- «ٶتكەن كٷننەن الىسى جوق, كەلەر كٷننەن جاقىنى جوق» دەگەن بابالاردان قالعان سٶز بار, - دەپ ەدٸ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
- تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ كٶكجيەگٸنە كٶز جٸبەرەتٸن بولساق, بٸز عاسىرلارعا تاتيتىن تاريحي جولدان ٶتتٸك. وسىدان شيرەك عاسىر بۇرىن ەلەم جۇرتشىلىعى تەۋەلسٸزدٸگٸن ەندٸ عانا جارييالاعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىن بىلاي قويعاندا, «قازاق» دەگەن حالىقتىڭ بار-جوعىن ەلٸ تانىپ بٸلمەيتٸن ەدٸ. بٷگٸندە ەلەم تانىعان, كٷللٸ دٷنيەجٷزٸ مويىنداعان قازاقستاننىڭ 25 جىلدان كەيٸنگٸ جاعدايى دەل وسىنداي بولادى دەپ سەنۋدٸڭ ٶزٸ شىنىندا دا قيىن-تۇعىن. بٸراق, بۇل - بەرٸمٸز كۋە بولعان اقيقاتتى دٷنيە. سودان بەرگٸ 25 جىلدا ۇلان-عايىر ۇلى تابىستارعا قول جەتكٸزە الدىق».
سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت ەل دامۋىنىڭ بەرٸك ٸرگەتاسى قالانىپ, اتا زاڭىمىز قابىلدانعانىن, جاڭا زاڭنامالىق جٷيە قالىپتاسقانىن دا ٷنەمٸ ەسكە الىپ وتىرادى. قازاقستاننىڭ ازييا مەن ەۋروپانىڭ تٷيٸسكەن جەرٸندە ورنالاسقان گەوساياسي جاعدايى كٷردەلٸ ەكەندٸگٸنە قاراماستان, پرەزيدەنت ەلٸن ەلەمدە بەدەلٸ بار ٸرٸ ايماقتىق مەملەكەت رەتٸندە تانىتتى. ەلباسىنىڭ قايراتكەرلٸك ەڭبەك جولى دا ەرەسەن, مۇنى حالقى بٸلۋٸ تيٸس جەنە ٶسكەلەڭ ۇرپاق, جاستار ٶنەگە العانى جٶن. ٶيتكەنٸ, بۇل - تاريح, دەپ جازادى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ.
تاريحي قۇجاتتاردى ساقتايتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ اشىلۋى ەلباسىمىزدىڭ تاريحىمىزعا بەي-جاي قارامايتىندىعىنىڭ بەلگٸسٸ. ال كٸتاپحاناداعى جەكە مۇراعاتتىڭ باستى مٸندەتتەرٸنٸڭ بٸرٸ قوردى قۇندى قۇجاتتارمەن تولىقتىرىپ وتىرۋ بولىپ تابىلادى.
بيىل سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 25 جىل تولىپ وتىر. وسىعان وراي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسىنىڭ كٸتاپحاناسىنىڭ ارحيۆ قورىن قۇندى جەدٸگەرلەرمەن تولىقتىرۋ ماقساتىندا اتالعان كٸتاپحانا باسشىسى, بەلگٸلٸ مەملەكەت قايراتكەرٸ ماحمۇت قاسىمبەكوۆتىڭ باستاماسىمەن ارنايى ەكسپەديتسييا ۇيىمداستىرىلدى. وسىلايشا كٸتاپحاناداعى ارحيۆ سەكتورىنىڭ جەتەكشٸسٸ جانگەلدٸ بيمولدين مەن اعا ساراپشى مامان ارايلىم جٷنٸسوۆا سەمەي ٶڭٸرٸنە جۇمىس ساپارىمەن كەلدٸ.
