جازۋشىنىڭ ٶلٸمٸ
(نوۆەللا)
ول وسى اۋلا تۇرعىندارىنىڭ ٸشٸندە ٶزٸن جازۋشىمىن دەپ تانىستىراتىن جالعىز ادام. يت بايلاسا تۇرعىسىز, اينالاسى بىرسىپ ساسىپ جاتاتىن, ٶڭكەي جاتاعان ٷيلەر مەن ەر تٷرلٸ شۋلى تسەحتار قاتار-قاتار تٸزٸلگەن قالانىڭ ەڭ بٸر لاس جەرٸنە ورنالاسقان بۇل اۋلا تۇرعىندارىنىڭ ەشبٸرٸندە كەيٸپ-كەسپٸر جوق. بەرٸ كەدەي, جارلى, جەتٸم مەن جەسٸر. كەيدە مۇندا قايرىمدىلىق قورلارىنان ادامدار كەلٸپ, كٶمەك بۇيىمدار سىيلاعان بولادى. سونداعى ەكەلەتٸندەرٸ ۇساق-تٷيەك, ۇن-شايدىڭ اينالاسىنداعى زاتتار. دەگەنمەن كەيبٸر ادامداردىڭ كٷيٸنٸڭ ناشارلىعى سونشا, وسى دٷنيەنٸڭ ٶزٸن مول ولجا كٶرەدٸ, بٸرنەشە كٷندٸك تالعاجاۋ قىلعانعا جاراسا, مەرە-سەرە بولىپ قالادى. وندايدا وسىنداي بٸردەڭە ەكەلگەن ادامدار دا ٶزٸنشە مەز بولىپ, قۋانىپ قايتادى.
ال جازۋشىنىڭ جايىنا كەلسەك, ول ٶزگە تۇرعىنداردان سەل بٶلەكشە. ٷنەمٸ ۇزىن پالتو, تٸك جاعالى اق كٶيلەك, قىرلى شالبار كيٸپ, قارا كٷرەڭدەپ تۇراتىن ەسكٸ اۋلانىڭ جالعىز پەرٸشتەسٸندەي بوپ جٷرەدٸ. ونىڭ ٶزٸندە سان قۇبىلتىپ, نەشە تٷرلٸ كيٸنگەنٸن كٶرگەن جۇرت جوق, كيە-كيە پالتوسى تٷتەلەنگەن, جۋا-جۋا اق كٶيلەك سارعايعان. مىجىرايعان قارا ەتٸكتٸڭ كٷندە مايلانىپ, سىلاناتىنى بٸر قاراعاننان-اق بايقالىپ تۇر. ۇزىن شاشى جەلكەسٸن جاۋىپ, جەل ٷپ ەتسە-اق دۋدىراي جٶنەلەدٸ. وندا شاشىن قولىمەن سالالاپ, باسىن بٸر شۇلعىپ جٸبەرٸپ كەتٸپ بارا جاتادى. ٷڭگٸر سەكٸلدٸ قاراڭعى كوريدورلارعا سٷڭگٸپ كەتٸپ, اندا-سوندا عانا بٸر كٶرٸنٸپ جٷرەتٸن اۋلا تۇرعىندارى بٸر-بٸرٸمەن ونشا تانىس تا ەمەس. بٸراق جۇرتتان ٶزگەشە بولعان سوڭ با, جازۋشى جٸگٸت تۋرالى بەرٸ بٸلەدٸ.
– ٷيٸندە بٸر ٷيمە كٸتابىنان باسقا تٷك جوق ەكەن, – دەپ ونى دا ٶسەككە قوسىپ ٷلگەرگەن.
– ٶتٸرٸك شىرتيىپ جٷرەتٸن سەكٸلدٸ عوي, بۇل بەيشارا دا جۇمىس تاپپاي قاڭعىپ جٷرگەن بٸرەۋ ەكەن عوي...
– ٶزٸنٸڭ تۋىس-تۋعانى دا جوق-اۋ دەيمٸن, كەلٸپ-كەتكەن ادام كٶرمەيسٸڭ...
– انا تٷرٸمەن مىنانداي جەرگە ەشكٸمدٸ ەرتٸپ ەكەلمەيتٸن شىعار, شٸكٸرەيٸپ, جاقسى كٶرٸنگٸسٸ كەلەدٸ دا...
– تۋىستان قاشىپ جٷرگەن بٸرەۋ مە, ەبدەن قارىزعا باتىپ...
– كٸم بٸلسٸن?
جازۋشى تۋرالى وسىدان ٶزگە اقپارات بٸلگەن جان جوق, ونىڭ ٶزٸ قۇر قيسىن مەن داقپىرتقا تولى.
