ەرلان اسقاربەكوۆ: ەلەمنٸڭ ەڭ مىقتى باسپاگەرلەرٸ قازاق رومانيستەرٸنٸڭ سوڭىنان جٷگٸرەتٸن بولادى

بىلتىرعى جىلى ەدەبي ٶمٸرٸمٸزدەگٸ ەلەۋلٸ ۋاقيعالاردىڭ بٸرٸ – Mecenat.kz ۇجىمى ۇيىمداستىرعان رومان بەيگەسٸ بولدى. بۇنداي الامان بەيگە ەلەمدە كورول ليۋدوۆيك 14 كايتىس بولعان 1715 جىلدان بەرٸ بولماعان ەدٸ. ەسٸرەسە, كونكۋرسقا تٸگٸلگەن جٷلدە قورى ايرىقشا. بابى كەلٸپ, باعى جانعان قالامگەر ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن اي سايىن 500 اقش دوللارىن الىپ وتىرادى. بۇل دەگەنٸڭ بٸزدٸڭ ەلدەگٸ كٸشٸگٸرٸم شەنەۋنٸكتٸڭ بٸر ايلىق جالاقىسىنا بارابار سوما. بۇنداي جوبانى ەدەبيەتٸمٸز ٷشٸن جاسالعان قامقورلىق, جوبا جەتەكشٸلەرٸنٸڭ مەرتتٸگٸ, ازاماتتىعى دەمەي كٶرٸڭٸز! ٶتكەن جىلى بۇل بەيگەدەن بەلگٸلٸ جۋرناليست, جازۋشى شارحان قازىعۇلدىڭ «كٷلپەت» رومانى توپ جاردى. اتالعان قارجىنى الىپ قالامگەردٸڭ قانجىعاسى مايلاندى. رومان بەس مىڭ دانامەن «Arna-B» باسپاسىنان جارىق كٶردٸ. قازٸرگٸ تاڭدا ورىس تٸلٸنە اۋدارىلۋ ٷستٸندە. بيىل اتالمىش رومان بەيگەسٸنٸڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸ جالعاسىن تاۋىپ جاتىر. وسى ورايدا سىيلىقتىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى ەرلان اسقاربەكوۆ اعامىزبەن از-كەم ەڭگٸمە ٶربٸتكەن ەدٸك. 

- قادٸرلٸ ەرلان اعا, رومان بەيگەسٸ دەگەندە حح عاسىردىڭ باسىنداعى ەسەنقۇل قاجى جارييالاعان بايقاۋ ەسكە ورالادى. سونىڭ نەتيجەسٸندە سۇلتانماحمۇت تورايعىردىڭ «قامار سۇلۋ», تايىر جومارتبايدىڭ «قىز كٶرەلٸك» سىندى تاماشا تۋىندىلارى ٶمٸرگە كەلٸپ, قازاق ەدەبيەتٸندەگٸ رومان جانرىنىڭ باستالۋىنا, دامۋىنا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسقان ەدٸ. سٸزدەر قولعا العان «Mecenat.kz» رومان بەيگەسٸ قازٸرگٸ زامان قازاق ەدەبيەتٸ ٷشٸن, سونىڭ ٸشٸندە رومان سىندى كٷردەلٸ جانرىنىڭ دامۋىنا ٷلكەن سەرپٸن بەرٸپ وتىر. سٸزدەرگە بۇل يدەيا قالاي كەلدٸ? جٷزەگە اسۋ بارىسىندا قانداي قيىندىقتار بولدى? الدارىڭىزعا قانداي ماقسات, مٷددە قويدىڭىزدار?

- 1996 جىلى 22 جاسىمدا مەن اقىن رەتٸندە رەسپۋبليكالىق بايكاۋدىڭ جەڭٸمپازى اتاندىم. ب. قاناپيانوۆ پەن مۇرات ەۋەزوۆ سىندى ناعىز قالامگەرلەردٸ كٶردٸم. سونىمەن قاتار داۋىس بەرۋ جەنە ماراپاتتاۋ رەسٸمٸنٸڭ كۋەگەرٸ بولدىم. ول جەردە قازاقتٸلدٸ تالانتتى اقىنمەن دوس بولىپ, «الا قويدى بٶلە قىرقىپ» جاتقان زاماندا «شالا قازاقتار» مەن «ناعىز قازاقتاردىڭ» تاتۋ دوس بولا الاتىنىنا كٶزٸم جەتتٸ. بۇل جەردەگٸ ەڭ باستى مەسەلە ەكٸ قازاقتىڭ تانىمىندا بولاتىن. ار مەن ۇيات, ادامگەرشٸلٸك, ٶنەرگە دەگەن ادال كٶزقاراس بولعاندا عانا دوستىقتىڭ جالاۋى قاشاندا جەلبٸرەپ تۇراتىنىنىڭ انىق دەلەلٸ ەدٸ بۇل.

