تەڭگە سوماسىنا 1250 جوبانى ٸسكە اسىرۋ جەنە Global-2000/تۇك تٸزٸمٸنەن 29 ينۆەستوردى تارتۋ نەتيجەسٸندە جاڭا ٶسۋ كٶزدەرٸ پايدا بولدى. 35 كەسٸپورىندى جاڭعىرتۋ, ەكونوميكانىڭ جاڭا باعىتتارى مەن ەكسپورتتىق جەنە يننوۆاتسييالىق ەلەۋەتٸ جوعارى جاڭا تاۋارلاردىڭ پايدا بولۋى ارقىلى تيٸمدٸ بازالىق يندۋسترييا قۇرىلدى.

يندۋسترييالاندىرۋ ارقىلى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە 7,5 ترلن تەڭگە تارتىلدى

ييد مب ەكٸ بەسجىلدىعى ٸسكە اسىرىلعان جىلدارى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە 7,5 ترلن تەڭگە تارتىلدى (ييد مب-1 كەزەڭٸندە – 3 ترلن تەڭگە, ييد مب-2 كەزەڭٸندە – 4,5 ترلن تەڭگە).

ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە نەگٸزگٸ كاپيتالعا 4,5 ترلن تەڭگە سوماسىنداعى ينۆەستيتسييالار جوسپارى ورىندالعانىن اتاپ ٶتكەن جٶن.

جالپى, قازاقستاندا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە ينۆەستيتسييالار اعىمىنىڭ وڭ ديناميكاسى بايقالىپ وتىر. 2018 جىلى قازاقستاننىڭ ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ كەسٸپورىندارى نەگٸزگٸ كاپيتالعا تارتقان ينۆەتسيتسييالار كٶلەمٸ 1 242 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى, بۇل 2010 جىلعى دەڭگەيدەن ٷش ەسە ارتىق (413 ملرد تەڭگە).

2010-2018 جىلدارى ينۆەستيتسييالاردىڭ ەڭ كٶپ كٶلەمٸ مەتاللۋرگييا ٶنەركەسٸبٸنەن - بارلىق كەزەڭدەگٸ ينۆەستيتسييالاردىڭ جيىنتىق كٶلەمٸنەن 34,6%, كوكوس جەنە مۇناي ٶڭدەۋ ٶنٸمدەرٸ ٶندٸرٸسٸنەن – 23,9%, باسقا دا بەيمەتالل مينەرال ٶنٸمدەردەن – 9,5%, حيمييا ٶنٸمدەرٸنەن – 8,5%, ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنەن - 7,7% كەلٸپ تٷستٸ.

ە ل ٶڭٸرلەرٸ بويىنشا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە ينۆەستيتسييالاردى بٶلۋ ٶنەركەسٸپ كەسٸپورىندارىنىڭ سالالىق ارنالۋى مەن گەوگرافييالىق شوعىرلانۋىنا بايلانىستى بولادى. نەگٸزگٸ كاپيتالعا ينۆەستيتسييالاردىڭ ەڭ كٶپ مٶلشەرٸ ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ بازالىق سالالارىنىڭ ٸرٸ كەسٸپورىندارى (مەتاللۋرگييا جەنە مۇناي ٶڭدەۋ) ورنالاسقان ٶڭٸرلەردە سالىنادى - بۇل پاۆلودار, قاراعاندى, تٷركٸستان, اتىراۋ وبلىستارى. 

يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنىڭ 2015 - 2019 جىلدارعا ارنالعان ەكٸنشٸ بەسجىلدىعى

بٷگٸندە 201-2019 جىلدارعا ارنالعان يندۋسترييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋ ٷكٸمەتتٸڭ ەرەكشە باقىلاۋىنا الىنعان. ييد مب ٸسكە اسىرۋ 2015 جىلى باستالدى, ول يندۋسترييالاندىرۋدىڭ بٸرٸنشٸ بەسجىلدىعىنىڭ قيسىندى جالعاسىنا ەرٸ ەلدٸڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالدى. باعدارلامانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى - ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ىنتالاندىرۋ, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە ٶڭدەلگەن تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ كٶلەمٸن ۇلعايتۋ.

