لولا حاتاموۆا – ٶزبەكستاندا 1980-90 جىلدارى اسا تانىمال بولعان تەلەجۋرناليست. ساياسي شولۋشى, ٷندٸستان تاريحىن تەرەڭ بٸلەتٸن مامان. 1990-جىلدارى پرەزيدەنت «يسلام كاريموۆتٸڭ كٶڭٸلدەسٸ» دەگەن ٶسەك ەلدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە جەلدەي ەسٸپ, جۇرت كٶزٸنەن كەتۋگە مەجبٷر بولعان. قازٸر امەريكادا تۇراتىن جۋرناليست سول وقيعادان 25 جىل ٶتكەننەن كەيٸن بار شىندىقتى ايتىپ, سۇحبات بەرٸپتٸ. بۇل تۋرالى قازاقپارات ca-news.org سايتىنا سٸلتەمە جاساپ جازدى.
جۋرناليست: سٸزدەي بٸلٸكتٸ ماماننىڭ 90-جىلدارى جۇمىسسىز قالۋى, تەلەارنا مەن مەملەكەتتٸك قىزمەتتەن سەبەپسٸز شەتتەتٸلۋٸ اقىلعا قونبايدى. بۇل قالاي بولدى?
25 جىل بويى ٶزٸم دە وسى سۇراقتىڭ جاۋابىن ٸزدەدٸم. تانىمال تەلەراديوجۋرناليست بولدىم. حيندي تٸلٸن 8 جاسىمنان مەڭگەرٸپ, ٷندٸستاندا بٸلٸم الدىم. 1990 جىلدىڭ جازىندا ٷندٸستاننىڭ سول كەزدەگٸ پرەمەر-مينيسترٸ ناراسيمحا راو تاشكەنتكە كەلدٸ. يسلام كاريموۆ پەن ٶزبەكستاننىڭ بۇرىنعى ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ شٷكٸروللا ميرسايدوۆتىڭ كٶزٸنشە حيندي تٸلٸندە 15 مينۋتتىق سۇحبات الدىم. وسى وقيعادان كەيٸن يسلام كاريموۆ مەنٸ ٶزٸنە شاقىرىپ الىپ, تٸلدٸ مەڭگەرگەنٸمە تاڭقالعانىن ايتتى. ٷش ايدان كەيٸن «مەندەي بٸلٸمدٸ ادام مەملەكەتتٸك قىزمەتكە كەرەك» ەكەنٸن ايتىپ, مەنٸ مينيسترلەر كەڭەسٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە شاقىردى. تەلارناداعى جۇمىسىمدى قاتار جالعاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. بٸرەر ايدان كەيٸن ٷكٸمەتتە ٶزگەرٸستەر بولىپ, پرەزيدەنتتٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە كەلدٸم. 1991 جىلدىڭ سەۋٸرٸنە دەيٸن بارلىعى جاقسى كەلە جاتتى. تەلەارناداعى جۇمىسىم دا, پرەزيدەنت اپپاراتىنداعى قىزمەتٸم دە كٶڭٸل تولارلىق ەدٸ. 91-جىلدىڭ كٶكتەمٸندە مەنٸڭ يسلام كاريموۆكە تۇرمىسقا شىعاتىنىپ تۋرالى ٶسەك جەلدەي ەسٸپ كەتتٸ. قايدان, قالاي شىققانىن ٶزٸم دە بٸلمەيمٸن. مەن ەشقاشان پرەزيدەنتكە ۇناۋعا تىرىسپادىم. ول وتباسىلى, ەل پرەزيدەنتٸ. بٸراق ماعان ٷنەمٸ ەرەكشە نازار اۋداراتىن. بارلىق جينالىستاردا ماعان قاراتا سٶيلەپ, پٸكٸرٸمدٸ سۇرايتىن. مەن قاتتى ىڭعايسىزداناتىنمىن. ول كەزدە قوعامدا ۇلتشىلدىق جٸك سالىنعان ەدٸ. جۇرت پرەزيدەنتتٸڭ ورىس ەيەلٸن تاستاپ, ماعان ٷيلەنەتٸنٸن ايتىپ جٷردٸ. بٸراق مەنٸڭ قورقاتىن ەشتەڭەم جوق. مەنٸڭ كٸنەم دە, كٷنەم دە جوق. كٷنەسٸ بارلار قورىقسىن. سول كەزدە ساياساتتا جٷرگەن ەر ازاماتتار ساياساتتا ەيەلگە ورىن جوق ەكەنٸن, تەلەارناعا قايتقانىم دۇرىس ەكەنٸن مەڭزەدٸ.