- ەلباسىنىڭ جەكە مۇراعاتىندا ول كٸسٸنٸڭ ٶمٸرباياندىق, شىعارماشىلىق ەڭبەكتەرٸ, تٷرلٸ قۇجاتتارى تۋرالى دەرەكتەر بار, - دەدٸ جانگەلدٸ بەرجانۇلى. - بٸز ۇيىمداستىرىپ, ەل نازارىنا ۇسىنىپ جٷرگەن كٶرمەلەردٸ تاماشالاۋعا كەلگەن حالىق ەلباسىنىڭ كٷندەلٸكتەرٸن, وقىعان كٸتاپتارى مەن قولجازبالارىن, كونسپەكتٸلەرٸ مەن عىلىمي باياندامالارىن جەنە سٶيلەگەن سٶزدەرٸنٸڭ قولجازبالارىن كٶرٸپ, جوعارى باعا بەرٸپ جاتادى. سونداي-اق, قىزمەت جولى مەن ٶمٸرٸنٸڭ ەر كەزەڭدەرٸن قامتيتىن ماڭىزدى دٷنيەلەر, مەكتەپتەگٸ وقۋ-ٷلگەرٸم تابەلٸ, تٸپتٸ دەپۋتاتتىق بيلەتتەرٸ, تۋعان جەرٸ تۋرالى دەرەكتەر دە قامتىلعان. ەلباسىمىزدىڭ جىل سايىنعى جولداۋلارى, جارلىقتارى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق قۇجاتتارى, ەر جىل سايىنعى قازاقستاننىڭ ەر ٶڭٸرٸنە جاساعان جۇمىس ساپارلارى, كەزدەسۋلەر, جيىندار جەنە تاعى باسقالارى ارقىلى دا بٸزدٸڭ قور ٷنەمٸ تولىقتىرىلىپ وتىرادى. ال وسىندا كەلگەن بەتتە جۇمىسىمىزدى بٸردەن وبلىستىق تاريحي-ٶلكەتانۋ مۇراجايىنان باستادىق. مۇراجاي ديرەكتورى بەكەن تەمٸروۆ ساپارىمىزدىڭ ماڭىزدىلىعىن جەتە ۇعىنىپ, بٸزگە كٶپتەگەن تاريحي دەرەكتەر ۇسىندى. سەمەي قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ەرماك سەلٸموۆتٸڭ قابىلداۋىندا بولىپ, قالانىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸمەن دە تانىستىق. جەنە بۇدان سوڭ, قالاداعى «قازٸرگٸ زامان تاريحىن قۇجاتتاندىرۋ ورتالىعى» مەكەمەسٸندە جۇمىس ٸستەدٸك. مەكەمە ديرەكتورى, تەجٸريبەلٸ مۇراعاتتانۋشى گٷلنار قاسىموۆا دا بٸزدٸڭ الىستان ات ارىتىپ كەلگەن ساپارىمىزدىڭ ماقساتىن بٸردەن تٷسٸنٸپ, كٶپتەگەن ماڭىزدى مەلٸمەتتەردٸ قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا جيناپ الۋىمىزعا مٷمكٸندٸك جاسادى. سەمەي پوليگونىنا بايلانىستى تٷرلٸ قۇجاتتار, ەلباسىنىڭ وسىدان 25 جىل بۇرىن سٶيلەگەن سٶزدەرٸ, مٸنە, بارلىعى وسى جەردەن تابىلدى.
وسى تاريحي-ٶلكەتانۋ مۇراجايىندا تۆك-6 تەلەارناسىنىڭ باس رەداكتورى دٷيسەنبەك جاقسىباەۆ «سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا - 25 جىل» اتتى دٶڭگەلەك ٷستەل ۇيىمداستىرىپ, وندا اباي اۋدانىنداعى سارجال اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى پوليگوننىڭ زارداپتارى تۋرالى ەڭگٸمەلەدٸ. شەجٸرەشٸ-ەتنوگراف, جازۋشى مولدابەك جانبولاتۇلى ەكولوگييالىق اپاتقا ۇشىراعان ەل مەن جەر تاعدىرى تۋرالى ايتا كەلە بىلاي دەدٸ: «كەزٸندە بٸزدٸڭ اباي جەرٸندە 18 بۇلاق بولعان ەدٸ, جارىلىستار سالدارىنان سولاردىڭ بٸرٸ دە قالمادى. سەمەي قالاسى كەزٸندە قازاقستانداعى ەڭ كٶركەم, ەڭ جاسىل قالا دەپ تە اتالاتىن, بٷگٸندە ولاي بولماي تۇر. سوندىقتان حالىققا, تابيعاتقا, جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندارعا ٷكٸمەت تاراپىنان قامقورلىق بولىپ جاتسا قۇبا-قۇپ دەيمٸز».
