كٷنٸ كەشە ەدەبيەت بويىنشا 2017 جىلعى نوبەل سىيلىعىن تەگٸ جاپون بريتان جازۋشىسى كادزۋو يسيگۋرو يەمدەنگەن ەدٸ. شۆەد اكادەميياسىنىڭ حابارلاماسىندا سىيلىقتىڭ "اۆتوردىڭ تاڭعاجايىپ ەموتسيونالدى قۋاتقا يە روماندارىندا ەلەم مەن شىڭىراۋ اراسىنداعى بايلانىستىڭ بۇلدىر بەينەسٸن كٶرسەتە العانى ٷشٸن" بەرٸلگەنٸ ايتىلعان دا. يسيگۋرو قالىڭ وقىرمانعا "بٸز جەتٸم بولعاندا...", "نوكتيۋرندەر: مۋزىكانىڭ 5 تاريحى جەنە تٷننٸڭ باستالۋى", "جانۇيالىق كەشكٸ اس", "جەر قۇشقان الىپ" روماندارى ارقىلى ەلدەقاشان تانىلىپ ٷلگەرگەن-تٸن. ايتۋلى سىيلىققا يە بولعان تۇستا ول: "بۇل كٷتپەگەن جەردەن جانىمدى تاڭدانىسقا بٶلەگەن جاڭالىق. ەلەم ٶز قۇندىلىعىن قالاي قورعارىن, قايتٸپ پايداعا اسىرارىن بٸلمەي داعدارعان تۇستا ورىن الدى. وسى ماراپات ماعان ەركٸندٸك كٷشٸ مەن عالامنىڭ الدىندا كٸشكەنە بولسا دا جاۋاپكەرشٸلٸك ارتادى...", - دەپ, ٶز ويىمەن بٶلٸسكەن. بٷگٸن بٸز زاماناۋي پروزادا ەرەكشە جازۋ ستيلٸن قالىپتاستىرعان قالامگەردٸڭ شاعىن سۇحباتتاعى قىسقا عانا وي-پٸكٸرلەرٸن وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز.
(كادزۋو يسيگۋرومەن فەيسبۋك, "تاقتار ويىنى" جەنە جاڭا رومانى تۋرالى سۇxبات)
– "جەر قۇشقان الىپتىڭ"* (پوگرەبەننىي ۆەليكان) ەرلٸكتەرٸ ريمدٸكتەردەن كەيٸنگٸ بريتانييادا ورىن الادى. سول كەزەڭمەن جاقسى تانىس شىعارسىز?!
– سٸز ويلاعانداي بولماۋى دا ىقتيمال. وقيعاعا بەيتاراپ مەكەندٸ ٸزدەدٸم. بٸزگە دەيٸن عۇمىر كەشكەن ەربٸر ەلدٸڭ ٶز قۇپيياسىن جان بالاسىنا تٸس جارماي, ساقتاپ كەلۋٸ جايدان جاي ەمەس. ەبدەن مۇقييات بٷركەمەلەنگەن سىردىڭ قۇنى باسىم, ەرينە. اقش-تىڭ افروامەريكاندىقتارعا دەگەن كٶزقاراسىن مىسالعا الساڭىز, xالىقتىڭ نەندەي سەبەپپەن اقيقاتتىڭ كٶزٸنە تۋرا قاراۋعا دەتٸ جەتپەگەنٸن, سوسىن قيىندىقتاردىڭ قايدان باستالعانىن كەسٸپ-پٸشٸپ ايتىپ بەرەسٸز. ەگەر مەيٸرٸمسٸزدٸكتٸڭ سان تٷرلٸ قۇيتىرقىلىعىنا زەر سالىپ, تاريx تۇڭعيىعىنا سٷڭگي بەرسەك, جاعداي اۋىرلايدى. "بەرٸبٸر ٸزدە" دەپ كەي مەسەلەلەردٸ جىلى جابا سالعاننان جاعداي جاقسارا ما?! ەڭ اۋىرى – وڭاي ايتىلعان جاۋاپتا ٶمٸر جوق. سوندىقتان جارتىلاي تاريxي, جارتىلاي ميفتٸك كەزەڭدٸ ويشا كەزگەن شاقتاعى وقىرماننىڭ ۇققانىنان مٷلدە باسقا نەرسەنٸ سٶز قىلا الاتىنىمدى سەزدٸم, سوسىن... ناقتى بٸر ەل تۋرالى جازىپ وتىرعانداي كٷي كەشتٸم...
