نۇر-سۇلتان قالاسىندا جىل سايىن ٶتەتٸن اۋىلشارۋاشىلىعى جەرمەڭكەسٸ بيىل دا جالعاستى. ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان جەرمەڭكەنٸڭ ماقساتى – ەلوردا تۇرعىندارىن ەكولوگييالىق جاعىنان تازا ەرٸ باعاسى بازارداعىدان ەلدەقايدا تٶمەن اۋىلشارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋ.
ەلوردا تٶرٸندە ۇيىمداستىرىلعان جەرمەڭكە قوناەۆ كٶشەسٸ مەن تۇران داڭعىلى بويىنداعى حان-شاتىر ساۋدا ورتالىعىنىڭ جانىندا ٶتتٸ. بازارلى سەنبٸنٸ نۇر-سۇلتان قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى ماليكا بەكتۇروۆا مەن قالالىق ينۆەستيتسييالار جەنە كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ەرلان بەكمۇرزاەۆ ارالاپ كٶرٸپ, سٶرەگە قويىلعان ٶنٸمدەر مەن ونىڭ باعاسىنا, ساۋدا مەدەنيەتٸنە كٶز جٷگٸرتتٸ.
جەتٸسۋلىق اۋىلشارۋاشىلىعى تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸن وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى سەرٸكجان بەسكەمپٸروۆ باستاپ باردى. جەرمەڭكەگە وبلىستىڭ ون جەتٸ اۋدانى مەن ٷش قالاسى قاتىستى. باعانى تۇراقتاندىرۋعا اتسالىسىپ جٷرگەن «جەتٸسۋ» ەكك» ٶدي» اق دا قالىس قالعان جوق. جەرمەڭكەگە ادام كٶپ جينالدى. ولار ساۋدا سٶرەلەرٸنەن ٶز ٸزدەگەندەرٸن تاۋىپ الىپ جاتتى.
جەتٸسۋ ٶڭٸرٸنەن كەلگەن ٶنٸم ٶندٸرۋشٸلەر استانالىقتارعا تاۋارلارمەن قوسا, جەر جانناتى جەتٸسۋدان ەن-كٷي دە الا كەلدٸ. ونداعى قىز-جٸگٸتتەر ەۋەلەتە ەندٸ دە شىرقاپ, مىڭ بۇرالا بيدٸ دە بيلەپ, بار ٶنەرلەرٸن ورتاعا سالىپ, جۇرتشىلىقتى تاڭ-تاماشا ەتتٸ. جەزتاڭداي ەنشٸلەردٸڭ اسقاقتاتا سالعان ەنٸ ەلوردا اسپانىندا قالىقتادى. بۇل حالىقتىڭ كٶتەرٸڭكٸ كٶڭٸل-كٷيدە ساۋدا جاساۋىنا ايتارلىقتاي سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ. سٶيتٸپ, ولار كونتسەرتتەن رۋحاني لەززات الا جٷرٸپ, ساۋدا كٶرٸگٸن ودان سايىن قىزدىرا تٷستٸ. جەرگٸلٸكتٸ جۇرتشىلىقتىڭ ويىنان شىعىپ, مەرەيلەرٸن تاسىتقان يگٸلٸكتٸ ٸس ٶنٸم مولشىلىعىمەن دە ەرەكشەلەندٸ.
پانفيلوۆ, سارقان, ەسكەلدٸ اۋداندارىنىڭ اۋىلدىق وكرۋگتەرٸنەن ەكەلٸنگەن الما, المۇرت, جٷزٸمدەردٸڭ تٷر-تٷرٸ كٶزدٸڭ جاۋىن الىپ, جۇرتتى ٶزٸنە قاراتتى. دەمٸ تٸل ٷيٸرەر قاۋىن-قاربىز الۋشىلار دا كٶپ بولدى. قاپشاعايدىڭ پييازىنا, رايىمبەك اۋدانىنان كەلگەن مال ەتٸ مەن ەڭبەكشٸقازاق اۋدانىنان اپارىلعان سيىر سٷتٸنە كەزەككە تۇرعاندار كەشكە دەيٸن تولاستامادى. قوعالىنىڭ قىزىل كارتوبى دا تۇتىنۋشىلاردىڭ كٶڭٸلٸنەن شىقتى. ومارتاشى بايلىعى – بال. تەكەلٸدەن جەتكٸزٸلگەن بۇل ٶنٸم ٶزٸنٸڭ تٷسٸ مەن دەمٸنٸڭ الۋاندىعىمەن دە جۇرتتى تامساندىردى.