ييد مب 2019 جىلعا دەيٸن ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ تٶرت نىسانالى ينديكاتوردى قاراستىرادى: ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ ٶنٸمدەرٸ ەكسپورتىنىڭ قۇندىق كٶلەمٸنٸڭ ٶسۋٸن, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ناقتى ٶسٸمٸن, نەگٸزگٸ كاپيتالعا ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸنٸڭ ارتۋىن جەنە ونىڭ ەنەرگييالىق سىيىمدىلىعىنىڭ تٶمەندەۋٸن.

بۇل جىلدار ٸشٸندە جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلامالار, قولداۋ شارالارى, دەلمە-دەل ينۆەستيتسييالىق ساياسات جەنە ٶنەركەسٸپتٸڭ تەحنولوگييالىق قايتا جاراقتاندىرىلۋى پايدا بولدى, ولار ەلدٸڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋ جولىنان تيٸمدٸ ٶتۋٸنە ىقپال ەتۋگە ارنالعان. ادام رەسۋرسىنا باسىمدىق بەرٸلدٸ: جاپپاي كەسٸپكەرلٸك جەنە تيٸمدٸ جۇمىسپەن قامتۋ دەگەنٸمٸز - جٷز مىڭداعان جاڭا جۇمىس ورىندارى مەن بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ۇلت.

2015 جىلدان باستاپ ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 5 ترلن تەڭگەگە جۋىقتايتىن يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسىنىڭ 500-دەن اسا جاڭا يندۋسترييالىق جوبالارى ەنگٸزٸلدٸ. بۇل جوبالاردى ٸسكە قوسۋ نەتيجەسٸندە 80 مىڭنان اسا تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلدى.

جوبالار اٶك جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى (156), قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ٶندٸرٸسٸ (152), ماشيناجاساۋ (59), تاۋ-كەن مەتاللۋرگييا كەشەنٸ (41), حيمييا (31), جەڭٸل ٶنەركەسٸپ (22), مۇناي ٶڭدەۋ (21), ەنەرگەتيكا (15), فارماتسەۆتيكا (6) جەنە تاعى باسقا سالالاردا ٸسكە اسىرىلدى.

يندۋسترييالاندىرۋدىڭ ەكٸنشٸ بەسجىلدىعىنىڭ اسا ماڭىزدى جوبالارى:

● «KAZ Minerals Bozshakol» جشس بوزشاكٶل تبك سالۋ;

● «اقتٶبە رەلس ارقالىق زاۋىتى» جشس رەلس ارقالىق زاۋىتىن سالۋ;

● «قازمۇنايگاز» ۇك» اق اتىراۋ مٶز رەكونسترۋكتسيياسى جەنە ونى جاڭعىرتۋ;

● «امست» جشس اقتاۋ حالىقارالىق تەڭٸز ساۋدا پورتىن كەڭەيتۋ;

● «Petro Kazakhstan Oil Products» جشس شىمكەنت مٶز رەكونسترۋكتسيياسى جەنە ونى جاڭعىرتۋ (1-شٸ كەزەڭ);

● «KAZ Minerals Aktogay» جشس اقتوعاي تبك سالۋ;

● «پاۆلودار مۇنايحيمييا زاۋىتى» جشس پاۆلودار محز جاڭعىرتۋ;

● «Petro Kazakhstan Oil Products» جشس شىمكەنت مٶز رەكونسترۋكتسيياسى جەنە ونى جاڭعىرتۋ (2-شٸ كەزەڭ);

● ٶنٸمدٸلٸگٸ جىلىنا 2 ملن توننا كەندٸ قۇرايتىن تاۋ-كەن بايىتۋ كەشەنٸن سالۋ, «بتك» جشس;

● تەمٸرجولعا ارنالعان دٶڭگەلەكتەردٸ شىعارۋ كەشەنٸ, «پرومماشكومپلەكت» جشس.

