5 - ماۋسىم بٷكٸلەلەمدٸك ەكولوگتار جەنە قورشاعان ورتانى قورعاۋ كٷنٸ. وسى مەرەكە قارساڭىندا قورشاعان ورتانى قورعاپ, ەكولوگييانىڭ بٷلٸنبەۋٸن قاداعالاپ جٷرگەن ەكو-امباسسادور, ەكو-پاترۋل نەگٸزٸن قالاۋشى تيمۋر ەلەۋسٸزوۆ ٶز ويىمەن بٶلٸستٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
تيمۋر ەلەۋسٸزوۆ ەكولوگييالىق پروبلەمالاردى شەشۋمەن اينالىسادى. قازٸر ول قازاقستان كەسٸپورىندارى مەن قاۋىمداستىعىنىڭ «تابيعات» ەكولوگييالىق وداعى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى جەنە الماتىداعى ەكو-امباسسادور.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸر ۋاقىتتا امباسسادوردىڭ ستراتەگيياسى ەزٸرلەندٸ.
«امباسسادور – بۇل سالىستىرمالى تٷردە ايتساق, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ادامدار اراسىنداعى كٶپٸر. بٸز وسى سالاعا ٶز ەركٸمٸزبەن كەلگەن, ٸزگٸ نيەتتٸ ەلشٸلەرمٸز. ياعني, يدەيالارىمىز بەن ويلارىمىزدى بيلٸككە جەتكٸزٸپ, ونى جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك تۋدى»,– دەيدٸ تيمۋر ەلەۋسٸزوۆ.
تيمۋردىڭ ايتۋىنشا, ول ٷنەمٸ ەكەسٸنٸڭ كٶلەڭكەسٸندە قالىپ وتىرعان. ايتا كەتەيٸك ونىڭ ەكەسٸ - ەلدەگٸ ەڭ تانىمال ەكولوگتاردىڭ بٸرٸ, مەلس ەلەۋسٸزوۆ ول ۇزاق ۋاقىت بويى ەكولوگييالىق مەسەلەلەرمەن اينالىسىپ كەلەدٸ.
«مەن ٷنەمٸ ٸزدەنٸس ٷستٸندە بولدىم, ۇزاق ۋاقىت بويى ماعان نە كەرەك ەكەنٸن زەرتتەدٸم. جاسىراتىنى جوق, ٷنەمٸ ەكەمنٸڭ كٶلەڭكەسٸندە قالىپ قوياتىنمىن. بٸر سەتتە تابيعاتتى قورعاۋ, وعان جاناشىرلىق تانىتۋ مەنٸڭ مٸندەتٸم ەكەنٸن تٷسٸندٸم. وسى ارقىلى مەن ەڭ الدىمەن بالالارىمنىڭ بولاشاعىنا ەسەر ەتە الامىن, ەگەر بٸزدٸڭ ەكولوگييامىز جاقسى بولسا, وندا بٸزدٸڭ بالالارىمىزدىڭ دەنٸ ساۋ بولادى»,– دەيدٸ ول.
ەكوبەلسەندٸنٸڭ نەگٸزگٸ ماماندىعى زاڭگەر. سوندىقتان ول ەكولوگييا قاتىستى زاڭبۇزۋشىلىقتاردى جاقسى بٸلەدٸ.
«مەن زاڭگەرمٸن. ەكولوگييا سالاسىنا كٶپتەگەن زاڭسىزدىقتى كٶرگەندٸكتەن كەلدٸم. ەرتٷرلٸ ٸس-شارالارعا قاتىسىپ جٷرٸپ, بۇل اسپەكتٸنٸ زاڭناما ارقىلى كٷشەيتۋ كەرەكتٸگٸن تٷسٸندٸم, سول سەبەپتٸ دە ەكو-پاترۋل قوعامدىق قوزعالىسىن قۇردىم. جۇمىسىمىز نەتيجيە بەرە باستادى. مىسالى, تاۋداعى قارا توپىراقتى زاڭسىز الۋشىلاردىڭ جولىن كەستٸك, اعاشتاردى جاپپاي كەسۋ ازايدى. اعاشتاردى زاڭسىز وتاعانداردى تاۋىپ, ولاردى ەكٸمٸشٸلك جاۋاپقا تارتامىز»,– دەدٸ سپيكەر.