– روماندا كٸسٸ ەتٸن جەيتٸن جالماۋىزدار مەن ايداhارلار كەزدەسەدٸ. شىندىقتى قييال-عاجايىپ كٶرٸنٸستەرمەن سۋرەتتەۋ ۇنادى ما?
– يە... تەك ونىڭ جانىما جاعاتىنىنا سەنٸمدٸ بولمادىم. ازداپ قوبالجىدىم. ٶيتكەنٸ, ەلٸ كٷنگە بەيمەلٸم شەكاراعا بەت تٷزەدٸم. الايدا, ايقىن ەرەجەلەرگە سٷيەندٸم. بارلىعى دا مٷمكٸن بولاتىن تاڭعاجايىپ ەل جاساۋعا تىرىسپادىم. تەك كەرەمەتتەردٸ سول دەۋٸردەگٸ ادامداردىڭ سەنٸمٸمەن شەكتەگٸم كەلدٸ. بٸز بۇنى جوققا دەگەن سەنٸمگە, عىلىمنان ادا جولدارعا بالايمىز. ەگەر پەندەلەر مٷمكٸندٸگٸنشە ادام جەگٸشتەر مەن پەرٸلەردٸڭ تٸرشٸلٸك ەتكەنٸنە سەنە الاتىنىن سەزسەم, مەن وندايعا جول بەرەر ەدٸم. كٸتابىمدا اقىلعا قونبايتىن تٷسٸنٸكسٸز جايتتاردى بولدىرماۋ باستى قاعيدام ەدٸ. ...تارديستەر دە جوق, ەشتەڭە دە جوق.
– فەنتەزي جانرىنىڭ عۇمىرى شەكسٸز ەكەنٸ سٶزسٸز. "تاقتار ويىنىنا"** (يگرا پرەستولوۆ) دەگەن كٶزقاراسىڭىز قانداي?
– ٶكٸنٸشكە وراي, وقىماعام. اڭسارىم اۋعان دا, جانارىم بايلانعان دا ەمەس. بٸراق, ۇنايتىنىنا كەمٸل سەنەمٸن. كينو دەسە, الىپ-ۇشاتىنىم راس. شەتٸ مەن شەگٸ جوق تەلەسەريالداردى كٶرۋگە ٶزٸمدٸ əرەڭ كٶندٸرەمٸن. كەيدە ۋاقىت تاپپاي قالاسىڭ. مەندە "تاقتار ويىنىنىڭ" بٸرٸنشٸ ماۋسىمى ساقتاۋلى تۇر. ونىڭ ٷستٸنە رومانىمدى جازۋ بارىسىندا بٶتەن دٷنيەنٸڭ ىقپالىن سەزٸنگٸم كەلمەدٸ. ال, قازٸر بۇل سەريالدى كٶرە الامىن عوي...
– قانداي دا بٸر فيلمدەر "جەر قۇشقان الىپقا" (پوگرەبەننىي گيگانت) əسەرٸن تيگٸزدٸ مە?
– ۆەستەرندەر, سامۋرايلار تۋرالى كينولار مەن سامۋرايلىق مانگالار زور ماڭىزعا يە بولدى. ماعان جاۋىنگەرلەردٸڭ تەرميندەرٸنە ويلانۋ قاتتى ۇنايتىن. تابيعي تازالىعىنا اڭسارىم اۋاتىن. مەن دجون فوردتىڭ "ٸزدەۋشٸلەر" (يسكاتەلي) اتتى ۆەستەرنٸ مەن سەم پەكينپتٸڭ رەۆيزيونيزمنٸڭ ەلەسٸ كٶلبەڭدەيتٸن فيلمدەرٸن جاقسى كٶرەمٸن. شٶلدٸ لاندشافتتا اداسقان سالت اتتى بوپ سۋرەتتەلگەن گاۆەيننٸڭ كٸتاپتاعى بەينەسٸ سونىڭ ەسەرٸنەن تۋدى. ٶتە قىزىق جاعدايدا...
– مۋزىكاعا بايلانىستى پٸكٸرٸڭٸزدٸ بٸلگٸمٸز كەلگەن...