سونداي-اق, اباي كٸتاپحاناسىنا كەلٸپ, وسىنداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار كٶلەمٸمەن دە تانىسقان مەيماندار اباي بار قازاقتىڭ داناسى, مۇندا دا ەل نازارىنا, شەتەلدٸكتەرگە ۇسىناتىن تىڭ دٷنيەلەر بار ەكەن دەگەن وي-پٸكٸر بٸلدٸردٸ. جاقىندا عانا وسىندا سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 25 جىل تولۋىنا وراي ەلباسى قايراتكەرلٸگٸن ايشىقتايتىن ۆيرتۋالدى كٶرمەنٸڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتكەن ەدٸ.
استانادان كەلگەن ماماندار يادرولىق اجداھانىڭ زاردابىن تارتقانداردان سول قاسٸرەتتٸ جىلداردىڭ اۋىر سالدارى تۋرالى سۇحباتتى بەينەتاسپاعا جازىپ الدى.
بۇدان سوڭ استانالىق مۇراعاتشىلار «قازاقستان-سەمەي» تەلەارناسىندا بولىپ, ەلباسى كٸتاپحاناسىندا اتقارىلىپ جاتقان تاعىلىمدى شارالار تۋرالى «كٶكەيكەستٸ» باعدارلاماسىندا تٸكەلەي ەفيردە ەڭگٸمە ٶربٸتٸپ, ەل تەۋەلسٸزدٸگٸ جايلى ماڭىزدى ويلارىن ورتاعا سالدى. «قازاقستان-سەمەي» تەلەارناسى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سايرا نٷسٸپباەۆا مۇراعاتشىلارعا ەلباسىنىڭ ەر جىلدارى شىعىس قازاقستان وبلىسىنا, سەمەي قالاسىنا جاساعان جۇمىس ساپارلارى تۋرالى فوتو-بەينە جازبالاردىڭ كٶشٸرمەلەرٸن سىيعا تارتتى.
ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنىپ, حالىق يگٸلٸگٸ ٷشٸن سالىنعان راديولوگييالىق ورتالىقتىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋ بارىسىندا مۇراعاتشىلار قالاداعى ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار قاۋىمداستىعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ نيكولاي يساەۆپەن دە جٷزدەسٸپ, قازٸرگٸ تاڭدا پوليگوننان زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا قانداي مەديتسينالىق كٶمەكتەر كٶرسەتٸلٸپ جاتقاندىعى جايلى بٸراز اقپارات الدى. سونداي-اق, راديولوگييالىق ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى تالعات جۇماسەيٸتۇلى رادياتسييادان زارداپ شەككەن تۇرعىنداردى ساۋىقتىرۋ ماقساتىندا جاسالىپ جاتقان ەم-شارالارمەن تانىستىردى. قالالىق «سەمەي تاڭى», «ۆەستي سەمەي» گازەتٸنٸڭ رەداكتسيياسىندا بولىپ, ديرەكتور ر.مولداشەۆامەن جٷزدەسكەن مەيماندار وسى باسىلىمداردا جارييالانعان پوليگون تاقىرىبىنداعى كٶپتەگەن تاريحي ماقالالاردىڭ كٶشٸرمەسٸن الدى.
كەلەسٸ كەزەكتە مۇراعاتشىلار ابايدىڭ قورىق مۇراجايىندا بولىپ, وندا «ەلباسى اباي ەلٸندە» كٶرمەسٸنە قاتىستى. «اباي قورىق-مۇراجايى بٷگٸندە قازاقستان مۋزەيلەرٸنٸڭ ٸشٸندە ٶزٸندٸك ورنى بار ٸرگەلٸ مەدەني وشاقتاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى», دەدٸ مۇراجاي ديرەكتورى بولات جٷنٸسبەكوۆ.