2015 جىلدان باستاپ 2019 جىلدىڭ قاراشا ايىنا دەيٸن ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 42,9 ترلن تەڭگەنٸ قۇرادى

تاۋ كەن مەتاللۋرگيياسى كەشەنٸ جٸٶ-نٸڭ 6,7%-عا جۋىعىن, ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸستٸڭ 23,3% قۇرايدى. ەكٸنشٸ بەسجىلدىق جىلدارى مەتاللۋرگييادا ٶندٸرٸستٸڭ شىعارۋ كٶلەمٸ 2,2 ەسە ارتتى (2014 جىلى 2,1 ترلن تەڭگەدەن 2018 جىلى 4,6 ترلن تەڭگەگە دەيٸن, 2019 جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – 4 ترلن تەڭگە).

ماشيناجاساۋدا يندۋسترييالاندىرۋدىڭ ەكٸنشٸ بەسجىلدىعىن ٸسكە اسىرۋ كەزەڭٸندە ٶنٸم كٶلەمٸ 1,2 ەسە ٶستٸ (2014 جىلعى 902,5 ملرد تەڭگەدەن 2018 جىلعى 1 090 ملرد تەڭگەگە دەيٸن, 2019 جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – 1 033 ملرد تەڭگە).

حيمييا ٶنەركەسٸبٸ دە جەتكٸلٸكتٸ دامۋدا. سالادا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 1,7 ەسە ارتتى (2014 جىلى 230,3 ملرد تەڭگەدەن 2018 جىلعى 401,1 ملرد تەڭگەگە دەيٸن, 2019 جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – 386,4 ملرد تەڭگە).

فارماتسەۆتيكا يندۋستريياسىندا ٶنٸم ٶندٸرۋ كٶلەمٸ ەكٸ ەسەلەندٸ (2014 جىلعى 38 ملرد تەڭگەدەن 2019 جىلعى 79 ملرد تەڭگەگە دەيٸن, 2019 جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – 75 ملرد تەڭگە).

جەڭٸل ٶنەركەسٸپ تاۋارلارىنىڭ ٶندٸرٸسٸ 1,6 ەسەگە ارتتى (2014 جىلعى 63,2 ملرد تەڭگەدەن 2019 جىلعى 99,4 ملرد تەڭگەگە دەيٸن, 2019 جىلعى 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – 87,5 ملرد تەڭگە).

قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ٶندٸرٸسٸ 1,3 ەسەگە ارتتى (2014 جىلعى 452,1 ملرد تەڭگەدەن 2019 جىلعى 563,7 ملرد تەڭگەگە دەيٸن, 2019 جىلعى 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا – 475,3 ملرد تەڭگە).

يندۋسترييالاندىرۋ جىلدارى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ شىعارىلاتىن ٶنٸمنٸڭ نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ

يندۋسترييالاندىرۋ جىلدارى (2010 جىلدان 2019 جىل ارالىعىندا) قازاقستاندا بۇرىن شىعارىلماعان 500 جاڭا ٶنٸم تٷرٸ يگەرٸلدٸ: جٷك جەنە جولاۋشىلار ۆاگوندارى, ەلەكتروۆوزدار, جٷك, جەڭٸل اۆتوموبيلدەر جەنە اۆتوبۋستار, ترانسفورماتورلار, رەنتگەن اپپاراتۋرا, جارىقديودتى شامدار, تيتان قۇيمالار مەن سليابتار, دەرٸ-دەرمەكتەر جەنە ت.ب.

مەتاللۋرگييادا ايتارلىقتاي ٸلگەرٸلەۋ بايقالدى: بازالىق مەتالداردىڭ (مىس, مىرىش, قورعاسىن ت.ب.), جارتىلاي ٶنٸمدەردٸ (قاڭىلتاق, دايىنداما جەنە ت.ب. باسقالارى), شالا دايىن ٶنٸمدەردٸ (يلەم ٶنٸمدەرٸن) ٶندٸرۋدەن باستاپ دايىن بۇيىمداردى (بولات قۇبىرلاردى, مەتالل كونسترۋكتسييالاردى, رەلستەردٸ, سىمدار) شىعارۋعا كٶشۋگە دەيٸن.