– بٸرنەشە اسپاپتا وينايتىنىمنان شىعار, مۋزىكانىڭ تٷر-تٷرٸن تىڭدايمىن. جازۋعا وتىرعان شاعىمدا ول ەدەتٸمدٸ دوعارامىن. ٶيتكەنٸ ويىم بٶلٸنەدٸ... ەۋەن شىعارماشىلىعىما تٸكەلەي ىقپال ەتپەگەنٸمەن, بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە شابىتتاندىرادى. ساxنالىق كٶرٸنٸس جازعاندا, ونى جەتەلەيتٸن ەنگە قۇلاق تٷرەم. ەڭگٸمەلەردٸ مەلودييامەن وقي المايتىنىمىزدىڭ قايعىسى قانشالىقتى اۋىر ەدٸ?! مٷمكٸن, ەلەكتروندى كٸتاپتار قالاۋىمىزدى جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك سىيلار...
– "جەر قۇشقان الىپتىڭ" ساۋندترەگٸنە قانداي ەندەر ەنەر ەدٸ?
– كەيبٸر دۋەلدٸك كٶرٸنٸستەرگە ەننيو مورريكونەنٸڭ كومپوزيتسييالارى ەندٸ. ٶزگە تۇستارىندا ەۋەننٸڭ تۇراقتى ەرٸ فورمالدى بولعانىن قالايمىن. ال, ەگەر ماعان جيناققا مٸنسٸز ساۋندترەك ويلاپ تابۋ كەرەك دەسە, ول دەستٷرلٸ نەمەسە ەجەلگٸ ەمەس, زاماناۋي جەنە اۆانگاردتى بولار ەدٸ.
– العاشقى شيماي دەپتەرٸڭٸزدٸ ەيەلٸڭٸزدٸڭ "بۇنىڭ جارامايدى" دەگەنٸنەن سوڭ لاقتىرىپ تاستاپسىز. سول سەتتە قانداي سەزٸمدٸ كەشتٸڭٸز?
– اسا كەرەمەت ەمەس (كٷلدٸ). بٸراق, شيماي دەپتەرلەرٸمدٸ جيٸ لاقتىرامىن. "قول ٷزبە مەنەندٸ"*** ەكٸ رەت كٶشٸرٸپ جازدىم. "جەر قۇشقان الىپتىڭ" 40-قا جۋىق بەتٸنٸڭ قاڭقاسىن تٷسٸرٸپ قويعانىمدا ەيەلٸم: "مۇندا قىزىقتى جايت كٶپ, بٸراق, كٶركەمدٸگٸ ٶتە ەلسٸز. ەسٸرەسە, كەيٸپكەرلەردٸڭ ديالوگٸ كٷلكٸلٸ كٶرٸنەدٸ. ەندٸ... مىنا ابزاتسىن سەل ٶزگەرتٸپ, باسقا بٸر جەرٸن كەرٸ جازا المايسىڭ. قايتادان باستاۋىڭا تۋرا كەلەدٸ", - دەدٸ. ەستٸگٸم كەلگەن سٶزٸم بۇل ەمەس-تٸن. ونىڭ ٷستٸنە روماننىڭ العاشقى بەتٸنە ورالۋعا ەل-دەرمەنٸم قالمادى. سٶيتتٸم دە پاراقتارىمدى قيماي-قيماي... ەڭ جاقسى ۋاقىتتارعا قالدىردىم.
– سٸز ٶزگە جانردا ەلدەنە جازۋ تۋرالى ويلانىپ كٶردٸڭٸز بە? مىسالى, دج. ك.روۋلينگ سيياقتى بٷركەنشٸك اتپەن...
– كٸتابىما ازان شاقىرىپ قويعان ەسٸمٸمنٸڭ جازىلعانىن قالامايمىن دەگەن ويدى ماڭىما جۋىتقىم كەلمەيدٸ. تٷسٸنبەيمٸن! قانداي دا بٸر قىلمىستى بەينەلەگەن روماندارىن بٷركەنشٸك اتىمەن جارييالاعان دجون بەنۆيلل سەكٸلدٸ كٶپتەگەن جازۋشىنى بٸلەمٸن. ولاردىڭ نە سەبەپتٸ شىن ەسٸمدەرٸن جاسىرعانى مەن ٷشٸن جۇمباق. ماعان كەيبٸر كٸتاپتارىمنىڭ جانرىن انىقتاۋ قيىندىق تۋعىزادى دەپ ايتۋىڭىز مٷمكٸن. "قول ٷزبە مەنەن" - عىلىمي-فانتاستيكالىق رومان. "جەر قۇشقان الىپتىڭ" فەنتەزي ەكەنٸنە اسا سەنٸمدٸ ەمەسپٸن... ماڭىزدىسى - ەسٸمٸمنٸڭ مۇقابادا تۇرۋى. ولاي بولماعان جاعدايدا وقىرمانعا نەنٸڭ نە ەكەنٸن تٷسٸنۋ قيىنعا سوعادى...