2000 جىلى ارت مەنەدجمەنت كۋرستارىن بٸتٸرٸپ, اعىلشىن ەلشٸلٸگٸنٸڭ مەدەنيەت بٶلٸمٸ – بريتاندىق كەڭەستە جۇمىس اتقاردىم. بٸز سول جىلدارى اعىلشىن مەدەنيەتٸن جارنامالايتىن كٶپتەگەن جوبالار ۇيىمداستىردىق. سول كەزدەن بەرٸ مەنٸ قازاق تٸلٸنٸڭ جەنە مەدەنيەتٸنٸڭ, ەدەبيەتٸنٸڭ دامۋ جولىنداعى قيىندىقتار قاتتى الاڭداتاتىن. تىعىرىقتان شىعۋدىڭ جولدارىن ٷنەمٸ ويلاستىرىپ جٷردٸم. مىسالى, سول جەردە قىزمەت اتقارىپ جٷرٸپ, ەلەمدٸك ەدەبيەتتە الدىڭعى قاتاردا تۇراتىن بريتانييادا, جىلىنا 300 – 400 رومان, ال رەسەيدە 80 رومان جارىققا شىعاتىنىن بٸلدٸم. ال 2 ميلليون تۇرعىنى بار كٸشكەنتاي عانا سلوۆەنييانىڭ ٶزٸندە جىل سايىن 80 رومان جازىلىپ, وقىرمانعا جول تارتىپ جاتاتىن. مٸنە, وسىنداي ەلدەردٸڭ جانكەشتٸلٸگٸ ٶزدەرٸنٸڭ ەدەبيەتٸ مەن تٸلٸنە دەگەن شەكسٸز قۇرمەتٸنٸڭ بەلگٸسٸ ەدٸ.  

بٸزگە كەلەتٸن بولساق, ەگەمەندٸك العان العاشقى ٶتپەلٸ كەزەڭدەردە جىلىنا نەبەرٸ ساۋساقپەن سانارلىق روماندار عانا جارىق كٶرٸپ جاتتى. ونىڭ ٶزٸ كٸتاپ سٷيەر وقىرماننىڭ قولىنا جەتە بەرمەيتٸن. كەرەك دەسەڭ ول شىعارمالاردىڭ بارلىعى دەرلٸكتەي قازاق تٸلدٸ كٸتاپتار ەمەس ەدٸ. 

مەن قازاقستاندىق جازۋشىلار ەلەمگە تانىلۋ جاعىنان, بٸزدٸڭ كلاسسيكالىق مۋزىكانتتاردى, رەپەرلاردى, ديماشتى, بوكسشىلارىمىزدى, شاحماتشى قىزدارىمىزدى, كينورەجيسسەرلەرٸمٸزدٸ كۋىپ جەتەدٸ دەگەن ٷمٸتٸمدٸ ەشۋاقىتتا جوعالتقان ەمەسپٸن. سوسىن دا, ەلەمنٸڭ ەڭ مىقتى باسپاگەرلەرٸ قازاق رومانيستەرٸنٸڭ ارتىنان جٷگٸرۋگە ەبددەن لايىق ەكەنٸنە ەش كٷمەن كەلتٸرمەيتٸنمٸن. الايدا بٸر مەسەلە بار: اڭىز بولۋ ٷشٸن – اڭىزعا ساي بولۋ كەرەك. گولوۆكين ٶزٸن اياسا, ونىڭ اتى مايقۇدىقتا دا شىقپاس ەدٸ. ەگەر سەرٸك اپرىموۆ ستسەنارييدٸڭ العاشقى نۇسقاسىن جازۋعا موناح ٸسپەتتٸ دەن قويماسا, ونى ەلەمدەگٸ بارلىق كينو ماماندارى بٸلە بەرمەس ەدٸ. جاڭا دىبىس ٸزدەگەن سكريپتونيت پەن يمانبەك جۇمىس ٷستٸندە شامىرقانىپ 10-20 پەرنەتاقتانى سىندىرماسا, ولاردىڭ ەسٸمٸن تٸپتٸ تۋىستارى دا ۇمىتىپ كەتەر ەدٸ. مارات بەيسەنعاليەۆ ۆيرتۋوزدىق ويىنمەن 4 جىل بويى كٷنٸنە 16 ساعات دەمالىسسىز, مەرەكەسٸز اينالىسپاسا, ٶزٸ كٸتابىندا ەزٸلدەگەندەي, قازٸر كٶلٸك ساتۋمەن اينالىسار ەدٸ. باسىمىزدان ٶتٸپ جاتقان وسى قيىندىقتار, بٸزدٸڭ قانشالىقتى كٷرەسكەر ۇلدار تەربيەلەگەنٸمٸزدٸ كٶرسەتەدٸ. ولاردىڭ بۇل ەرلٸگٸ ەردايىم جٸگەرٸمٸزدٸ جانىپ وتىرادى. بٸزدە ٷلگٸ الارلىق قاھارمان ازاماتتار جەتكٸلٸكتٸ. 