جۋرناليست: يسلام كاريموۆتٸڭ قازاسى تۋرالى اقپاراتتى قالاي قابىلدادىڭىز?
قايتىس بولعاندار تۋرالى جامان ايتۋعا بولمايدى. بٸراق بۇل ادام ماعان شىنىمەن دە كٶپ جاماندىق جاسادى. كٸنەسٸز كٷيٸپ كەتتٸم. جاس بالاسى بار جالعىزباستى ەيەلگە قوقان-لوققى كٶرسەتتٸ. بٸراق قازاسىن ەستٸگەندە ايادىم.
جۋرناليست: يسلام كاريموۆ قانداي ادام ەدٸ?
شىنىمدى ايتسام, جيىنداردا ونى تىڭداۋ قيىن بولاتىن. ٶزبەك تٸلٸن بٸلمەيتٸن. ورىس تٸلٸندە سٶيلەگەندە دە نەگٸزگٸ تاقىرىپتان اۋىتقىپ, جينالىس بٸرنەشە ساعاتقا سوزىلىپ كەتەتٸن. ال قاتىسىپ وتىرعانداردىڭ ٸشٸ پىساتىن. قۋعىنعا ۇشىراعاندا قابىلداۋىنا كٸرٸپ, جەكە سٶيلەسپەك بولدىم. بٸراق ول مەنٸ قابىلدامادى. سول كٸسٸنٸڭ ماڭىندا جٷرگەن تٸسقاققان ساياساتكەرلەرگە بٸزدٸ ۇرىستىرىپ, مەنٸ الاڭنان الىپ تاستاۋ قاجەت بولعان سيياقتى. سول سەبەپتٸ ٶسەك تاراتتى دەپ ويلايمىن. ميرسايدوۆ شاقىرىپ الىپ, مەنٸڭ «ٶز ەركٸممەن جۇمىستان كەتۋٸم كەرەكتٸگٸن, سەبەبٸ سوڭىمىزدان ەرگەن ٶسەكتٸڭ پرەزيدەنتتٸڭ ابىرويىنا نۇقسان كەلتٸرەتٸنٸن» ايتتى. باسقا قىزمەت ۇسىنباعاندىقتان, تەلەارناعا قايتارۋدى سۇرادىم. بٸراق ميرسايدوۆ «جوق, سٸز ەندٸ تەلەارناعا شىقپايسىز. مۇنى پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ تالاپ ەتتٸ»-دەدٸ. سودان باستاپ مەنٸڭ ٶمٸرٸم قاتتى ٶزگەردٸ. 25 جىل ٶتتٸ عوي شىندىقتى ايتايىن, يسلام كاريموۆ ەكەۋمٸزدٸڭ ارامىزدا ەشقانداي بايلانىس بولعان جوق. بولۋى دا مٷمكٸن ەمەس ەدٸ. سەبەبٸ مەن ول كٸسٸنٸ باسشى رەتٸندە دە, ەر ازامات رەتٸندە دە بيٸك باعالاي المادىم. الدىندا ەشقاشان جاعىمپازدانعان ەمەسپٸن. 
جۋرناليست: ساياسي شولۋشىسىز. 25 جىلدا ٶزبەكستاندا نە ٶزگەردٸ?
25 جىلدىڭ باستى جەتٸستٸگٸ ەلدەگٸ بەيبٸتشٸلٸك پەن تىنىشتىق شىعار. بٸراق ولار بۇل ٷشٸن ٷلكەن قۇرباندىقتار جاسادى. ەكونوميكا ارتتا قالدى. ول ٷشٸن ٶزبەكستاندى كٶرشٸ قازاقستانمەن سالىستىرساڭىز دا بولادى. قازاقستان ەلدەقايدا العا وزدى. دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىندا 48-ورىندا, ال بٸز 148-ورىندامىز. قانداي ايىرماشىلىق بار ەكەنٸن كٶرٸپ وتىرسىز عوي. كاريموۆ ەكونوميست بولاتىن. بٸراق مىقتى ەكونوميست بولماعانىن كٶرسەتەدٸ بۇل. 
