كوللاج: Ult.kz
كٷنٸ كەشە قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ تٷركييا مەملەكەتٸنە ٸسساپارعا باردى. ساپار بارىسىندا ەكٸ ەل اراسىندا 18 كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. وسى رەتتە Ult.kz تٸلشٸسٸ ساياساتتانۋشى قازبەك مايگەلدينوۆتەن قازاقستان مەن تٷركييا اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ قازٸرگٸ باعىتى مەن بولاشاعى تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸرۋٸن سۇراعان ەدٸ.
ساياساتتانۋشى قازاقستان مەن تٷركييا باسشىلارىنىڭ رەسمي كەزدەسۋٸ ەكٸجاقتى قاتىناستى جاڭا ستراتەگييالىق دەڭگەيگە كٶتەردٸ دەپ ەسەپتەيدٸ. ول پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن تٷركييا پرەزيدەنتٸ رەجەپ تايىپ ەردوعان ٶزارا سەنٸم مەن باۋىرلاستىققا نەگٸزدەلگەن بايلانىستى نىعايتۋعا ۋاعدالاستى. سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتٸ تٷركييانىڭ ەڭ جوعارى مەملەكەتتٸك ناگراداسىمەن ماراپاتتالدى. بۇل — ەكٸجاقتى سىيلاستىق پەن سەنٸمنٸڭ سيمۆولى ەكەنٸن ايتتى.
حالىقارالىق جەنە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق
ساياساتتانۋشىنىڭ سٶزٸنشە, ەكٸ ەل بۇۇ رەفورماسى, جاھاندىق بەيبٸت باستامالار, ٶڭٸرلٸك تۇراقتىلىق مەسەلەلەرٸ بويىنشا ورتاق ۇستانىمدا. ەكونوميكالىق سالادا دا ناقتى ماقساتتار قويىلىپ وتىر. ساۋدا اينالىمىن 10–15 ميلليارد دوللارعا دەيٸن ارتتىرۋ كٶزدەلۋدە (قازٸرگٸ كٶلەم – شامامەن 5 ميلليارد دوللار). قازاقستان تٷركيياعا 1 ميلليارد دوللار كٶلەمٸندە 34 تٷرلٸ تاۋار ەكسپورتىنا دايىن ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
"تٷرٸك كومپانييالارى اۋىل شارۋاشىلىعى ينفراقۇرىلىمى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ينۆەستيتسييا سالۋعا قىزىعۋشىلىق بٸلدٸردٸ. ەنەرگەتيكا سالاسىندا دا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشىلىپ وتىر — اتاپ ايتقاندا, باكۋ–جەيحان باعىتى ارقىلى مۇناي تاسىمالىن ەرتاراپتاندىرۋ جوسپارلانعان", — دەيدٸ قازبەك مايگەلدينوۆ.
قورعانىس جەنە قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ەرٸپتەستٸك
قازاقستان مەن تٷركييا ەسكەري سالادا دا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدە. تٷركييادا ٶندٸرٸلەتٸن دروندار ەندٸ قازاقستاندا دا جاسالاتىن بولادى. تٷرٸك وفيتسەرلەرٸ قازاقستاندىق ەرٸپتەستەردٸ وقىتۋ پروتسەسٸنە قاتىسۋدا. سونىمەن قاتار, بۇۇ بەيبٸتشٸلٸك ميسسييالارىنا بٸرلەسٸپ قاتىسۋ تۋرالى تەحنيكالىق كەلٸسٸم جاسالدى.
ساياساتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان قورعانىس سالاسىندا بالاما سەرٸكتەستەردٸ قاراستىرۋ ارقىلى رەسەيگە تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋعا ۇمتىلۋدا. تٷركييا – زاماناۋي قارۋ-جاراق پەن ەسكەري تەحنولوگييالاردى جەتكٸزۋشٸ ەلدەردٸڭ بٸرٸ.