سونداي–اق, ول الاتاۋ اۋدانىندا قاراعاي وتىرعىزۋ اكتسيياسىن ۇيىمداستىرعانى تۋرالى ايتىپ بەردٸ.
«بۇل اكتسييانى قاڭتار ايىندا ۇيىمداستىردىق. ازاماتتارىمىز ٶز اتىنان اعاش وتىرعىزۋعا مٷمكٸندٸك الدى. كٶپتەگەن كومپانييا اتسالىستى. اعاش كٶشەتتەرٸن ادامدار ٶزدەرٸ ساتىپ الادى, بٸز ۇيىمداستىرامىز, ولار وتىرعىزادى. قازٸر ەكٸمدٸك وسى جەردٸ اباتتاندىرىپ قاراعاي سكۆەرٸن جاساۋدى قولعا الدى. الماتى ەكٸمٸنٸڭ قولداۋىمەن الماتىعا ميلليون اعاش وتىرعىزۋ تۇجىرىمداماسى ەزٸرلەنگەن بولاتىن. «شەتسٸز قالا» قاعيداتى بويىنشا اعاشتار قالانىڭ تٶمەنگٸ بٶلٸگٸنە وتىرعىزىلادى. سەبەبٸ, بۇل اۋداندار دا ساياباقتار مەن الاڭدار جوق. قاراعاي ورمانىن قۇرۋ يدەياسى پايدا بولدى, ول مەدەني ورتالىق بولادى, وندا ٸس-شارالار ٶتەدٸ»,–دەيدٸ ەكو-پاترۋل نەگٸزٸن قالاۋشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كاراتين كەزٸندە الماتى اۋاسى ايتارلىقتاي جاقسارعان.
«مەنٸڭ ويىمشا, اۋا جاقساردى, بٸراق بۇل قىسقا مەرزٸمدٸك ەسەر. ٶيتكەنٸ, زيياندى قالدىقتار بٶلٸپ شىعاراتىن كەسٸپورىنداردىڭ جۇمىسى توقتادى. سونىمەن قاتار, اۆتوموبيلدەر اعىنى ازايدى. كارانتين كەزٸندە اۋانى جالعىز جەو لاستادى»,– دەيدٸ ول.
ايتا كەتەيٸك, تيمۋر ەلەۋسٸزوۆ الماتىنىڭ ەكولوگييالىق جاعدايىن جاقسارتۋ ٷشٸن كٶپتەگەن جوبالار مەن ۇسىنىستار دايىندادى.
«كٶپ ۇسىنىستار ەزٸرلەدٸم. بٸرٸنشٸسٸ – ەلەكتر قۋاتىمەن جٷرەتٸن جەنە گيبريدتٸ كٶلٸكتٸ دامىتۋ. بۇل ۇسىنىستار ەكٸمدٸككە دە, ەكولوگييا مينيسترلٸگٸنە دە جولداندى. سونداي–اق, كەۋاپ پٸسٸرەتٸندەردٸ ارنايى سٷزگٸ قوندىرعىلارىن ورناتۋعا مەجبٷرلەۋ كەرەك, ٶيتكەنٸ ولار دا اۋانى لاستاۋشىلاردىڭ بٸرٸ. اعاشتاردى كەسەتٸندەر دە وسىلار. ستاتيستيكاعا جٷگٸنسەك, بٸر كەۋاپحانا بٸر اپتادا بٸر كاماز سەكسەۋٸلدٸ نەمەسە باسقا اعاش تٷرٸن جاعىپ جٸبەرەدٸ «,– دەيدٸ تيمۋر ەلەۋسٸزوۆ.
سٶز سوڭىندا, ول الداعى جوسپارلارىمەن بٶلٸستٸ.
«بٸز مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ ەكو-پاترۋل قوعامدىق باقىلاۋىن ٸسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. سونداي–اق, جازدىڭ سوڭىندا ەكو-فەستيۆال ۇيىمداستىرامىز»,– دەپ قورتىندىلادى ول.
