فوتو: اقوردا
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەجەپ تاييپ ەردوعان قازاقستان-تٷركييا جوعارى دەڭگەيدەگٸ ستراتەگييالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ 5-شٸ وتىرىسىن ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
جيىن بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى تٷركييانىڭ ەجەلدەن باۋىرلاس, تامىرلاس جەنە تٷبٸ بٸر تۋىسقان ەل ەكەنٸن اتاپ ٶتٸپ, ورتاق تاريحي جەنە رۋحاني قۇندىلىقتارعا نەگٸزدەلگەن قازاق-تٷرٸك ىنتىماقتاستىعى كەڭەيتٸلگەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك رۋحىندا تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى.
"بٸز وسى سارا جولدى جالعاستىرىپ, ٶزارا بايلانىستى بٷگٸنگٸدەن دە بيٸك بەلەسكە كٶتەرۋگە مٷددەلٸمٸز. قۇرمەتتٸ پرەزيدەنت مىرزا, ٶزٸڭٸزبەن جاڭا عانا شاعىن قۇرامدا ٶتكٸزگەن كەلٸسسٶزدەردٸ جوعارى باعالايمىن. بٸز ىقپالداستىعىمىزدى كەڭەيتۋگە نيەتٸمٸز بار ەكەنٸن تاعى دا بەكەمدەي تٷستٸك. وعان بٸزدٸڭ مٷمكٸندٸگٸمٸز دە, ىنتا-جٸگەرٸمٸز دە جەتكٸلٸكتٸ. ەكٸ ەلدٸڭ اراسىندا اۋقىمدى شارتتىق-قۇقىقتىق نەگٸز قالىپتاستى. اتاپ ايتقاندا, الپىستان استام ەكٸجاقتى شارتتار مەن كەلٸسٸمدەر بار. بٷگٸن دە بٸرقاتار ەكٸجاقتى كەلٸسٸمگە قول قويىلادى", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
كەڭەستە ٶزارا ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸن ۇلعايتۋ مەسەلەسٸ تالقىلاندى. بىلتىر ٶزارا ساۋدا اينالىمى 5 ميلليارد دوللار بولعان. بۇل كٶرسەتكٸشتٸ ەسەلەۋگە بارلىق مٷمكٸندٸك بار. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸز تٷركييا نارىعىنا كەمٸندە 34 تٷرلٸ ٶنٸم جەتكٸزۋگە دايىن. ونىڭ كٶلەمٸ 1 ميلليارد دوللارعا جۋىقتايدى. تٷركييادان كەلەتٸن تاۋار تٷرلەرٸن دە ارتتىرا تٷسۋ ماڭىزدى.
تاراپتار تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋ جولىندا كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنىڭ ماڭىزى ايرىقشا ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل رەتتە قازاقستان پرەزيدەنتٸ ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارىن دامىتۋعا باسا مەن بەرٸلٸپ وتىرعانىن جەتكٸزٸپ, زاماناۋي تەمٸرجول, قۇرلىقتاعى پورتتار مەن جٷك تەرمينالدارىن سالۋعا جەنە كەمە ٶندٸرٸسٸنە تٷرٸك ينۆەستيتسيياسىن تارتۋعا مٷددەلٸ ەكەنٸمٸزدٸ مەلٸمدەدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان اشىق ەرٸ سەنٸمدٸ سەرٸكتەس رەتٸندە تٷرٸك ينۆەستورلارىن قولداۋعا ەرقاشان دايىن ەكەنٸن ايتتى.
بۇدان بٶلەك كەڭەس وتىرىسىندا ەكٸ ەل دەلەگاتسييالارى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىقپالداستىق مەسەلەسٸنە توقتالدى. باكۋ – تبيليسي – جەيحان مۇناي قۇبىرى ارقىلى ەكسپورت كٶلەمٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸن تالقىلادى.
مەملەكەت باسشىسى تٷرٸك كومپانييالارىن ەنەرگييا تاپشىلىعىن جويۋعا باعىتتالعان جوبالارعا قاتىسۋعا شاقىردى. ەسٸرەسە «قازمۇنايگاز» بەن Turkiye Petroleum اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەتيجەلٸ بولاتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جاڭا سالىق كودەكسٸندە شيكٸزاتتى تەرەڭ ٶڭدەۋگە ىنتالاندىراتىن رويالتي تەرتٸبٸ, ياعني ايرىقشا مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرىلعانىن جەتكٸزدٸ. تٷرٸك ينۆەستورلارىنا بٸرلەسكەن قور قۇرۋ ارقىلى تاۋ-كەن سالاسى مەن تابيعي رەسۋرستاردى يگەرۋگە قاتىستى تىڭ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ۇسىنىلادى.