ماڭىزدى جوبالار سالانىڭ دامۋىنا ەدەۋٸر ٷلەس قوسىپ, بۇرىن ٶندٸرٸلمەگەن ٶنٸمدەردٸڭ اسسورتيمەنتٸن كەڭەيتتٸ: كاۋستيكالىق سودا, ناتريي گيپوحلوريتٸ, جۋۋ قۇرالدارى, لاك بوياۋ ماتەريالدارىنىڭ, جارىلعىش قۇرالداردىڭ, اگروحيمييا قۇرالدارىنىڭ جەنە ت.ب. (پاۆلودار وبلىسىندا «كاۋستيك» اق, جامبىل وبلىسىندا «قازفوسفات» جشس, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا «كازازوت» جشس جەنە جامبىل وبلىسىندا «Talas Investment Company» جشس).

حيمييا ٶنەركەسٸبٸندە يندۋسترييالاندىرۋ جىلدارى 54 جوبا ٸسكە اسىرىلدى, 4 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى.

سونىمەن قاتار قۇرىلىس ماتەريالدارىن ٶندٸرۋ بويىنشا جالپى سوماسى 458,8 ملرد تەڭگە بولاتىن 302 جاڭا ٶندٸرٸس پايدالانۋعا بەرٸلدٸ, 20,3 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى قۇرىلدى.

قازاقستاندا ٶندٸرٸلمەگەن جاڭا قۇرىلىس ماتەريالدارى ٶنٸمدەرٸن شىعارۋ جولعا قويىلدى: مەتالل جابىتقىشتار («تاۋكەل» جشس), پۆح جاسالعان تەرەزەلەر مەن ەسٸكتەر پروفيلدەرٸ («Funke Kunststoffe» جشس), ەنەرگييا ٷنەمدەيتٸن شىنىپاكەتتەر («كازسترويستەكلو» جشس), پوليمەرلٸك-كومپوزيتتٸ ماتەريالداردان جاسالعان سانيتارلىق-تەحنيكالىق بۇيىمدار («تەنۋسا» جشس), شىنىتالشىقتى كومپوزيتتٸ پروفيلدەر (Kompozit Profil), كەراموگرانيت ٶندٸرٸس جاڭارتىلدى (وقو-دا «زەردە كەراميك» جشس).

وتاندىق كەسٸپورىندار يندۋسترييالىق باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرعان جىلدارى $163 ملرد سوماسىنا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ ٶنٸمدەرٸن ەكسپورتتادى

تاۋارلار بويىنشا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ەڭ كٶپ ەكسپورت كٶلەمٸ 3 سالا توبىنا تيەسٸلٸ - مەتاللۋرگيياعا, كوكوس ٶندٸرٸسٸنە, مۇناي ٶڭدەۋ ٶنٸمدەرٸنە جەنە حيمييا ٶنەركەسٸبٸ ٶنٸمدەرٸنە. ودان سوڭ ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ مەن سۋسىندار, سونداي-اق ماشينا جاساۋ ٶنٸمدەرٸ بار.

يندۋسترييالاندىرۋ جىلدارى سوماسى $1 ملن-نان اساتىن 70 تاۋار بويىنشا شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتىڭ جاڭا سالالارى قالىپتاسىپ, ٶندٸرٸسٸ ارتتىرىلدى. مەسەلەن, 2010 جىلى سىرتقى نارىقتارعا اككۋمۋلياتورلار جەتكٸزۋ جٷرگٸزٸليمەسە, 2018 جىلى ولاردىڭ ەكسپورتى قۇندىق مەنٸندە $60,1 ملن قۇرادى.

بٷگٸندە ەلٸمٸز فەرروقورىتپالاردىڭ, سارى فوسفوردىڭ, ۇننىڭ, ماقتا مايىنىڭ جەكەلەگەن تٷرلەرٸن جەتكٸزۋ بويىنشا ەلەمدٸك كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸ.

2019 جىلدىڭ 9 ايىندا ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭدەلگەن ٶنٸمدەرٸ ەكسپورتى $11 430,3 ملن قۇراعانىن ايتا كەتكەن جٶن.

قازٸرگٸ كەزدە 13 اەا پەن 23 يندۋسترييالىق ايماق قۇرىلىپ, جۇمىس ٸستەۋدە

بٷگٸندە قاجەتتٸ ٶنەركەسٸپتٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ارقىلى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن جٷيەلٸ قولداۋ جالعاسۋدا — 13 ارنايى ەكونوميكالىق ايماق قۇرىلدى, ونىڭ 3-ۋٸنٸڭ تولىق ينفراقۇرىلىمدىق ەزٸرلٸگٸ بار.