جازۋشى بۇل اۋلاعا كٷزدٸڭ باسىندا كەلٸپ ورنىققان, جارتى جىلعا جۋىق ۋاقىت بولسا دا كٶرشٸلەرٸمەن ٸش تارتىپ سٶيلەسكەن ەمەس. سوندىقتان ٶزٸ دە قۇپييا كٷيٸندە قالا بەردٸ. تەك قوجايىن عانا ونىڭ تۇراقتى جۇمىسى جوق ەكەنٸن, بٸردە انا جەردە, بٸردە مىنا جەردە ٸستەپ جٷرەتٸنٸن بٸلەدٸ. پەتەر اقىسىن دا كەيدە بٸر كٷن, كەيدە ەكٸ اپتاعا دەيٸن سوزدىرىپ, ەرەڭ تاۋىپ بەرٸپ جٷردٸ.
قىستىڭ قاقاعان ايازدى كٷندەرٸنٸڭ بٸرٸندە جازۋشىنىڭ ٷيٸنە جەدەل جەردەم كەلدٸ. قاتتى اۋىرىپ قالعان بولسا كەرەك, بٸردەن بولنيتساعا ەكەتتٸ. ەكٸ كٷننەن سوڭ ٶز اياعىمەن قايتىپ كەلدٸ, جازىلعان شىعار, جاقسى بوپتى دەستٸ جۇرت. بٸراق كٷن ارالاتىن بٸر دەرٸگەر كەلٸپ-كەتٸپ جٷردٸ. وسىدان كەيٸن جازۋشى ٷيٸنەن كٶپ شىقپايتىن بولدى. كەيدە تٷننٸڭ بٸر ۋاعىنا دەيٸن شامى جانىپ تۇرادى. قوجايىنعا بٸر نەرسە جازىپ جاتقانىن, ونى بٸتٸرسە مول اقشاعا يە بولاتىنىن ايتىپتى. «سوندىقتان كەلەسٸ ايدىڭ پەتەر اقىسىن تۋرا ون كٷن كەشٸكتٸرٸپ بەرەمٸن, الاڭ بولماڭىز» دەپ كٶڭٸلٸن ورنىقتىرىپتى. تٶرت-بەس كٷندە بٸر كەلەتٸن دەرٸگەر تۋرالى دا سۇراعان, وندا ول «سەل اۋىرىپ جٷرمٸن, دەرٸگەر دەنساۋلىعىمدى تەكسەرٸپ تۇرادى» دەگەن جەكەلٸك دەرٸگەرٸ سەكلدٸ قىلىپ.
قوجايىن كٶڭٸلٸ قالاسا, مۇنداي اقپاراتتاردى تۇرعىندارمەن بٶلٸسٸپ, ەڭگٸمە-دٷ قۇراتىن. بٸر جاعى جانى جابىرقاۋ, ەڭسەسٸ تٷسٸڭكٸ, كٷن-كٶرٸستٸڭ ٷددەسٸنەن دە شىعا الماي جٷرگەن بەيشارالاردى ايايدى, رەتٸ كەلگەندە بەرٸنە دە كەڭشٸلٸك جاساپ تۇرادى. ال باسقا كەزدەردە سىقپىرتا بوقتاپ, جەر-جەبٸرلەرٸنە دە جەتەتٸن. سوندا دا جازۋشى جٸگٸتپەن جارىتىپ ەڭگٸمەلەسە دە, بالاعاتتاي دا العان جوق. قوجايىننىڭ ويىنشا جازۋشى ٶزٸن ەليتالىق توپتىڭ ادامىنداي سەزٸنەدٸ, سونىسىمەن قوسا بٸلٸمٸ مەن تالانتى دا بار سەكٸلدٸ, تەك جولى بولماي قالعان. ونىڭ ٷستٸنە تەك قازاق تٸلٸن عانا جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرٸپتٸ, مىنا زاماندا ول كٸمگە كەرەك? ٶزٸنشە پاتريوت پا, سونداي بٸردەڭەسٸ بار. مىناۋ ساۋسىلداپ جٷرگەن بٸر توپ جالقاۋدان ايىرماشىلىعى سول عانا.
ٶستٸپ تٸرشٸلٸك ەبدەن جٷنجٸتكەن مىناۋ جابىرقاۋ اۋلانىڭ ٶمٸرٸ ٶز مەنەرٸمەن جىلجىپ جاتقان. جازۋشىنىڭ پەتەر اقىسىن تٶلەيمٸن دەگەن مەرزٸمدٸ ون كٷنٸنەن ٷش كٷن اسىپ كەتكەندە, كٷندە ەسٸك قاعىپ, اتىن اتاپ جارتى ساعات ايعايلاعاننان ەبدەن شارشاعان قوجايىن جٸگٸتتٸڭ جەتٸ اتاسىن جەزدەي قاقتاپ, ەسٸكتٸ بۇزىپ كٸردٸ. كٸردٸ دە كٸدٸرٸپ قالدى. وڭ جاق بۇرىشتاعى تەمٸر تٶسەكتٸڭ ٷستٸندە جازۋشى قيمىلسىز جاتىر. ٷي ٸشٸن بٸر ٶزگەشە يٸس كەرنەپتٸ. سٶيتسە بٶلمەنٸڭ تابيعي كٷلٸمٸس يٸسٸنە ەندٸ ٶلٸك يٸسٸ قوسىلعان ەكەن. جٸگٸت كٶزٸ ادىرايا اشىلىپ كٶككە قاراپ, ٶڭٸ بوزارىپ, ۇزىن شاشى جاستىقتى كٶمٸپ شالقاسىنان جاتقان كٷيٸ ٶلٸپ قالىپتى. بٸر قولى تٶسەكتەن سالبىراپ شىعىپ جاتىر. باسىنىڭ تۇسىندا جاستىق ٷستٸندە دۋدىراپ ىلعي 10 مىڭ تەڭگەلٸك كٶك قاعازدار ٷيٸلٸپ قالىپتى. بەيبەرەكەت جينالعان كٸتاپتاردىڭ ٷستٸندە دە بٸر بۋما اقشا جاتىر.