وسى جوبانى ٸسكە اسىرۋ بارىسىندا, بٸز بارلىق قالامگەرلەردٸڭ سىيلىق تۋرالى حاباردار بولۋىنا بار كٷشٸمٸزدٸ سالدىق. 3 اي بويى «Qazaqstan» ۇلتتىق تەلەارناسىندا, كەشكٸ ۋاقىتتا جوبا تۋرالى بەينەبايان كٶرسەتٸلدٸ. ونىڭ ەڭ تانىمال تەلەارنا ەكەنٸن بارشا حالىق بٸلەدٸ. «امانات» پارتيياسى مەن «اتامەكەن» قر ۇلتتىق كەسٸپكەرلٸك پالاتاسى دا ميليونداعان حالىققا جوبامىز تۋرالى ٷزدٸكسٸز اقپارات بەرٸپ وتىردى. مەدەنيەت مينيسترٸ 7 مىڭنان استام مەدەنيەت مەكەمەلەرٸنە بٸزدٸڭ بايقاۋدى زەردەلەۋدٸ, وقىرمان مەن قالامگەرلەرگە تولىققاندى اقپارات بەرۋدٸ قاداعالادى. سوندىقتان دا, بۇل الامان بەيگەدەن ەشكٸمنٸڭ دە حابارسىز قالۋى مٷمكٸن ەمەس دەپ ويلايمىن. 

رومان بەيگەسٸنٸڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸندە 67 قولجازبا كەلٸپ تٷستٸ. كەسٸبي سىنشىلاردىڭ ساراپتاۋىمەن, وسىلاردىڭ اراسىنداعى 11 روماننىڭ كٶركەمدٸك ساپاسى اسا جوعارى دەڭگەيدە جازىلعان دەپ باعالاندى. سول ماماندار بٸزگە وسى جوبانىڭ ارقاسىندا قازاق جەنە ورىس تٸلٸندە 6-7 مىقتى رومان جازىلعانىن ايتىپ قۋانىستى. بۇل بٸر جاعىنان جەتٸستٸك بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان كەسٸبي قالامگەرلەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸنٸڭ بايقاۋعا قاتىسپاعانىن اڭعارتادى. شامامەن وعان نە تٷرتكٸ بولعانىن دا بٸلەتٸن سيياقتىمىز. بٸرٸنشٸدەن, جازۋشىلار سىيلىقتىڭ شىن مەنٸندە جٷزەگە اساتىنىنا اسا سەنٸمدٸ بولماعان سيياقتى, ەكٸنشٸدەن, ەدٸل بولاتىنىنا كٷمەندانعان بولۋى كەرەك. بٸرەۋلەر 2022 جىلدىڭ قىركٷيەك ايىندا بٸزدٸڭ جەڭٸمپاز اي سايىنعى سىياقىسىن الماعان دەگەن قاۋەسەت شىعاردى. كەلەسٸ كٷنٸ تاڭەرتەڭ جەڭٸمپازىمىزعا دەلەل رەتٸندە, تٷبٸرتەكتەرٸ بار ۆيدەو ماتەريال كٶرسەتۋگە تۋرا كەلدٸ. وسىنداي دا اياقتان شالۋلار بولىپ تۇراتىنى زاڭدى قۇبىلىس. ەڭ باستىسى بٸز بارشا قالامگەرلەردٸڭ سەنٸمٸنە يە بولدىق.