ەكٸ ەلدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ بولاشاعى زور. قازاقستاندا ٶندٸرٸلەتٸن دەندٸ-داقىلدىڭ تٶرتتەن بٸرٸ, ماقتانىڭ ٷشتەن بٸر بٶلٸگٸ, دەن جەلٸمشەسٸنٸڭ (كلەيكوۆينا) 26 پايىزى تٷركيياعا ەكسپورتتالادى. جالپى, ەلٸمٸزدە تٷرٸك كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا قۇنى 1,3 ميلليارد دوللار بولاتىن 23 ينۆەستيتسييالىق جوبا قولعا الىنعان. ولاردىڭ 18-ٸ ٸسكە قوسىلىپ, ٶنٸمدەرٸ حالىقارالىق نارىققا شىعارىلۋدا.
تاراپتار قورعانىس ٶنەركەسٸبٸ, اقپاراتتىق تەحنولوگييا, جاساندى ينتەللەكت, قارجى, ازاماتتىق اۆياتسييا, مەدەنيەت, بٸلٸم, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە تۋريزم سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق پەرسپەكتيۆاسى جٶنٸندە ەگجەي-تەگجەي پٸكٸر الماستى. سونىڭ ٸشٸندە, ەكٸ ەلدٸڭ بٸلٸم باعىتىنداعى قاتىناستارىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتىر. الداعى ۋاقىتتا استانا مەن الماتى قالالارىندا «مااريف» قورىنىڭ ەكٸ مەكتەبٸ, سونداي-اق تٷركييانىڭ ٷزدٸك وقۋ ورىندارىنىڭ فيليالدارى اشىلماق.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن تٷركييانىڭ جەر سٸلكٸنٸسٸ بولعان گازيانتەپ پروۆينتسيياسىندا بىلتىر جەلتوقساندا جاڭا مەكتەپ قۇرىلىسى باستالدى. بٸلٸم بەرۋ وشاعى كەلەسٸ جىلى پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ.
بۇدان بٶلەك, تۋريزم سالاسىنداعى وڭ ٷردٸستٸ قولداۋ, سونداي-اق سان قىرلى ەكٸجاقتى بايلانىستاردى ٸلگەرٸلەتۋ ٷشٸن تٷركييا ازاماتتارىنا قازاقستان اۋماعىندا 90 كٷنگە دەيٸن ۆيزاسىز جٷرۋگە رۇقسات بەرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى.
قازاقستان دەلەگاتسيياسىنا ٸلتيپات بٸلدٸرگەن رەجەپ تاييپ ەردوعان قاسىم-جومارت توقاەۆقا «ەكٸنشٸ وتانىڭىزعا قوش كەلدٸڭٸز» دەپ ەرەكشە قۇرمەت كٶرسەتتٸ. سونداي-اق قازاقتىڭ ۇلى اقىنى, ويشىل, كەمەڭگەر اباي قۇنانبايۇلىنىڭ دٷنيەگە كەلگەنٸنە 180 جىل تولۋىمەن قۇتتىقتادى.
"بٸز قازاقستانمەن اراداعى ىنتىماقتاستىققا ەرەكشە مەن بەرەمٸز. بٷگٸندە ەكٸ ەل اراسىنداعى بايلانىستار ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك دەڭگەيٸنە كٶتەرٸلدٸ. وسى وڭ سەرپٸندٸ ساۋدا-ساتتىق, قورعانىس ٶنەركەسٸبٸ, اۋىل شارۋاشىلىعى, تۋريزم جەنە مەدەنيەت سالالارىندا ودان ەرٸ تەرەڭدەتۋدٸ ماقسات ەتٸپ وتىرمىز. قازاقستان – اتامەكەنٸمٸزدەگٸ ەڭ ٸرٸ ساۋدا سەرٸكتەسٸمٸز. ساۋدا اينالىمىن 15 ميلليارد دوللارعا جەتكٸزۋ ٷشٸن جۇمىسىمىزدى جالعاستىرامىز", – دەدٸ تٷركييا پرەزيدەنتٸ.
كەڭەس وتىرىسىندا قازاقستان تاراپىنان پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعارين, كٶلٸك مينيسترٸ نۇرلان ساۋرانباەۆ, تٷركييا تاراپىنان سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ حاكان فيدان بايانداما جاسادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەجەپ تاييپ ەردوعان جوعارى دەڭگەيدەگٸ ستراتەگييالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ بەسٸنشٸ وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى بٸرلەسكەن دەكلاراتسيياسىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن تٷركييا رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى جوعارى دەڭگەيدەگٸ ستراتەگييالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسٸنٸڭ بەسٸنشٸ وتىرىسىنىڭ شەشٸمٸن قابىلدادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ انكاراعا رەسمي ساپارىنىڭ اياسىندا ٷكٸمەتارالىق جەنە ۆەدومستۆوارالىق 18 قۇجاتقا قول قويىلدى.