13 اەا-تان تٶرتەۋٸ 2017-2019 جىلدارى قۇرىلعان («قورعاس» حشىو, «استانا-تەحنوپوليس», «تٷركٸستان» جەنە «قىزىلجار»).

13 اەا-تان 11-ٸ ٶڭٸرلەردە قۇرىلدى. قازٸرگٸ كەزدە مينيسترلٸك ەكٸمدٸكتەردٸڭ قوستاناي, اقتٶبە جەنە بايقوڭىر قالالارىندا قوسىمشا 3 جاڭا اەا قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستارىن قاراستىرۋدا.

ەلٸمٸزدٸڭ 9 ٶڭٸرٸندە 23 يندۋسترييالىق ايماق قۇرىلدى.

ارنايى ەكونوميكالىق ايماق اۋداندارىندا ولار جۇمىس ٸستەگەن ۋاقىتتان بەرٸ (2002-2019 جىلدار ارالىعىندا) 185 جوبا ٸسكە قوسىلدى, ونىڭ 46-سى - شەتەلدٸك قاتىسۋمەن. بۇل جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ نەتيجەسٸندە 15,6 مىڭ جۇمىس ورنى قۇرىلدى, بيۋدجەتكە سالىق تٷسٸمدەرٸ 167 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى.

يندۋسترييالىق ايماقتاردا 142 ٶندٸرٸس ٸسكە قوسىلدى, ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ - شامامەن 213,8 ملرد تەڭگە. 8,5 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلدى. يندۋسترييالىق ايماقتار ينفراقۇرىلىمىنا 58,9 ملرد تەڭگە سالىندى. وسىلايشا, سالىنعان 1 بيۋدجەتتٸك تەڭگەگە 3,6 تەڭگە ينۆەستيتسييا تارتىلدى.

جۇمىس ٸستەپ تۇرعان اەا-دان تيٸمدٸسٸ رەتٸندە «پاۆلودار» اەا اتاپ ٶتۋگە بولادى, وندا دايىن ٶنٸمنٸڭ جوعارى شەگٸمەن اليۋمينيي ٶندٸرٸس دامۋدا. جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىندار اراسىندا كووپەراتسييالىق بايلانىستار سەتتٸ ٸسكە اسىرىلۋدا.

بٷگٸندە 1 بيۋدجەتتٸك تەڭگەگە اەا 14,2 تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسييا سالدى.

سونىمەن قاتار «وڭتٷستٸك» اەا مىسال رەتٸندە كەلتٸرۋگە بولادى, وندا 1 بيۋدجەتتٸك تەڭگەگە 3,5 تەڭگە ينۆەستيتسييا تارتىلدى. توقىما كلاستەرٸ قالىپتاستى, وندا شوب كەسٸپورىندارى شوعىرلانعان. اەا ٶز بەتٸنشە, مەملەكەتتٸڭ قولداۋىنسىز جۇمىس ٸستەيدٸ.

نەگٸزگٸ نىسانالى ينديكاتورلار بويىنشا يندۋسترييالاندىرۋ ساياساتى جٷزەگە اسىرىلعان جىلدارى (2010-2018 جج.) وڭ نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزٸلدٸ.

يندۋسترييالاندىرۋ جىلدارى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 3 ترلن تەڭگەدەن 10 ترلن تەڭگەگە دەيٸن جەتتٸ (3,5 ەسە). ەڭ كٶپ ٶسۋ مەتاللۋرگييا ٶنەركەسٸبٸندە (1,1 ترلن تەڭگەدەن 4,6 ترلن تەڭگەگە دەيٸن), ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ ٶندٸرٸسٸندە (630 ملرد تەڭگەدەن 1,5 ترلن تەڭگەدە دەيٸن) ماشينا جاساۋدا (281 ملرد تەڭگەدەن 1,1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن) بايقالدى.

ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ جالپى قوسىلعان قۇن بۇل جىلدارى 2 ترلن تەڭگەدەن 7 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. مەتاللۋرگييا ٶنەركەسٸبٸندە (768,5 ملرد تەڭگەدەن 2,7 ترلن تەڭگەگە دەيٸن), مۇناي ٶڭدەۋدە (121,87 ملرد تەڭگەدەن 1,1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن) جەنە ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋدە (341,3 ملرد تەڭگەدەن 954,2 ملرد تەڭگەگە دەيٸن) ەڭ كٶپ ٶسٸم بايقالدى.

يندۋسترييالاندىرۋ جىلدارى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنەن تٷسكەن سالىقتار 2,9 ەسە ٶستٸ (سالىقتار ٶسٸمٸ +844 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى).

وسى كەزەڭدە كٶلٸك جەنە قويمالاۋ سەكتورلارىنان سالىقتار 3,1 ەسە ٶستٸ, ساۋدا جەنە HoReCa 1,2 ەسە, اۋىل شارۋاشىلىعى 2,2 ەسە ٶستٸ.

ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ نەگٸزگٸ كاپيتالىنا ينۆەستيتسييالار 3 ەسە ٶستٸ (2010 جىلى 413,1 ملرد تەڭگەدەن 2018 جىلى 1 241,9 ملرد تەعگەگە دەيٸن).

2010 جىلدان 2018 جىل ارالىعىندا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە $32,8 ملرد كٶلەمٸندە تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييا تارتىلدى, بۇل جالپى ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸندەگٸ بارلىق تارتىلعان ينۆەستيتسييالاردىڭ 15,8%-ى.

2010 جىلدان 2018 جىل ارالىعىندا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ٶنٸم ەكسپورتىنىڭ كٶلەمٸ $154 ملرد قۇرادى.

2018 جىلى ەلٸمٸزدٸڭ 8 ٶڭٸرٸندە تاماق ٶنٸمدەرٸن, قۇرىلىس ماتەريالدارىن, حيمييا جەنە جەڭٸل ٶنەركەسٸپ ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ, مەتاللۋرگييا, ماشينا جاساۋ, مۇناي ٶڭدەۋ بويىنشا 19 جۇمىس ٸستەپ تۇرعان كەسٸپورىن جالپى سوماسى 736 ملرد تەڭگەدەن استام قارجىعا جاڭارتىلدى جەنە كەڭەيتٸلدٸ. ولاردىڭ قاتاتىندا شىمكەنت مٶز, «كيسلورود ازوك», «KBS Engineering» جشس, «Astana Ceramic» جشس, «ۆەرف-ستروي» جشس, «حلەبزاۆود №7» جشس, «Maker» جشس جەنە ت.ب. بار.

يندۋسترييا 4.0 ەنگٸزۋ

مينيسترلٸك ٶنەركەسٸپتٸ تسيفرلاندىرۋ جەنە 4.0 يندۋستريياسى تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋ اياسىندا ەكٸ باعىتتا جۇمىستار جٷرگٸزۋدە: «مودەلدٸ تسيفرلىق فابريكالار» جەنە تاۋ-كەن مەتاللۋرگييامى كەشەنٸنٸڭ جٷيە قۇرۋشى كومپانييالارى جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ.

«مودەلدٸ تسيفرلىق فابريكالار» باعىتى بويىنشا ٸرٸكتەلگەن كەسٸپورىندار ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 13,61 ملرد تەڭگە بولاتىن 51 جوبانى ٸسكە اسىرۋعا باستاماشى بولدى, ونىڭ ٸشٸندە 2018-2019 جىلدارى ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ 2,8 ملرد تەڭگە بولاتىن 12 جوبا اياقتالدى.

مەسەلەن, «حيمفارم» اق (شىمكەنت ق.) 6 جوبانى ٸسكە اسىرۋدا, «ەۆرازيان فۋدس» اق (قاراعاندى وبلىسى) ٶندٸرٸستٸ يندۋسترييا 4.0-گە كٶشٸرۋ بويىنشا 7 جوباعا باستاماشى بولدى, «التىنالماس» اق (قاراعاندى وبلىسى) «تسيفرلىق كەنٸش» جوباسى اياسىندا 15 شاعىن جوبانى جٷزەگە اسىرىپ جاتىر.