قوجايىن نە ٸستەرٸن بٸلمەي ابدىراپ قالدى دا, تەز ەسٸن جيىپ پوليتسييانى شاقىردى, سوسىن دەرٸگەر, بٸرنەشە جاقىن دوستارى جەتتٸ, ٶستٸپ-ٶستٸپ بٸراز ادام جينالىپ قالدى. سٶيتسە, جٸگٸت قاتتى اۋىرىپتى, بٸراق ەمدەلۋگە اقشاسى بولماپتى, دەرٸگەرگە ەڭبەگٸڭدٸ اقشا تٷسكەندە تٶلەيمٸن دەپ, كەلٸپ كٶرٸپ تۇرۋىن ٶتٸنٸپتٸ. جٸگٸتتٸڭ جاعدايىن كٶرٸپ, بٸر جاعىنان جانى اشىپ دەرٸگەر دە كەلٸسٸپتٸ. ٶتكەن جولى, بەس كٷن بۇرىن كەلگەندە قاتتى ناشارلاپ وتىر ەكەن, بٸر دەرٸنٸ جازىپ بەرٸپ, قالاي دا ساتىپ الىپ ٸش دەپ قاداپ تاپسىرىپ كەتٸپتٸ. دەرٸگەردٸڭ ايتۋىنا قارعاندا «كٸسٸ ٶلەتٸندەي اۋىرۋ ەمەس ەدٸ, تەك سول دەرٸنٸ ساتىپ الىپ ٸشكەندە سەل دە بولسا سەبٸ بولار ەدٸ, جٶندٸ تاماق تا ٸشپەيدٸ ەكەن, ەندٸ مٸنە اقشا بولىپ تۇرىپ, ەشتەڭە ٸستەي الماعانىن كٶرمەيسٸڭ بە?» دەيدٸ.
سول كٷنٸ-اق جٸگٸتتٸڭ جاقىن تۋىستارى, الىس اۋىلداعى اتا-اناسى كەلدٸ. بٶلمەدەگٸ ەر جەرگە بٶلٸنٸپ قويىلعان اقشانى تٷگەندەپ ساناعاندا شىققان بٸر ميلليون تەڭگە – جاقىندا عانا بٸر بايدىڭ ٶمٸر-بايانىن جازىپ بەرٸپ, سودان العان ەڭبەك اقىسى ەكەنٸن جاقىن دوستارىنىڭ بٸرٸ ايتتى. دەرٸگەر مەن قوجايىن اقشانىڭ ٶزدەرٸنە تيەسٸلٸسٸن ساناپ الىپ, قالعانىن اتا-اناسىنىڭ قولىنا ۇستاتتى. كٸرگەننەن اڭىراپ, بالاسىن ۇزاق جوقتاپ جىلاعان اتا-اناسى جٸگٸتتٸڭ سٷيەگٸن الىپ, اۋىلعا قايتتى.
سٷيەكتٸ ەكەتەر كەزدە, قالاداعى بٸلدەي بٸر گازەتتٸڭ باس رەداكتورى بٸرنەشە قىزمەتكەرٸمەن بٸرگە كەلٸپ, قاتتى قايعىرعان سىڭاي تانىتتى. قىمبات كوستيۋم كيگەن, قارنى دٶڭگەلەنگەن جىلتىر بەتتٸ رەداكتور «ەندٸ عانا جارقىراپ كەلە جاتىر ەدٸ, وبال بولدى. بۇل جوعالتۋ – ٷلكەن جوعالتۋ» دەدٸ. جۇرت جازۋشى جٸگٸتتٸ وسىلاي شىعارىپ سالدى.
كەيٸن وسى گازەتتەن كەلگەن جۋرناليستەردٸڭ بٸرٸ بۇل اۋلا تۋرالى ٷلكەن بٸر ماقالا جازىپتى. ونى اۋلا تۇرعىندارى تٷگەل وقىدى, ونىڭ ٶزٸ بٸرازعا دەيٸن تەۋٸر ەڭگٸمە بولدى. وسىدان كەيٸن, مۇندا قايرىمدىلىق قورلارىنان كەلۋشٸلەر دە كٶبەيە تٷستٸ.
ەسبول نۇراحمەت,
ۇقساس جازبا:
