جاقىندا «اق جەلكەن» جۋرنالىندا ريو وليمپياداسىندا ٶزبەكستان مەملەكەتٸنٸڭ نامىسىن قورعاپ, ٷزدٸك ٷشتٸكتەن كٶرٸنگەن ەلمۇرات تاسمۇراتوۆتىڭ سۇحباتى جارييالانعان بولاتىن. ەلمۇراتتىڭ ريوداعى جەڭٸسٸ جانى قازاقتىڭ بٷتٸنٸن قۋانتتى. جانى قازاقتىڭ دەيتٸنٸم, بۇل جٸگٸتتٸڭ جەڭٸسٸنە قۋانۋ تٷگٸلٸ بازبٸرەۋلەر ونى قازاق ەمەس, ٶزبەك دەپ جٷردٸ. تٸپتٸ, ساتقىنعا تەڭەگەندەر دە تابىلدى. سول سەبەپتٸ, قوڭسى جۇرتتىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ جٷرگەن قازاق جٸگٸتٸ تۋرالى كٶكەيدەگٸ مəسەلەلەردٸ تٸلگە تيەك ەتۋدٸ جٶن كٶردٸم.
ەلمۇرات ٶزبەكستانداعى قازاق ەتنوسىنىڭ ەڭ كٶپ شوعىرلانعان ٶڭٸرٸندە دٷنيەگە كەلگەن. شىمكەنت قالاسىنداعى بەكزات ساتتارحانوۆ اتىنداعى سپورت مەكتەپ-ينتەرناتىندا تəلٸم الىپ, كٷرەستٸڭ قىر-سىرىن ٷيرەنگەننەن كەيٸن, ەكٸ جىل قاتارىنان ماردان ساپارباەۆتىڭ تۋرنيرٸن جەڭٸپ الىپ, əجەپتەۋٸر نəتيجەلەرگە قول جەتكٸزە باستادى. دەگەنمەن, 2008 جىلى جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى ەڭ بەدەلدٸ, ماڭىزدى تۋرنيرلەردٸڭ بٸرٸ دəۋلەت تۇرلىحانوۆتىڭ جٷلدەسٸ ٷشٸن ٶتكەن دودادا تٶرەشٸلەردٸڭ بارماق باستى, كٶز قىستى əرەكەتٸ ەلمۇراتتىڭ تاعدىرىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتتٸ. باستى سەبەپ – ٶزبەكستاندا تۋعاندىقتان, وعان əلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ جارىستارعا ٶنەر كٶرسەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرمەدٸ. «قارسىلاسىمدى جەڭٸپ تۇرسام دا, اعا جاتتىقتىرۋشىلار ازييا چەمپيوناتىنا قارسىلاسىمدى اپاراتىن بولىپ شەشتٸ», – دەيدٸ ەلمۇرات. باپكەرلەردٸڭ ۇلتتىق قۇراماعا قابىلداماۋى, كٶرسەتكٸشٸنٸڭ ەلەۋسٸز قالعانى قىنجىلتقان جاس بالۋان امالسىز ٶزبەكستانعا ورالدى. ۇلتتىق قۇرامانىڭ جاتتىقتىرۋشىلارى كەرەك قىلماعان ەلمۇراتتى ٶزبەك باپكەرلەرٸ قۋانا قابىلداپ, بٸردەن ازييا چەمپيوناتىنا جٸبەردٸ. بۇل جٸگٸتتٸڭ ستاديونعا بالالاردان بۇرىن بارىپ, ون رەت اينالىپ جٷگٸرٸپ جəنە ولارمەن قوسىلىپ تاعى دا سونشا جٷگٸرەتٸنٸن, ٶتە ەڭبەكقور ەكەنٸن بٸرگە جاتتىققاندار ٶتە جاقسى بٸلەتٸن. ەلمۇرات جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى ازييا چەمپيوناتىندا ٷزدٸك شىعىپ, ەڭبەگٸنٸڭ جەمٸسٸن كٶردٸ. يə, سول دودادان باستاپ قازاق جٸگٸتٸ ٶزبەك تۋىن جەلبٸرەتٸپ, نامىسىن قورعاپ كەلەدٸ. وسى تۇستا مىنا بٸر جايتتى ايتا كەتۋدٸ جٶن كٶردٸم. ەلمۇرات تاسمۇراتوۆ پەن المات كەبٸسباەۆتىڭ تالاي دٷبٸرلٸ دودالاردا جولى تٷيٸسٸپ جٷرگەن سوڭ, كەيبٸرەۋلەر ەلمۇراتتى الماتتىڭ كەسٸرٸنەن ۇلتتىق قۇراماعا المادى دەپ ويلايدى. Əستە ولاي ەمەس, 2011 جىلى رۋمىنييانىڭ استاناسى بۋحارەستە ٶتكەن جاستار اراسىنداعى əلەم چەمپيوناتىندا تاسمۇراتوۆ ٷزدٸك ٷشتٸكتەن كٶرٸنگەندە, المات ەرەسەكتەر اراسىندا ەكٸنشٸ رەت əلەم چەمپيوناتىنىڭ جٷلدەسٸن ەنشٸلەپ ٷلگەرگەن ەدٸ. دەمەك, كەبٸسباەۆ ۇلتتىق قۇرامادان ويىپ ورىن العانىندا, ەلمۇرات əلٸ دە جاستار ساپىندا ٶنەر كٶرسەتەتٸن. ەكٸ قازاق بالۋانى, ەكٸ تۋدىڭ استىندا العاش رەت بوز كٸلەمدە 2013 جىلى قازان ۋنيۆەرسياداسىندا كەزدەستٸ. بۇل دٷرمەكتە كٸمنٸڭ جەڭٸسكە جەتكەنٸ بارلىعىڭىزعا ايان بولۋ كەرەك. ال, 2008 جىلعى دəۋلەت تۇرلىحانوۆتىڭ جٷلدەسٸنە تالاسقاندا ەلمۇراتتىڭ باعىن بايلاعان بەلدەسۋ اسقار سəلتەباەۆپەن بولعان ەدٸ. ەلمۇراتقا ازييا چەمپيوناتىندا قازاقستاننىڭ نامىسىن قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەگەن سوڭ, ٶزبەك ەلٸنٸڭ اتىنان قاتىسىپ, العاشقى اينالىمدا بايىرعى قارسىلاسى سəلتەباەۆتى قيىندىقسىز جەڭدٸ.
ەندٸ جوعارىداعى مəسەلەگە ورالساق, وليمپيادا ويىندارىنا قاتىسىپ, ونىڭ شىڭىنا شىعۋ – əربٸر سپورتشىنىڭ ارمانى, العا قويعان ماقساتى ەكەنٸ ايقىن. ەلمۇراتقا دەيٸن دە «وليمپيادادا اتوي سالسام» دەگەن اسقاق ارماننىڭ جەتەگٸنە ەرٸپ, ٶزگە ەلدٸڭ اتىنان سىنعا تٷسكەن ايدىن سماعۇلوۆ اعامىزدى ەشكٸم جازعىرماعان بولاتىن. سپورتتىق عۇمىردىڭ تىم قىسقا جəنە وليمپيادا ويىندارى دا جىل سايىن ٶتە بەرمەيتٸنٸن ەسكەرسەك, ەلمۇراتتىڭ دا مۇنداي قادامعا بارۋىن جازعىرۋدىڭ ەش قاجەتٸ جوق. بٸراق, 2013 جىلى ٷندٸستاننىڭ استاناسى دەليدە ٶتكەن ازييا چەمپيوناتىندا التىننان القا تاققان ەلمۇراتتى قازاق جانكٷيەرلەرٸنٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ باۋىرىنا تارتا باستاعانىن بٸلەمٸز. سول دٷرمەكتەن سوڭ, بٸر جۋرناليسٸمٸزدٸڭ: «اتاجۇرتىڭا ورالۋ ويىڭدا بار ما?» – دەگەن ساۋالىنا: «ٶزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا, ٶز ەلٸڭدە ۇلتان بول» دەيدٸ. جات جۇرتتا جٷرٸپ قانداي باقىت تاپپاقپىن. اشىعىن ايتسام, ريو وليمپياداسىندا كٶك تۋدىڭ استىندا بەلدەسۋدٸ ارماندايمىن», – دەپ اعىنان جارىلعان بولاتىن. جاسىنداي جارقىراعان ەلمۇرات دəل وسى جىلى بۋداپەشتە ٶتكەن əلەم چەمپيوناتىندا قولا جٷلدەنٸ ەنشٸلەپ, ايدى اسپانعا بٸر-اق شىعارعان ەدٸ. سول جارىستان كەيٸن دە: «قازاقستان تۋىن جوعارى كٶتەرۋ ارمانىم. Əزٸرگە, بۇل ويىم ٸسكە اسار ەمەس», – دەگەن ەلمۇراتتىڭ ويى جٷزەگە اسپاعانى ٶكٸنٸشتٸ. راسىندا, كٷرەس فەدەراتسيياسىنىڭ باسشىلارى, قازاق سپورتىنىڭ جاناشىرلارى ەلمۇراتتىڭ «قازاقتىڭ اتىن əيگٸلٸ ەتسەم» دەگەن ارمان-ماقساتىنا بەي-جاي قاراعانى جانىمىزدى جابىرقاتادى.
ەلمۇرات 2014 جىلى ەلوردامىزدىڭ تٶرٸندە ٶتكەن ازييا چەمپيوناتىندا قارسىلاستارىن قوعاداي جاپىرىپ, ٷشٸنشٸ مəرتە ازيياداعى تەڭدەسسٸز بالۋان ەكەنٸن دəلەلدەدٸ. وسى دودادان كەيٸن جەرگٸلٸكتٸ جۋرناليستەردٸڭ: «اتاجۇرتىڭا تٷپكٸلٸكتٸ قاشان كەلەسٸڭ? قازاقتىڭ تۋى استىندا ٶنەر كٶرسەتكٸم كەلەدٸ دەپسٸڭ…» – دەگەن ساۋالدارىنا: «ەلگە كەلگٸم كەلەدٸ, əتتەڭ كەدەرگٸلەر كٶپ بولىپ تۇر… Əكەمنٸڭ: «قازاقستانعا بارىپ, سول ەلدٸڭ ازاماتتىعىن الۋىڭ كەرەك. اتاجۇرتتا تۇرعانىڭ دۇرىس» دەگەنٸ بار. بۋداپەشتەگٸ əلەم چەمپيوناتىنان كەيٸن باسشىلارعا كەتەتٸنٸمدٸ ايتىپ ەدٸم, ولاردىڭ تالابى تىم كٷشەيٸپ كەتتٸ. ەڭ قيىنى, ريو وليمپياداسىنان تىس قالاتىن بولدىم. مٸنە, سودان بەرٸ بۇل مəسەلەگە قايتا ورالعام جوق. مٷمكٸن, 2016 جىلدان كەيٸن قازاقستانعا بٸرجولا كەلەتٸن شىعارمىن. ول كەزدە مەن ناعىز بابىمدا, 25 جاستا بولادى ەكەنمٸن», – دەپ سۇحبات بەرگەن ەدٸ. ەلمۇرات əر سۇحباتىندا اتاجۇرتىنا ورالعىسى كەلەتٸنٸن, قازاقتىڭ ابىرويىن اسقاقتاتۋدى ارماندايتىنىن تٸلگە تيەك ەتٸپ جٷردٸ. ٶكٸنٸشتٸسٸ, بۇل جايتتى باسشىلاردىڭ ەشبٸرٸ ەلەپ-ەسكەرگەن جوق. دەگەنمەن, تاسمۇراتوۆ 2014 جىلى تاشكەنتتە ٶتكەن əلەم چەمپيوناتىندا دٷيٸم جۇرتتىڭ نازارىن ٶزٸنە اۋداردى. «مەن, مەن» دەگەن بالۋانداردىڭ سانىن سوقتىرىپ, جارتىلاي فينالعا دەيٸن قارسىلاستارىنىڭ ەشقايسىسىنا بٸردە-بٸر ۇپاي بەرمەستەن جەتتٸ. تەك اقتىق ايقاس ٷشٸن وليمپيادا جəنە əلەمنٸڭ 6 دٷركٸن چەمپيونى, يراندىق حاميد سوريانمەن بولعان بەلدەسۋدە تٶرەشٸلەر قيياناتىنىڭ قۇربانى بولدى. تٶرەشٸلەردٸڭ əدٸلەتسٸزدٸگٸ ەلمۇراتتى التىن جٷلدەدەن ايىردى دەۋگە تولىق نەگٸز بار.
ساعى سىنباعان قازاق جٸگٸتٸ قولا جٷلدە ٷشٸن بەلدەسۋدە كۋبالىق يسماەل بوررەرونى 20 سەكۋندتا تاس-تالقان ەتكەن ەدٸ. «نۇرباقىت تەڭٸزباەۆتاي بولعىم كەلەدٸ» دەگەن ەلمۇرات اراعا 8 جىل سالىپ, ٶزٸ ٷلگٸ تۇتاتىن اعاسىنىڭ جەتٸستٸگٸنە قول جەتكٸزٸپ, ريو وليمپياداسىنىڭ قولا جٷلدەسٸن ەنشٸلەدٸ. سوندا: «بٷگٸنگٸ جەتٸستٸكتەرٸمە العاشقى باپكەرلەرٸمنٸڭ قوسقان ٷلەسٸ وراسان زور دەپ ويلايمىن. سەبەبٸ, ماعان وسى سپورتتىڭ ەڭ بٸر مىقتى تəسٸلدەرٸن, قانشاما قۇپييالارىن سولار ٷيرەتتٸ. ەگەر مەن شىمكەنتتەگٸ بەكزات ساتتارحانوۆ اتىنداعى سپورت مەكتەبٸندە وقىماعانىمدا, كٸم بٸلەدٸ, قازٸرگٸ دəرەجەگە مٷلدە جەتپەگەن بولار ما ەدٸم?! Əربٸر سالادا ەڭ بٸرٸنشٸ ٸرگەتاس بولادى, مەنٸڭ كٷرەستەگٸ ٸرگەتاسىمدى سولار قالاپ بەردٸ», – دەپ, قازاقستانداعى باپكەرلەرٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. «ريوداعى جەڭٸسٸم əكە-شەشەمنٸڭ, اۋىل-ايماق جəنە بٷكٸل قازاقتىڭ دۇعا-تٸلەكتەرٸنٸڭ ارقاسىندا كەلدٸ دەپ بٸلەمٸن», – دەپ ٶزٸ ٷشٸن تاقىم قىسقان كٷللٸ جانكٷيەرلەرگە ايرىقشا العىسىن بٸلدٸردٸ. جاقىندا گرەك-ريم, ەركٸن جəنە əيەلدەر كٷرەسٸ فەدەراتسيياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ ەرلان قوجاسباي اعامىز بولاشاقتا ەشقانداي كەلٸمسەكتەرسٸز, ٶزٸمٸزدٸڭ سپورتشىلارىمىزدان چەمپيوندار تəربيەلەپ شىعارۋدىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. راسىندا, تəۋەلسٸز ەل بولعاننان بەرٸ, ياعني اتلانتا وليمپياداسىنان باستاپ, كەشەگٸ ريوعا دەيٸن قازاقستاننىڭ اتىنان سىنعا تٷسكەن 77 بوزكٸلەم شەبەرلەرٸنٸڭ تەك 16-سى عانا جٷلدەلٸ ورىنداردان كٶرٸنگەن. شىنى كەرەك, 16 بالۋاننىڭ 9-ى لەگيونەرلەر بولسا, 7-ۋٸ وتاندىق سپورتشىلارىمىز, ال ەكٸ بالۋانىمىز دوپينگ داۋىنا بايلانىستى جٷلدەلەرٸنەن ايىرىلدى.
ەندٸگٸ مəسەلە, ٶزبەكتەر الاقانىنا سالىپ, ايالاپ وتىرعان ەلمۇرات ەلگە ورالا ما? فەدەراتسييا باسشىلارى كەلٸمسەكتەردٸ ويقاستاتىپ, ٶزگەنٸڭ قامىن كٷيتتەگەنشە ەلمۇراتتاي ٶرەنٸمٸزدٸ ەلگە قايتارۋدىڭ جولىن قاراستىرعانى جٶن. بەلدەسكەننٸڭ بەلٸن بٷگەتٸن قازاق جٸگٸتٸ قازٸر ناعىز بابىندا. ٶزٸمٸز ٶگەيسٸتٸپ, ٶزەگٸنەن تەپكەن ەلمۇراتتىڭ كٶك تۋدى جەلبٸرەتەتٸن سəتٸ كەلدٸ ەمەس پە?!
دəۋرەن تٷلكٸباي
«اق جەلكەن», №2
اقپان, 2017