«بالتەكستيل» جشس بيزنەس-پروتسەستەر رەينجينيرينگٸ, دەرەكتەر بازاسىن تسيفرلاندىرۋ, كەسٸپورىن رەسۋرستارىن باسقارۋ جٷيەسٸن ەنگٸزۋ (ERP), شىعارىلاتىن ٶنٸم ساپاسىن باقىلاۋ جٷيەسٸ, پەرسونالدى وقىتۋ جەنە بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جٷيەسٸ تەرٸزدٸ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى قولدانادى.

تاۋ-كەن مەتاللۋرگيياسى كەشەنٸن تسيفرلاندىرۋ اياسىندا 53 جوبا ٸسكە اسىرىلۋدا, 2019 جىلعى 15 قاراشاداعى جاعداي بويىنشا 22 جوبا پايدالانۋعا بەرٸلدٸ.

«ارسەلورميتال تەمٸرتاۋ» اق 3 جوبانى ٸسكە اسىرۋعا باستاما بٸلدٸردٸ. بيىل Coal Tracking System جٷيەسٸ ارقىلى كٶمٸردٸ شاحتادان تۇتىنۋشىعا دەيٸن قاداعالاۋ جەنە ەسەپكە الۋ جوباسى اياقتالدى, ەسەرٸ - كٶمٸردٸڭ ىسىراپ بولۋى ازايدى.

«قازاقمىس» كورپوراتسيياسى» جشس 4 جوبانى ٸسكە اسىرۋدا. 2019 جىلى مامىر ايىندا كومپانييا «67 شاحتادا پەرسونالدى جەنە كٶلٸكتٸ پوزيتسييالاۋ جٷيەسٸ» جوباسى اياسىندا تەلەكوممۋنيكاتسييالىق ينفراقۇرىلىمدى پايدالانۋعا بەردٸ. جوبا ناقتى ۋاقىت رەجيمٸندە بارلىق تەحنولوگييالىق پروتسەستەردٸ كٶرسەتەدٸ, بۇل تاۋ-كەن جۇمىستارىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ارتتىرىپ, جابدىقتاردىڭ توقتاپ قالۋىن بولدىرماۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.

«ۆارۆارينسكوە» اق كەسٸپورنى 2021 جىلعا دەيٸن 6 جوبانى ٸسكە اسىرۋدا. 2018 جىلى التىن شىعارۋ جەنە كەن بايىتۋ فابريكاسىندا ەكٸ جوبانى ٸسكە اسىرۋدى: MDC (Manufacturing Data Collection) دەرەكتەردٸ ساقتاۋعا ارنالعان باعدارلامالىق قامتۋدى جاڭارتۋدى جەنە بارلىق تسيكلدٸڭ جۇمىسى تۋرالى شۇعىل ەسەپ جاساۋعا ارنالعان PDA (Production data Acquisition) باعدارلاماسىن ەنگٸزۋدٸ اياقتادى.

«RG Gold» اق 3 جوبانى جٷزەگە اسىرۋدا. بۇل كەن ورنىنىڭ ٶندٸرٸستٸك الاڭىندا بالامالى تسيفرلىق تەحنولوگييالىق راديوبايلانىس جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ, ونى ەنگٸزۋدەن كەسٸپورىنداعى تەحنولوگييالىق پروتسەستٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ديسپەتچەرلٸك بايلانىسپەن ٶندٸرٸستٸك الاڭنىڭ كەز كەلگەن جەرٸندە قامتۋمەن ساپالى دىبىستىق راديوبايلانىستى ۇيىمداستىرۋ تيٸمدٸلٸگٸ كٷتٸلەدٸ. كەن ورىندارىن 3D-مودەلدەۋ جەنە تاۋ-كەن جۇمىستارى جوسپارلاۋ, گەولوگييالىق بارلاۋدى اۆتوماتتاندىرۋ ٷشٸن كەشەندٸ شەشٸمدٸ ەنگٸزۋ.

«اقتٶبە مىس كومپانيياسى» جشس 2018 جىلى كەن بايىتۋ فابريكاسىن يندۋستريي 4.0 ەلەمەنتتەرٸمەن جاڭعىرتۋ جٷرگٸزدٸ, بۇل مىرىش كونتسەنتراتىن شىعارۋ ٷشٸن مىس-مىرىش كەنٸن تەرەڭ ٶڭدەۋ بويىنشا ٶندٸرٸستٸ جولعا قويۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.