ايتا كەتەرلٸگٸ, جازۋشىلار وداعىنىڭ باسشىلىعى, باسقا دا شىعارماشىلىق ۇيىمدار جوبامىزدى قۇپتاپ, جان-جاقتى قولدادى. تاعى بٸر مەسەلە سايت جۇمىسىنىڭ ماشاقاتى بولدى. سايت جاساۋدىڭ كٷردەلٸلٸگٸن جەتە باعالاماعانىم ٷشٸن ەلٸ دە ۇيالامىن. سوعان قاراماستان سايتىمىز وقىرمان بەرگەن داۋىستى تۋرا, انىق ساناۋ مٸندەتٸن لايىقتى اتقاردى. بايقاۋعا قاتىسۋشىلار تۋرالى تاعى ەكٸ مەسەلەنٸ ايتا كەتكەن جٶن. شورت-ليستكە ەنبەگەندەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ جاقسى سيۋجەتتەرگە قۇرالعان تارتىمدى شىعارمالار بەرە العان. بٸراق ولار ەدەبي كۋرستارعا بارماعانى انىق جەنە رومان جازۋدى مەكتەپتەگٸ كٶلەمدٸ ەسسە جازۋمەن پارا-پار دەپ تە ويلايعان سەكٸلدٸ. ايتا كەتەرلٸك جايت, قاتىسۋشىلاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ دايىن قولجازبالاردى قايتا قاراپ, تولىقتىرىپ, جەتٸلدٸرمەي جولداعان. مەن سۇحباتتاردا, جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەردە «ۆوسكرەسەنە» رومانىنىڭ العاشقى 2 بەتٸن 180 رەت قايتا جازعان ل.تولستوي مەن «قوش بول, مايدان!» رومانىنىڭ سوڭعى تاراۋىن 47 رەت قايتا جازعان ە.حەمينگۋەيدٸ ٷنەمٸ مىسالعا كەلتٸرٸپ وتىردىم. ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ كەسٸبي قالامگەر مەن قاتارداعى جازۋشىنىڭ ايىرماشىلىعى مٸنە وسىنداي ەڭبەك جولىنان كٶرٸنەدٸ. 

وسى ورايدا ايتا كەتەتٸن تاعى بٸر سٶز, بٸزدٸڭ العاشقى جەڭٸمپازىمىز شارحان قازىعۇل ٶز رومانىن 5 رەت, ال ايرىقشا ماڭىزعا يە 2 بٶلٸمٸن 20 رەتتەن استام قايتا جازىپ شىققان. قالعان جەڭٸمپازدار دا ٶز شىعارمالارىن كەمٸ 2-3 رەتتەن قايتا قاراعانىن ايتىپ وتىر. مٸنە بۇل شىعارماشىلىق پروتسەستٸڭ قانشالىقتى قيىن دەڭگەيدە جٷرەتٸنٸن انىق كٶرسەتەدٸ. 

جوبانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – ەدەبيەتٸمٸزدٸ كەسٸبيلەندٸرۋ. كەسٸبي شىڭدالعان قالامگەرلەرگە جول اشۋ. بٸز ەدەبيەتتەگٸ ەڭ اۋىر رومان جانرىن الىپ, الامان بەيگە ۇيىمداستىرىپ, ەڭ لايىقتى شىعارماعا جٷلدە بەرەمٸز. بۇل جاي عانا 500 دوللار تۋرالى ەمەس, بۇل بٸزدٸڭ مەدەنيەتٸمٸزدە جاڭا گاۋھار تاستار گالاكتيكاسىن قۇرايتىن ەر جىلدارداعى جەڭٸمپازدارعا دەگەن ٷلكەن قۇرمەت. ەرينە, ولاردىڭ كينو مەن تەاترعا, تٸپتٸ پوەزيياعا تيگٸزەر ەسەرٸ زور.

جەڭٸمپازدار اي سايىن سىياقىلارىن الادى. ەرينە, شىعارماشىلىق جولىن الاڭسىز جالعاستىرۋ ٷشٸن, قارجىلىق جاقتان قىسىم كٶرمەۋ - كەز كەلگەن قالامگەردٸڭ باستى ارمانى. بٸراق ول ٷشٸن تولستوي مەن حەمينگۋەي سيياقتى ەڭبەك ەتە الۋ كەرەك. دٷنيەجٷزٸلٸك كٸتاپ نارىعىن باعىندىرۋ ٷشٸن, الدىمەن ٶز حالقىنىڭ قۇرمەتٸنە يە بولۋ لەزٸم. قازٸرگٸ قازاقستاندىق روماندار 500-1000 دانامەن عانا شىعادى, بٸز بولاشاقتا بۇل تيراجدى 100 مىڭ داناعا دەيٸن كٶتەرۋگە بولاتىن مٷمكٸندٸكتٸ كٶرٸپ وتىرمىز. بٸزدٸڭ زييالى قاۋىمنىڭ اراسىندا وسىنداي كەمەلدەنگەن قالامگەرلەر بار دەپ ەسەپتەيمٸز جەنە ولارعا ٷلكەن سەنٸم ارتامىز.

