كٶرنەكٸ فوتو: pixabay.com/Avtandilphoto
پرەمەر-مينيستر ەليحان سمايىلوۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا جاز مەزگٸلٸندە سۋ قويمالارىنداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ قارالدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترٸ يۋريي يليننٸڭ مەلٸمدەۋٸنشە, بٷگٸندە رەسپۋبليكا بويىنشا جٷزۋگە رۇقسات ەتٸلگەن 487 ورىن بار, ونىڭ ٸشٸندە 149 كوممۋنالدىق جەنە 338 جەكە مەنشٸك جاعاجاي بەلگٸلەنگەن. سونىمەن قاتار جاز مەزگٸلٸنەن جاقسى ٶتۋ ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار شومىلۋعا ارنالعان رەسمي جەنە جابدىقتالعان ورىنداردىڭ سانىن كەمٸندە 15-20%-عا ۇلعايتۋى قاجەت.
سوڭعى 3 جىلدا ەلدە مىڭنان استام ادام سۋعا باتقان. ٶتكەن جىلى سۋعا كەتكەندەر سانى 43%-عا ازايدى. سۋ قويمالارىنداعى ادام ٶلٸمٸنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸ – جابدىقتالماعان جەرلەردە شومىلۋ, بالالاردى قاراۋسىز قالدىرۋ, ماس كٷيٸندە شومىلۋ جەنە ٶز كٷشٸن دۇرىس باعالاماۋ.
تجم سۋداعى ادامداردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن پوليتسييا دەپارتامەنتتەرٸ جەنە ەكٸمدٸكتەرمەن بٸرلەسٸپ, ۇيىمداستىرۋشىلىق جەنە پراكتيكالىق ٸس-شارالار كەشەنٸن جٷرگٸزٸپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, 45 مىڭنان استام رەيد پەن پاترۋل ۇيىمداستىرىلدى, ولاردىڭ بارىسىندا 480 زاڭ بۇزۋشى ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلدى. سونىمەن قاتار قاۋٸپسٸز بالالار جاعاجايلارىندا, ستاتسيونارلىق جەنە قاڭقالى-مودۋلدٸك باسسەيندەردە تجم قۇتقارۋشىلارى ەكٸمدٸكتەرمەن بٸرلەسٸپ, بالالاردى جٷزۋ داعدىلارىنا ٷيرەتٸپ جاتىر.
ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸ مارات احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاز باستالعالى ادامدار دەمالاتىن ورىندارىندا جاياۋ پوليتسييا جاساقتارى كٶبەيدٸ. بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ بارلىعىنا قوعامدىق, دەمالىس ورىندارىندا جەنە سۋ قويمالارىندا ٶزٸن-ٶزٸ ۇستاۋ ەرەجەلەرٸ بويىنشا نۇسقاۋلىقتار جٸبەرٸلدٸ. سۋ قويمالارىنىڭ جانىنداعى اۆتوپاترۋلدەر سۋعا باتىپ بارا جاتقان ادامدارعا كٶمەك كٶرسەتۋ ٷشٸن قاجەتتٸ قۇرالداردىڭ بارلىعىمەن – قۇتقارۋ بەلدەمشەسٸ, جيلەتتەر, ارقان جەنە ت.ب. جابدىقتالعان.
ٷكٸمەت باسشىسى پاترۋل قىزمەتكەرلەرٸ جىل باسىنان بەرٸ سۋعا باتىپ بارا جاتقان 9 ازاماتتى قۇتقارعانىن ايتتى. بٸر كٷن بۇرىن قىزىلوردا وبلىسىندا پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ كانالدا باتىپ بارا جاتقان جەرگٸلٸكتٸ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتٸن قۇتقارعان.
«ستۋدەنتتٸ قۇتقارىپ قالعان مايور ەرجان ەبدٸرامانوۆتىڭ ەرلٸگٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. مۇنداي ادامدارعا العىس ايتىپ, ولاردى باسقالارعا ٷلگٸ ەتۋ كەرەك», — دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
بالالارعا ارنالعان قالا سىرتىنداعى لاگەرلەردە قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى وقۋ-اعارتۋ مينيسترٸ عاني بەيسەمباەۆ, شاعىن كٶلەمدٸ كەمەلەردٸ, ونىڭ ٸشٸندە سۋداعى جاپپاي دەمالىس ورىندارىندا پايدالانۋدى باقىلاۋ تۋرالى يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترٸ مارات قاراباەۆ ايتىپ بەردٸ.
ٶڭٸرلەردە قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ەرالى توعجانوۆ, الماتى وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ مارات سۇلتانعازيەۆ, تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى بايانداما جاسادى.
پرەمەر-مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, قازگيدرومەتتٸڭ بولجامىنا سەيكەس, بيىلعى جاز ماۋسىمى جىلداعىدان ىستىق بولادى دەپ كٷتٸلٸپ وتىر. ەسٸرەسە, ەلٸمٸزدٸڭ باتىسى مەن شىعىسىندا جەنە وڭتٷستٸگٸندە اپتاپ ىستىق كٶپكە دەيٸن ساقتالادى دەگەن بولجام بار. ياعني, سۋعا بارىپ دەمالۋشىلاردىڭ سانى دا ارتا تٷسەرٸ سٶزسٸز.
«جاز ەندٸ باستالدى, ال ەلٸمٸزدٸڭ سۋ ايدىندارىندا قازا تاپقانداردىڭ سانى ۇلعايىپ بارادى. تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا جازدىڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸ عانا 4 ادام سۋعا كەتٸپ, مەرت بولدى. الدىڭگٷنٸ بٸر كٷندە 9 ادام, كەشە تاعى 4 ادام سۋعا كەتكەن. قايعىلى جاعدايلاردىڭ بارلىعى شومىلۋعا رۇقسات ەتٸلمەگەن جەرلەردە ورىن العان. بۇل – شىنىمەن دە الاڭداتارلىق جاعداي», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا شومىلۋ ماۋسىمىنا دايىندىق جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر: ٶڭٸرلەردە شومىلۋعا قاجەتتٸ ارنايى ورىندار جابدىقتالىپ, جاڭادان جاعاجايلار سالىنىپ جاتىر. سونداي-اق قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن ساقتاۋعا قاتىستى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
ٷكٸمەت باسشىسى رەسپۋبليكادا جىل سايىن 300-گە جۋىق ادام سۋعا كەتٸپ, قايتىس بولاتىنىن, ولاردىڭ 100-گە جۋىعى – بالالار ەكەنٸن ايتتى. بۇل قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
«اباي, جەتٸسۋ, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا وسى ۋاقىتقا دەيٸن شومىلۋعا رۇقسات ەتٸلگەن ارنايى ورىندار بەلگٸلەنبەگەن. ال قىزىلوردا وبلىسىندا بٷكٸل ٶڭٸر حالقى ٷشٸن ارنايى بەلگٸلەنگەن 4-اق ورىن بار. الماتى وبلىسىندا قاپشاعاي سۋ قويماسىنىڭ ماڭىنداعى كٶپتەگەن جەكە مەنشٸك جاعاجايلار رەسمي تٸركەلمەگەن», — دەدٸ پرەمەر-مينيستر.
وسىعان بايلانىستى ٶڭٸر ەكٸمدٸكتەرٸنە تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, سۋعا شومىلۋعا ارنالعان قاۋٸپسٸز ورىنداردى بەلگٸلەۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى كٷشەيتۋ, سونداي-اق قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى تۋرالى حالىقتى بەلسەندٸ تٷردە حاباردار ەتٸپ وتىرۋ تاپسىرىلدى.
سونىمەن قاتار ٷكٸمەت باسشىسى پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار نەگٸزٸنەن قالالار مەن اۋدانداردا عانا جٷرگٸزٸلەتٸنٸن ايتىپ ٶتتٸ. اۋىلدىق جەرلەردە بۇعان كٶڭٸل بٶلٸنبەيدٸ.
