قازاقستاندا بٸر جىلدا ۇرلىق پەن قاراقشىلىق ازايىپ, ينتەرنەت-الاياقتىق ارتقان

فوتو: اشىق دەرەككٶز

باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى قۇقىقتىق ستاتيستيكا جەنە ارنايى ەسەپكە الۋ جٶنٸندەگٸ كوميتەتتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 2025 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا ەلٸمٸزدە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار 6,5%-عا ازايعان, دەپ حابارلايدى Ult.kz.

جارتى جىل ٸشٸندە 64 529 قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق تٸركەلٸپ, بۇل ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا 4 463 دەرەككە كەم.

قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ 80%-ى — قىلمىس ساناتىنا جاتادى. التى اي ٸشٸندە 52 117 قىلمىس تٸركەلگەن. بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 6 880 جاعدايعا از, ياعني 11,7%-عا تٶمەندەگەن.

قىلمىس تٷرلەرٸ بويىنشا ەلەۋلٸ تٶمەندەۋ بايقالدى:

• اسا اۋىر قىلمىستار – 58,4%-عا ازايدى

• ورتاشا اۋىرلىقتاعى قىلمىستار – 14%-عا تٶمەندەدٸ

• ونشا اۋىر ەمەس قىلمىستار – 13,4%-عا ازايدى

• اۋىر قىلمىستار – 2,4%-عا ازداپ ٶسكەن

بۇل ارادا قۇقىق بۇزۋشىلىق ساناتىنا جاتاتىن ٸستەردٸڭ سانى ارتتى. 2025 جىلدىڭ التى ايىندا 12 412 جاعداي تٸركەلگەن, بۇل بٸر جىلدا 24%-عا ٶسٸم بارىن كٶرسەتەدٸ. بۇل كٶرسەتكٸش قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جالپى سانىنىڭ 20%-نا جۋىقتايدى. مۇنداي ٸستەرگە ۇرىپ-سوعۋ, ۇساق ۇرلىق, جول ەرەجەسٸن بۇزۋ سەكٸلدٸ ەرەكەتتەر جاتادى. بۇعان جاقىندا ەكٸمشٸلٸك كودەكستٸڭ بٸرقاتار بابىن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا اۋىستىرۋ سەبەپ بولعان.

ٸرٸ قىلمىس تٷرلەرٸ بويىنشا دەرەكتەر:

• ۇرلىق – -27,6%:
  2024 جىلى – 16 309,
  2025 جىلى – 11 809.
  بۇل – 4500 دەرەككە از, شامامەن ٷشتەن بٸرٸنە تٶمەندەۋ.
  ۇرلىق كٶبٸنە كٶشە مەن كٶلٸكتە ازايعان. مۇنداي نەتيجە بەينەباقىلاۋ مەن تسيفرلىق تالداۋدىڭ ارقاسىندا مٷمكٸن بولدى.

• توناۋ – -34%:
  2024 جىلى – 870,
  2025 جىلى – 574.

• قاراقشىلىق – -38,6%:
  2024 جىلى – 70,
  2025 جىلى – 43.

• ادام ٶلتٸرۋ – -18,8%:
  2024 جىلى – 324,
  2025 جىلى – 263.

• ادام ٶلتٸرۋگە وقتالۋ – -32,1%:
  2024 جىلى – 78,
  2025 جىلى – 53.

• بۇزاقىلىق – -23%:
  2024 جىلى – 892,
  2025 جىلى – 687.

• زورلاۋ – -11,7%:
  2024 جىلى – 256,
  2025 جىلى – 226.

ينتەرنەت-الاياقتىق بەلسەندٸلٸگٸ ارتىپ وتىر:

• جالپى الاياقتىق – 22 812 جاعداي
  بۇل ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 0,7%-عا ٶسٸم (168 جاعدايعا كٶپ).

• ينتەرنەت-الاياقتىق – +24,7%:
  2024 جىلى – 9 936,
  2025 جىلى – 12 390.

الاياقتار جالعان سايتتار, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ جالعان پاراقشالار, فەيك جەتكٸزۋ قىزمەتتەرٸ مەن بانك اتىنان جاساندى قوڭىراۋلار ارقىلى ازاماتتاردى الداپ, اقشا يەلەنۋگە ەرەكەت ەتۋدە.

قورىتىندى: قىلمىستىڭ جالپى دەڭگەيٸ مەن اۋىر قىلمىس تٷرلەرٸ ايتارلىقتاي تٶمەندەپ كەلەدٸ. بۇل قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى كەڭٸنەن قولدانۋى, بەينەباقىلاۋ جٷيەلەرٸن جەتٸلدٸرۋٸ جەنە جەدەل ەرەكەت ەتۋٸ نەتيجەسٸندە مٷمكٸن بولىپ وتىر. الايدا ينتەرنەتتەگٸ الاياقتىق ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ قالىپ وتىر. پوليتسييا ازاماتتاردى ساق بولۋعا جەنە الاياقتىق ەرەكەتتەرگە ۇرىنباۋعا شاقىرادى.