بالقاش كٶلٸ جاعالاۋىنداعى بالىقشى اۋىلدار بالىقتىڭ نەبٸر تٷرٸن ەكەلگەنٸ بايقالدى. كٷرٸش تە مولىنان جەتكٸزٸلدٸ. الاكٶلدەن جەتكٸزٸلگەن بالىق تا سان الۋان. جالپى, اۋدانداردان ەكەلٸنگەن قوي, سيىر, جىلقى ەتتەرٸ ساۋدا سٶرەلەرٸنە لىقا تولىپ, ٶز الۋشىلارىن تاپتى. قازى-قارتا مەن جال-جاياعا دا سۇرانىس جوعارى بولدى. تالدىقورعان مەن قالا ماڭىنداعى اۋداندارداعى قايتا ٶڭدەۋ كەسٸپورىندارى شۇجىق پەن سٷت ٶنٸمدەرٸن جەنە اس اتاسى – ناننىڭ نەبٸر دەمدٸسٸن ۇسىندى. وسىلايشا, تاڭ بوزىنان باستالعان كٷزگٸ جەرمەڭكەگە كەلۋشٸلەر تٷسكە دەيٸن تولاستاعان جوق. ارتىنىپ-تارتىنعان ەلوردالىقتار كەرەك-جاراعىن وسى جەرمەڭكە ارقىلى تٷگەندەپ الۋعا تىرىستى.
– وسىنداي جەرمەڭكەلەرگە ەر دەمالىس سايىن قاتىسۋعا تىرىسامىن. ٶيتكەنٸ, ەلدٸڭ ەر ايماعىنان شىققان ٶنٸمدەر ەرتٷرلٸ. باعاسى دا تٶمەن, تاڭداۋ دا جوعارى. ەتتەن باستاپ كەمپيتكە دەيٸن بار. جەرمەڭكەگە جەتٸسۋ جەرٸنٸڭ الماسىن الۋعا كەلدٸم. سەبەبٸ, وبلىس وسى ٶنٸم تٷرٸمەن تانىمال. قاۋىن-قاربىز بەن بال جەنە ەتتٸ دە مول الدىم, – دەيدٸ نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ تۇرعىنى سەۋلە نازارقىزى.
وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ اۋىلشارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن قايتا ٶڭدەۋ جەنە ماركەتينگ بٶلٸمٸنٸڭ باس مامانى تالعات الىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكٸ كٷنگە سوزىلعان جەرمەڭكەگە بارلىعى 163 ميلليون تەڭگەنٸڭ تاۋارى جەتكٸزٸلٸپ, ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸنٸڭ 48- دەن اسا تٷرٸ ساۋدالانعان. وبلىستان 9,0 توننا قوي, 14,6 توننا سيىر, 8,8 توننا جىلقى, 4 توننا قۇس ەتٸ مەن 15,7 توننا بالىق, 14,5 توننا سٷت تاعامى جەنە 39,1 توننا كارتوپ, 105,1 توننا كٶكٶنٸس, 32,2 توننا جەمٸس-جيدەك پەن الما, 2,9 توننا شۇبات, قىمىز, 16,2 توننا كٷرٸش, 5,8 توننا ۇن, 7 توننا قانت, 5 توننا بال, 16,3 مىڭ دانا جۇمىرتقا جەنە باسقا دا تاۋار تٷرلەرٸ ەكەلٸنگەن.
ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار مەن قالا قوناقتارىنا قالا بازارلارىنان ون بەس, جيىرما پايىزعا تٶمەن باعادا ۇسىنىلدى. ەلوردالىقتارعا جەتٸسۋ ايماعىنان كەلگەن جٷزدەن اسا ساتۋشى ساپالى قىزمەت كٶرسەتتٸ. الماتى وبلىسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدە دايىندالىپ كەلگەندەرٸنە كٶز جەتكٸزگەن ەلوردالىقتار ٶز ريزاشىلىقتارىن بٸلدٸردٸ. ولار جەمٸس-جيدەك پەن كٶكٶنٸس, باقشا داقىلدارى مەن بال, بالىق, ەت, سٷت ٶنٸمدەرٸنٸڭ ساۋداسىن قىزدىرىپ, بازارلى كٷننٸڭ شىرايىن كەلتٸردٸ.
وسىلايشا نۇر-سۇلتان قالاسىنا الىستان ات تەرلەتٸپ جەتكەن تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر دە, وسى كٷنگە دەيٸن بازاردان قىمبات باعامەن ساتىپ الىپ جٷرگەن قالا تۇرعىندارى دا دەن ريزا بولىپ تارقاستى. كٷزگٸ شارا جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلىپ, كٶپشٸلٸكتٸڭ ەسٸندە قالاتىنداي ٶتتٸ.
ايگٷل بايبوسىنوۆا
نۇر-سۇلتان قالاسى