«سول سەبەپتٸ سۋعا باتقانداردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ, ياعني 60-70%-ى اۋىل تۇرعىندارى بولىپ وتىر. وسى باعىتتا جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە كەڭ اۋقىمدى جۇمىستاردى جٷرگٸزۋ قاجەت. حالىقتىڭ نازارىنا سۋداعى قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىن, العاشقى كٶمەك كٶرسەتۋ ەرەجەلەرٸن, ارنايى جاعاجايلار مەن قاۋٸپتٸ ورىندار تۋرالى اقپاراتتى ٷنەمٸ جەتكٸزۋ كەرەك», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
ودان بٶلەك پرەمەر-مينيستر وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەردەگٸ سۋارۋ كانالدارى دا ادامدارعا قاۋٸپ تٶندٸرٸپ وتىرعانىن ايتتى: ولاردىڭ كٶبٸ – قورشالماعان.
«بۇل – بٸرٸنشٸ كەزەكتە بالالار ٷشٸن ٶتە قاۋٸپتٸ. كانالداردا بالالار ٶلٸمٸ كٶپ جاعدايدا الماتى, جامبىل, قىزىلوردا جەنە تٷركٸستان وبلىستارىندا تٸركەلەدٸ. بۇل رەتتە تٷركٸستان وبلىسىنىڭ وڭ تەجٸريبەسٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. وندا ارىققا تٷسٸپ, قۇلاپ كەتكەن جاعدايدا ٶز بەتٸنشە سىرتقا شىعۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ارنايى قۇرالدار ورناتىلۋدا. ٶڭٸر ەكٸمدٸكتەرٸ وسى تەجٸريبەنٸ زەردەلەپ, كانالدار مەن ارىقتاردا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋى قاجەت», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
وعان قوسا پرەمەر-مينيستر سۋداعى قايعىلى جاعدايلاردىڭ كٶپ بٶلٸگٸ الكوگولدٸك ٸشٸمدٸكتٸڭ كەسٸرٸنەن بولعانىن اتاپ ٶتتٸ. قايتىس بولعانداردىڭ 70%-عا جۋىعى – ماس كٷيٸندە شومىلعاندار. وسىعان بايلانىستى ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىنىڭ بٶلٸمشەلەرٸ مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ, تيٸستٸ جۇمىستاردى ۇيىمداستىرۋى قاجەت. اتاپ ايتقاندا, ەسكەرتۋ جاساپ, ەكٸمشٸلٸك شارالار قولدانۋ ارقىلى جاعالاۋلاردا الكوگولدٸك ٸشٸمدٸكتەردٸ ٸشۋگە جول بەرمەۋ كەرەك.
«ول ٷشٸن دەمالىس ورىندارىنداعى قوعامدىق تەرتٸپتٸ قاداعالاۋ جۇمىستارىن كٷشەيتۋ قاجەت», — دەدٸ ٷكٸمەت باسشىسى.
سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيستر پاۆلودار وبلىسىندا فونتاندا شومىلىپ جٷرگەن بالانى توق سوققان جاعداي بويىنشا تٷسٸنٸكتەمە بەردٸ.
«ونداي جەرلەردە سۋعا تٷسۋگە مٷلدەم تىيىم سالىنعان. سانيتارلىق دەرٸگەرلەر دە رۇقسات ەتٸلمەگەن جەرلەردە شومىلۋدىڭ قاۋٸپتٸ ەكەنٸن ايتادى. الايدا بالانىڭ اتى – بالا. ويناعاندى جاقسى كٶرەدٸ. سوندىقتان ەكٸمدٸكتەر فونتانداردىڭ قاۋٸپسٸز جۇمىسىن تەكسەرٸپ, بالالاردىڭ شومىلۋىنا جول بەرمەي, باقىلاۋدى بارىنشا كٷشەيتۋگە تيٸس. بۇل جۇمىسقا ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ دە قوسىلۋى كەرەك», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
سٶز سوڭىندا ٷكٸمەت باسشىسى شاعىن كٶلەمدٸ كەمەلەردٸ پايدالانۋ بارىسىن باقىلاۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.
«كەمەدەگٸ تەحنيكالىق اقاۋدىڭ كەسٸرٸنەن قايعىلى اياقتالعان جاعدايلار كەزدەسەدٸ. بۇل مەسەلەنٸ قاتاڭ باقىلاۋعا الۋ كەرەك», — دەدٸ ەليحان سمايىلوۆ.