مەدەني-گۋمانيتارلىق بايلانىس
مەدەني جەنە بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى قارىم-قاتىناس تا قارقىن الىپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا تٷركييادا 12 مىڭنان استام قازاقستاندىق ستۋدەنت بٸلٸم الۋدا. قازاقستاندا تٷرٸك ليتسەيلەرٸ مەن جوعارى وقۋ ورىندارىن اشۋ تۋرالى كەلٸسٸمدەرگە قول جەتكٸزٸلدٸ. سونىمەن قاتار, تٷركييا ازاماتتارىنا ۆيزاسىز جٷرۋ مەرزٸمٸ 90 كٷنگە دەيٸن ۇزارتىلدى.
كٶپۆەكتورلى ساياسات
قازاقستاندا كەي بٸر ساراپشىلار قازاقستانعا رەسەيدەن سوعىس قاۋپٸ بار ەكەنٸن ايتادى. وسى رەتتە بٸز قازبەك مايگەلدينوۆتەن قازاقستانعا رەسەي تاراپىنان قانداي دا بٸر قاۋٸپ تٶنە قالعان جاعدايدا تٷركييا بٸزگە وداقتاس بولۋى مٷمكٸن بە ەكەنٸن سۇرادىق. بٸراق قازبەك مايگەلدينوۆ بۇل باعىتتا تاراعان تٷرلٸ قاۋەسەتتەرگە سەنبەۋگە شاقىردى.
ونىڭ ايتۋىنشا قازاقستان ٷشٸن رەسەي ستراتەگييالىق ەرٸپتەس بولىپ قالا بەرەدٸ.
"قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتى ۇلتتىق مٷددەگە نەگٸزدەلگەن. تٷركييامەن دە, رەسەيمەن دە تەڭگەرٸمدٸ قاتىناس ساقتالادى", – دەدٸ ول.
«بۇل جەردە ەشقانداي نەووسمانيزم نەمەسە پانتٷركيزم جوق»
بۇعان دەيٸن استاناعا ساپارمەن كەلگەن تٷركييا پرەزيدەنتٸ رەجەپ تايىپ ەردوعان قازاقستاندى "اتا-بابالارىمىزدىڭ جەرٸ" دەپ اتاعان بولاتىن. تٸلشٸمٸز ساراپشىدان: "ەردوعان "ٶزٸمسٸنٸپ" قازاقستانعا بيلٸك جٷرگٸزگٸسٸ كەلۋٸ مٷمكٸن بە?" - دەپ سۇرادى.
ساياساتتانۋشى ونى تاريحي-رۋحاني ماعىنادا ايتىلعان مەلٸمدەمە دەپ باعالايدى.
«بۇل جەردە ەشقانداي نەووسمانيزم نەمەسە پانتٷركيزم جوق. ەردوعان بۇل سٶزدٸ يمپەرييالىق ماقساتپەن ەمەس, تٷركٸ حالىقتارىنىڭ ورتاق تامىرىن ەسكە سالۋ ٷشٸن ايتتى», — دەيدٸ قازبەك مايگەلدينوۆ.
بولاشاق پەرسپەكتيۆالار
قازاقستان مەن تٷركييا اراسىنداعى ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك تەرەڭدەپ كەلەدٸ. جىل سايىنعى جوعارى دەڭگەيدەگٸ كەزدەسۋلەر, جاڭا كەلٸسٸمدەر مەن جوبالار — وسىنىڭ ايعاعى. تٷركييا قازاقستان ٷشٸن رەسەي مەن قىتاي اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸك فاكتورى رەتٸندە ماڭىزدى رٶل اتقارادى دەپ ەسەپتەيتٸ ساراپشى.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە تٷرٸك ينۆەستورلارى دەنساۋلىق ساقتاۋ, لوگيستيكا, ٶنەركەسٸپ جەنە ەنەرگەتيكا سالالارىنا بەلسەندٸ تٷردە قاتىسۋدا.
«قازاقستان ٶز ەگەمەندٸگٸن بەرٸك ۇستانادى. تٷركييامەن ىنتىماقتاستىق وسى تەۋەلسٸزدٸككە نەگٸزدەلگەن», — دەپ تٷيٸندەدٸ ساياساتتانۋشى.