- سٸزدەر ۇيىمداستىرىپ وتىرعان رومان بەيگەسٸنٸڭ جٷلدە قورى ايرىقشا. جٷلدەگە لايىقتى قالامگەر ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن 500 دوللار قارجى الىپ وتىرادى. كٸتاپتارى مول تيراجبەن تارايدى. قازٸرگٸ قالتالى ازاماتتار ٶزدەرٸنە پايدا ەكەلەتٸن جوبا بولماسا ينۆەستيتسييا سالا بەرمەيدٸ. قارجى كٶزٸن قالاي تاۋىپ, دەمەۋشٸلەردٸ قالاي ۇيىمداستىرىپ وتىرسىزدار?

- مەن بۇل جوبانى 2003 جىلداردان بەرٸ ويلاستىرا باستادىم. سول جىلدارى بٸرنەشە تانىمال قازاق وليگارحتارىنا ۇسىنىس جاسادىم جەنە جىل سايىن ولارمەن كەزدەسٸپ, سٶيلەسٸپ قولداۋ بٸلدٸرۋٸن كٷتتٸم. سول جىلدار ٸشٸندە باس-اياعى وننان اسا ٶتە قالتالى ازاماتتارعا ۇسىنىس ايتۋمەن بولدىم. ولاردىڭ كٶبٸ كەزدەسۋدەن باس تارتتى, كەيبٸرٸ, تٸپتٸ, مەنٸڭ جوبامدى كٷلكٸ قىلدى. شىعار جول تاپپاي قىسىلعاندا ەلٸمٸزدٸڭ بٸرٸنشٸ, ەكٸنشٸ پرەزيدەنتٸنە ۇسىنىس جاساۋدى دا ويلادىم, بٸراق ونىڭ سەتٸ تٷسپەدٸ. 

بٸر كٷنٸ دەم تارتىپ تيمۋر تۋرلوۆپەن تانىستىم. ەكەۋارا جاقىن ەڭگٸمەلەسٸپ جٷردٸك. بەسٸنشٸ رەت كەزدەسكەن ەڭگٸمە ٷستٸندە وعان وسى جوبا تۋرالى ويىمدى اشىپ ايتتىم. ول كەيٸننەن بٸزدٸڭ ەلدٸڭ ازاماتتىعىن العانى بارشاڭىزعا مەلٸم. مەن ول كٸسٸگە ٶزٸم دايىنداعان بەس جوبانى كٶرسەتتٸم. ونىڭ تٶرتەۋٸ مٷلدەم ٶنەر تۋرالى ەمەس, تەك جەكە كەسٸبٸمٸزگە بايلانىستى ەدٸ. ال بەسٸنشٸ جوباعا ٶمٸر بويى اقشا جۇمسايتىنىمىزدى, سونىمەن قاتار بۇل جوبانى مۇراگەرلٸككە قالتىرۋ مٷمكٸندٸگٸن دە قاراستىرعانىمدى ايتتىم. ەكەۋمٸز بۇل جوبانى كەڭٸنەن تالقىلادىق. بۇل جوبا تيمۋر رۋسلانۇلىنىڭ كومپانيياسىنا ەشقانداي جارناما جاساپ بەرمەيدٸ جەنە قوسىمشا قارجىلىق تابىس ەكەلمەسٸ دە انىق. تيمۋر رۋسلانۇلىنا تٷسەتٸن بار پايدا, ٶزٸ كٶشٸپ كەلگەن ەلدٸڭ مەدەنيەتٸ مەن ەدەبيەتٸن كٶتەرۋ جەنە ونىڭ جوعارى ساپادا ورىنداي الاتىنىن حالىققا دا, بيلٸككە دە دەلەلدەپ كٶرسەتۋ ەدٸ. 