– مارك تسۋكەربەرگتىڭ "وقىرماندار كلۋبى" جايىندا نە ويلايسىز?
– ايلامەن جاسالعان قادام بولۋى مٷمكٸن. بەلكٸم, فەيسبۋك ٷشٸن عانا قۇرىلعان شىعار. بٸراق, قۋانتارلىق باستاما. وقۋ دەگەنٸمٸز – جاقسى نەرسە. مەنٸڭ تاريxتىڭ كەز كەلگەن دەرەكتٸ فورمادا ايتىلۋ قۇقىعىن قورعاعىم كەلەدٸ. كٸتاپ باسىلىمىمەن بايلانىسى بار ادامداردىڭ العىس ايتۋى ەكٸتالاي. تاريxتى بايانداۋ ارقىلى بٸز بٸر-بٸرٸمٸزبەن فيلم, ويىن, سەريال, گرافيكالىق رومان, ەلدە, جاڭا تٷردە, تٸپتٸ, كەز كەلگەن فورمادا پٸكٸر الماسا الامىز. قۇرالدار دا ٶزگەرٸپ وتىرۋى كەرەك. سەبەبٸ, ەرتە مە, كەش پە... ٶتكەندٸ جازۋدىڭ جاڭا تەسٸلدەرٸ پايدا بولادى.
– شىعارماشىلىققا قاتىستى سٸزگە بەرٸلگەن ەڭ ناشار كەڭەس?
– "ٶزٸڭ بٸلەتٸندٸ عانا جاز". مەن ەستٸگەن سٶزدەردٸڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ سوراقىسى - وسى. بۇل كەڭەس - وقىعان جاندى زەرٸكتٸرەتٸن ٶمٸربايان جازۋعا يتەرمەلەيدٸ. جالىنداپ جاتقان قييال مەن جازۋشىلىق مٷمكٸندٸكتەردٸڭ انتونيمى. بٸر باسپاشى العاشقى رومانىم شىققاننان كەيٸن مەن ورىنداماعان كەڭەسٸن ايتتى. سول ٷشٸن ٶزٸمە كٶڭٸلٸم تولدى. ايتۋىنشا, ەكٸنشٸ روماندى اراعا ەكٸ جىل سالىپ جارىققا شىعارعان جٶن ەكەن. ۋاقىتىندا اياقتاۋ قولىمنان كەلمەي قويدى. 4 جىل ٶتتٸ. كٷندەردٸڭ سىرعىعانى ٶزگەشە ەسەرٸمەن ەسٸمدە قالدى. سوندىقتان, سول سەتتەن بەرٸ اراعا 2 جىل ٷزٸلٸس سالۋ جايلى پٸكٸرلەردٸ ەلەمەيمٸن. ال, روماندار اي اۋىسقان سايىن قالىڭداي باستادى.
– بولاشاقتا نەمەن اينالىسقاندى جٶن كٶرەسٸز?
– كٶپتەن بەرٸ ەكٸ جانردى زەرتتەپ جٷرمٸن. كەسٸبي تەرگەۋشٸلەرٸ جەنە كەسٸپقوي مامانى, پوليتسەيلەرٸ, گانگستەرلەرٸ, ٸز كەسۋشٸلەرٸ جوق تريللەرلەردٸ دۇرىس كٶرەمٸن. بٸراق, پوليتسييالىق ەمەس. كٷدٸكتٸ ٸستەرگە قاتىسى بار بوپ شىققان قاراپايىم ادامدار جٶنٸندەگٸ وقيعالار مىقتىراق. ال, ەكٸنشٸ جانر – 30-جىلداردىڭ ەكستسەنترييالىق كومەدييالارى...
ورىس تٸلٸنەن اۋدارعان: مارلەن عيلىمxان
* "جەر قۇشقان الىپ" – كادزۋو يسيگۋرونىڭ رومانى.
** "تاقتار ويىنى" – "وت پەن مۇزدىڭ ەنٸ" اتتى دجوردج ر.ر.مارتيننٸڭ رومانى جەلٸسٸندە تٷسٸرٸلگەن فەنتەزي جانرىنداعى امەريكالىق درامالىق تەلەسەريال.
*** "قول ٷزبە مەنەن" – كادزۋو يسيگۋرونىڭ رومانى.
ۇلت پورتالى