«بوگاتىر كٶمٸر» جشس ديسپەتچەرلەندٸرۋ بويىنشا جوبانى 2020 جىلى اياقتاۋدى كٶزدەپ وتىر, بۇل تاۋ-كەن كٶلٸگٸ كەشەنٸ جابدىقتارىنىڭ جۇمىس ٸستەۋ تيٸمدٸلٸگٸ مەن سەنٸمدٸلٸگٸن, كٶمٸر ساپاسىن, جۇمىستاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە پايدالانۋ شىعىندارىن تٶمەندەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

2020-2025 جىلدارعا ارنالعان يندۋسترييالاندىرۋ باعدارلاماسىنان نە كٷتٸلەدٸ

جاڭا مەملەكەتتٸك باعدارلامانىڭ ماقساتى – ٸشكٸ جەنە سىرتقى نارىقتارداعى ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ.

بۇل ماقساتقا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن كەلەسٸ مٸندەتتەر قويىلدى:

● ٸشكٸ جەنە سىرتقى نارىقتاردا سۇرانىسقا يە ٶڭدەلگەن تاۋارلار نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ جەنە ٶندٸرٸس كٶلەمٸن ارتتىرۋ;

● بازالىق ٶندٸرٸستەردٸ دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ جەنە ستراتەگييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ ارقىلى ٶنەركەسٸپتٸك قۋاتتىلىقتاردى ۇلعايتۋ;

● ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ سالالارىنىڭ تەحنولوگييالىق دامۋىن جەنە تسيفرلاندىرىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ.

ييد مب ەكٸ بەسجىلدىعىنىڭ تەجٸريبەسٸن ەسكەرە وتىرىپ, ەلٸمٸزدە يندۋسترييالاندىرۋدىڭ ودان ەرٸ دامۋىنا ىقپال ەتەتٸن جاڭا تەسٸلدەر ەزٸرلەنگەنٸن ايتا كەتكەن جٶن.

بٸرٸنشٸ كەزەكتە, ٸشكٸ نارىقتى ساپالى ٶنٸممەن قانىقتىرۋعا جەنە ەكسپورتقا شىعۋعا باعدارلانعان ٶڭدەۋ سەكتورىنىڭ تيٸمدٸ كەسٸپورىندارىنا باسا نازار اۋدارىلادى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ بٶلەك-بٶلەك قۇرالدارىنان بيزنەستٸڭ قارسى مٸندەتتەمەلەرٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸنٸڭ ەسەسٸنە دامۋدى كەشەندٸ ىنتالاندىرۋ جٷيەسٸنە كٶشۋ دە ماڭىزدى بولادى. بۇدان باسقا, سالالىق قاعيداتتان ناقتى باسىمدىققا يە تاۋارلاردى انىقتاۋعا كٶشۋدٸ, سونداي-اق قۇنىن قۇرۋدا عالامدىق تٸزبەكتٸ پرواكتيۆتٸ قۇراستىرۋعا نازار اۋدارۋدى ەسكەرۋ قاجەت.

بۇل مٸندەتتەردٸ ٸسكە اسىرۋ كەلەسٸ نىسانالى ينديكاتورلارعا قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ:

● ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ 1,6 ەسە ناقتى ٶسۋٸنە (11,8 ملن تەڭگەدەن 19,2 ملن تەڭگەگە دەيٸن نەمەسە $35,3 مىڭنان $55,9 مىڭعا دەيٸن);

● ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ەكسپورت كٶلەمٸنٸڭ 1,9 ەسە ٶسۋٸنە (س 15,8 دو $29,5 ملرد);

● نەگٸزگٸ كاپيتالعا ينۆەستيتسييالاردىڭ 1,6 ەسە ناقتى ٶسۋٸنە (1 247,2 ملرد تەڭگەدەن 2 041,6 ملرد تەڭگەگە دەيٸن نەمەسە $3,6 ملرد-تان $5,9 ملرد-قا دەيٸن);

● ەكونوميكالىق كٷردەلٸلٸك يندەكسٸنٸڭ ارتۋىنا.