ەڭ قىزىعى, اتالمىش جوبانىڭ بٸرٸنشٸ باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسىنا بٸر اي مٶلشەرٸندە ۋاقىت قالعاندا, تيمۋر رۋسلانۇلى مەنٸ تاعى دا تاڭ قالدىردى. تيمۋر بۇل جوبادا بٸز ەلدٸڭ نازارىن ٶزٸمٸزگە جەنە ٶزٸمٸزدٸڭ كەسٸبٸمٸزگە ەمەس, قايتا جازۋشىلارعا اۋدارۋىمىز كەرەك دەگەن ۇسىنىس بٸلدٸرٸپ, ٶزٸنٸڭ اتىن اتاماۋدى ايتىپ, كونفەرەنتسيياعا قاتىسپادى. تەك ەكٸ اي ٶتكەسٸن عانا جوبا تۋرالى ٶزٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىندا جازدى. وسى ورايدا, تيمۋر رۋسلانۇلىنىڭ ازاماتتىعى مەن ۇلت رۋحانيياتىنا دەگەن جاناشىرلىعى ٷشٸن العىسىمدى بٸلدٸرگٸم كەلەدٸ.   

- ەندٸگٸ بٸر سۇراق رومان بەيگەسٸنە تٷسكەن شىعارمالاردى باعالاۋ تۋرالى. ٶتكەن جىلى شارحان قازىعۇل «كٷلپەت» رومانىمەن مەرەگە جەتكەندە, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ازداعان قارسى پٸكٸرلەر ايتىلدى. ونداعى باستى تٷيتكٸل داۋىس بەرۋ ارقىلى ٷزدٸك تۋىندىنى تاڭداپ الۋ تىم ەدٸلەتتٸ بولمايدى دەگەن دەيەككە سٷيەندٸ. ٶيتكەنٸ كٸمنٸڭ تانىس-بٸلٸسٸ, ارالاساتىن ورتاسىنى, اۋديتوريياسى كەڭ بولسا سول كٶپ داۋىس جييادى دا, شىن مەنٸندەگٸ ساپالى شىعارمالار تاسادا قالىپ قالادى دەگەن پٸكٸرلەر ايتىلدى. بٸزدٸڭ ويىمىزشا بۇل ورىندى پٸكٸر سيياقتى. داۋىس بەرگەن وقىرمانداردىڭ بارشاسى سول روماندى وقىپ, ريزالىعىنان داۋىس بەرە بەرمەيتٸنٸ انىق. بۇل جەردە جٷزٸ تانىس جازۋشىعا بەرٸبٸر بٷيرەگٸ بۇرىلارى سٶزسٸز. سوندىقتان دا روماندى باعالاۋدىڭ جاڭا كريتەرييلەرٸن قاراستىرۋ كەرەك سيياقتى. بۇعان نە دەيسٸز? ٷزدٸك تۋىندىلاردى مىقتى, ەدٸل, كەسٸبي جازۋشىلار مەن سىنشىلاردان قۇرالعان كوميسسييا ارقىلى انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بار ما? جوق ەلدە ول دا ەدٸلەتتٸ شەشٸم شىعارۋعا قاۋقارسىز با?

- مەن بۇل جەردە ەدٸلقازىلارعا ەمەس, ەدٸل جەنە تازا پروتسەدۋراعا سەنەمٸن. ەڭ ەدٸل سىنشىلاردان قۇرالعان كوميسسييا بٸرٸشٸ نەمەسە ەكٸنشٸ جىلى-اق تانىس ادامدارىن قولداپ, جەڭۇشىمەن جالعاسقان جەمقورلىقپەن اينالىسپاۋىنا كٸم كەپٸلدٸك بەرە الادى? ٶيتكەنٸ, جيىرما جاستاعى اۆتور ٷشٸن ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن 400 000 دوللار الۋ مٷمكٸندٸگٸ بار ەكەنٸن ۇمىتپاۋ كەرەك. بٸرٸنشٸ ماۋسىمدا بٸز وقىرماندار بەرگەن داۋىستىڭ دۇرىس سانالماۋىنىڭ ٷش تٷرلٸ سەبەبٸن انىقتادىق. سونىمەن شۇعىل ۇيىمداسىپ, سول قاتەلٸكتەردٸڭ بارلىعىن جٶندەدٸك. بۇل مەنٸڭ جەمقورلىقتى قانشالىقتى جەك كٶرەتٸنٸمدٸ جاقسى بٸلەتٸن, ەسكٸ دوستارىمنان باسقالارى ٷشٸن كٷتپەگەن جاعداي بولدى. مەن ٷشٸن ماراپاتتىڭ بەدەلدٸ بولۋى, جەڭٸمپازداردىڭ كٶپ داۋىستى ادالدىقپەن جيناۋى ٶتە ماڭىزدى. ول ٷشٸن بٸز بٸرٸنشٸ جەنە ەكٸنشٸ ورىنعا داۋىس بەرگەن وقىرمانداردىڭ بارلىعىنا تەلەفون سوعىپ, بٸرٸنشٸ ماۋسىمداعىداي ۆيدەوعا تٷسٸرەمٸز. ەلەۋمەتتانۋ عىلىمىندا ايتىلاتىنداي, بٸز نەتيجە بەرە الاتىن تۇجىرىمدى جاۋاپتاردى جينادىق. سونىڭ نەگٸزٸندە ناقتى, ەدٸل بەرٸلگەن داۋىستار قابىلدانىپ وتىردى. بٸزدٸڭ پايىمىمىزشا, قازىلاردىڭ ەشبٸرٸ شىنايى, ساپالى وقىرماندارداي زاڭدى كٷشكە يە بولا المايدى. 

ال جازۋشىلاردىڭ تۋىستارى مەن جاقىندارىنا كەلەتٸن بولسا-اق, ول بارلىق قالامگەرلەر دە بار ورتاق جاعداي. ەڭ باستىسى ولار ازشىلىق داۋىسقا عانا يە بولاتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بۇل بولجامدى جوققا شىعارۋ ٷشٸن ايتا كەتەيٸك, بٸرٸنشٸ كەزەڭنٸڭ جەڭٸمپازى - قىزىلوردا وبلىسىنان شىققان قالامگەر, ال وعان داۋىس بەرگەندەردٸڭ گەوگرافيياسىنا قاراساق, كٶپشٸلٸگٸ الماتى, استانا جەنە باسقا دا وبلىستاردان داۋىس بەرگەنٸن بٸلۋ قيىن ەمەس. ەگەر سٸز ٶز يدەياڭىزعا ساي جاڭا مەحانيكاسى بار بايقاۋدى قالاساڭىز, ٶزٸڭٸزدٸڭ مەحانيكاڭىزدى جاساپ, قاراجات كٶزٸن تاۋىپ ۇيىمداستىرۋىڭىزعا بولادى. ال بٸز mecenat.kz كومانداسى ەلٸمٸزدٸڭ دامۋى ٷشٸن, مەدەنيەتٸمٸزدٸڭ گٷلدەنۋٸ ٷشٸن باسقا سايىستارمەن قۋانا بەسەكەگە تٷسۋگە ەزٸرمٸز. ايتپاقشى, وسى جوبا باستالعالى بەرٸ ەلٸمٸزدەگٸ ەدەبي بايقاۋلار اراسىندا تىڭ سەرپٸن جٷرٸپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىز. بۇل بٸز ٷشٸن ايرىقشا قۋانارلىق جايت. بۇل بٸزدٸڭ دە بٸر ماقساتىمىزدىڭ ورىندالعانىنىڭ كٶرٸنٸسٸ.

- بيىلعى «مەتسەنات» رومان بەيگەسٸنە شەتەلدە تۇراتىن قانداستارىمىزدا قاتىسا الاتىنى تۋرالى جاڭالىقتارىڭىزدى وقىدىم. بۇل - ٶتە تاماشا قۇپتارلىق ٸس. «مەتسەناتتىڭ» كٶكجيەگٸ كەڭي بەرگەنٸ قۇبا قۇپ. الدا تاعى قانداي جوسپارلارىڭىز بار? 

- مەن 2003 جىلدان بەرٸ, شەتەلدەگٸ قازاق دياسپورالارى تۋرالى, ولاردىڭ ەدەبيەتٸ مەن مەدەنيەتٸ تۋرالى ٷنەمٸ ويلانىپ كەلەمٸن. ولارعا قولىمنان كەلگەنشە قولداۋ بٸلدٸرگٸم كەلەدٸ. بٸز بٸرٸنشٸ باسپاسٶز مەسليحاتىندا, جوبانىڭ ەكٸنشٸ كەزەڭٸنەن باستاپ, شەتەلدەگٸ قانداستارىمىزبەن بٸرگە جۇمىس ٸستەيتٸنٸمٸز تۋرالى ايتىپ, ۋەدە بەردٸك. بٸزدٸڭ قانداستارىمىز ەلەمنٸڭ ون شاقتى ەلٸنە شوعىرلانا قونىستانعان, ونداعى جازۋشىلاردى وسى جوباعا تارتۋ بٸر جىل ەمەس, بٸرنەشە جىلداردى قامتيتىن جۇمىس ەكەنٸ انىق. بٸز بۇل باعىتتاعى جۇمىسىمىزدى جالعاستىرا بەرەمٸز. جەنە شەتەلدەگٸ قانداس قالامگەرلەردٸ رومان بەيگەسٸنە اتسالىسۋعا شاقىرامىز. 

قازٸرگٸ تاڭدا بٸز باس جٷلدەدەن باسقا, شورت-ليستقا ەنگەن قالامگەرلەردٸ جازۋشىلارمەن, كينوپروديۋسەرلەرمەن تانىستىرۋ باعىتىندا جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتىرمىز. بۇل قالامگەرلەر ٷشٸن جەڭٸمپاز بولىپ قانا قويماي, تٸپتٸ جوبامىزعا جەتەكشٸلٸك ەتۋ ٷشٸن دە كەرەك تەسٸل دەپ باعالايمىن. رومان بەيگەسٸنە قاتىسقان قالامگەرلەرگە قابىلەتٸن وندان ارى شىڭداي تٷسۋ ٷشٸن, كەسٸبي شەبەرلەردەن ساباق الۋعا قاجەتتٸ قوسىمشا دەمەۋشٸلەر ٸزدەپ جاتىرمىز. بۇل دا ٷلكەندٸ-كٸشٸلٸ جازۋشىلارىمىز ٷشٸن تاماشا مٷمكٸندٸك بولارى سٶزسٸز. 

وسى ورايدا وتاندىق قالامگەرلەردٸڭ بۇل جوباعا دەگەن كٶزقاراسىنىڭ ٶزگەرگەنٸ تۋرالى ايتقىم كەلەدٸ. بٸز بەيگەنٸڭ ەدٸل ٶتۋٸ ٷشٸن جوبانىڭ تەحنيكالىق تۇرعىداعى قورعانىس شارالارىن بۇدان دا كٷشەيتە تٷسەتٸن بولامىز. سونداي-اق قازاقستاننىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸنەن كٶپتەگەن تالانتتى اۆتورلاردىڭ بٸزدٸ ەستٸپ, ٶز روماندارىن قايتا قاراپ, كٶركەمدٸك ساپاسىن جوعارلاتىپ جاتقانىن ەستٸدٸك. بۇل بٸز ٷشٸن اسا قۋانىشتى جاعداي.

بٸر نەرسە انىق: بٸز - باسپا نەمەسە ەدەبي اگەنت ەمەسپٸز, بولمايمىز دا. بٸز ٷشٸن بارلىق كٷش-جٸگەردٸ بايقاۋدىڭ ٶزٸنە شوعىرلاندىرۋ ٶتە ماڭىزدى.

- قازٸر جاستار اراسىندا رومان جازۋ ٷدەرٸسٸ بٸرشاما قارقىن الىپ كەلەدٸ. وتىزعا ەندٸ جەتكەن جاس قالامگەرلەردٸڭ كەيبٸرٸ بٸرنەشە روماننىڭ اۆتورى اتانىپ ٷلگەردٸ. ولاردىڭ شىعارماشىلىق مٷمكٸندٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, قىرىق نە وتىز بەس جاسقا دەيٸنگٸ جاس قالامگەرلەردٸڭ شىعارماسىن بٶلەك ساراپتاپ, باعالاۋ جٷرگٸزسە, ولارعا تاعايىندالاتىن جٷلدە قورىن دا باسقاشا قاراستىرىلسا دەگەن وي كەلەدٸ. بۇل جاس پروزيكتەردٸ ىنتالاندىرا تٷسەر ەدٸ. سٸزدەر بۇعان قالاي قارار ەدٸڭٸزدەر?

- جازۋشىلار مەن جوباعا قاتىسۋشىلار جاستار نوميناتسيياسىن دا, پەسالار, ەڭگٸمەلەر, ٶلەڭدەر بايقاۋىن دا قوسۋدى سۇرادى. بٸراق بٷكٸل قازاقستاندى, بٷكٸل ەلەمدٸ جاۋلاپ الاتىن بٸرنەشە اۆتورلار شىققانشا, بٸزدٸڭ نازارىمىز ەزٸرشە وسى رومان بەيگەسٸندە بولاتىنىن ايتقىم كەلەدٸ. 

سۇحباتتاسقان: ۇمتىل زارىققان