ال مۇراجايدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ الماگٷل الدابەرگەنوۆا ەلباسى ٶمٸرٸنە وراي تىڭ دەرەكتەر ۇسىندى. ساپارلار نەگٸزٸندە مۋزەي قورىنا, ەسٸرەسە, ابايدىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى كەزٸندە كٶپتەگەن سىيلىقتار كەلٸپ تٷسٸپتٸ. ولاردىڭ ٸشٸندەگٸ پرەزيدەنتتٸڭ قولتاڭباسى بار «زەردە» كٸتابى تۋرالى دا ايتا كەتسەك, بۇل باسپا ٶنٸمٸ ابايدىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي گەرمانييانىڭ نيۋرنبەرگ قالاسىندا ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جاسالعان بولاتىن. كٸتاپقا العاش قولتاڭبا قالدىرعان دا ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بۇدان كەيٸن ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ مۇراعاتشىلارى جازۋشىلار مەدەۋ سەرسەكە جەنە سەيٸتجان تەبەرٸكوۆپەن جٷزدەستٸ. «مەن - پوليگوننىڭ تٸرٸ كۋەگەرٸمٸن, تۋعان جەرٸم - دەگەلەڭ, ابىرالى ٶڭٸرٸ كٶز الدىمدا سىناقتاردان, جارىلىستاردان كٶز اشپاي, تۇمسا تابيعاتتىڭ بەرەكەسٸ ەبدەن كەتتٸ. ادام مەن جان-جانۋار ۋلاندى. قانشاما حالىق اۋرۋعا ۇشىرادى. ابىرالى زۇلماتى مەنٸڭ ويىمدا ٶمٸر-باقي ساقتالىپ قالعاندىقتان, مەن «سەمەي قاسٸرەتٸ» دەپ اتالاتىن وسى سوڭعى كٸتابىمدى جازدىم دا. بولاشاقتا مۇنداي اپاتتىڭ قايتالانباۋىن تٸلەدٸم. سول قيىن-قىستاۋ زاماندا پرەزيدەنتتٸڭ حالىققا دەگەن جاناشىرلىق سەزٸمٸن, ادامگەرشٸلٸگٸن ەرەكشە اتاپ ٶتكەنٸمٸز جٶن», - دەدٸ م.سەرسەكە.
س.تەبەرٸكوۆ تە قازاق جەرٸنە قىرىق جىل قارا بۇلت ٷيٸرگەن سىناقتاردىڭ ەندٸ قايتىپ كەلمەۋٸن تٸلەپ, باتاسىن بەردٸ. «كەميلا-مۇحتار جۇمباعى» اتتى كٸتابىن سىيعا تارتىپ, ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ وسىناۋ تىڭ باستاماسىنا سەتتٸلٸك تٸلەدٸ.
سەمەيدە بٸرنەشە كٷن ايالداپ, ودان كەيٸن اباي اۋدانىندا ساپارىن جالعاستىرعان جۇمىس توبى ەڭ الدىمەن جيدەبايداعى اباي مەن شەكەرٸمنٸڭ باسىنا تاعزىم ەتتٸ. سودان كەيٸن قاراۋىلداعى اۋداندىق ٶلكەتانۋ مۇراجايىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ مالعاجدار جٷنٸسجانوۆپەن كەزدەسٸپ, كٶرمەگە قويىلعان كٶنە ەرٸ قۇندى دەرەكتەر بارىسىمەن تانىستى.
- كٶزٸمٸزگە ەرەكشە بٸر جىلى ۇشىراعان سۋرەت - ەلباسىنىڭ ٷش جاسار بالانى كٶتەرٸپ تٷسكەن فوتوسى, - دەيدٸ جانگەلدٸ بيمولدين. - سۇراستىرا كەلە, بۇل جيدەبايداعى اباي مۇراجاي-كەشەنٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ەسەت مەدەۋحانۇلى دەگەن اعامىزدىڭ ۇلى - سەرٸك دەگەن بالا ەكەنٸن بٸلدٸك. 1991 جىلى اباي اۋدانىنا كەلگەن ساپارىندا ەلباسى كٶتەرٸپ تۇرعان سەرٸك ەسەتۇلى بٷگٸندە ٷلكەن ازامات, اۋداندىق ەكٸمدٸكتە جۇمىس ٸستەيدٸ. مۇنداي تاريحي فوتوسۋرەتتەر بٸزگە قاجەت, سەبەبٸ, بٸزدٸڭ كٸتاپحاناعا كەلۋشٸلەردٸڭ نازارىنا جىل سايىن بٸرەگەي جەدٸگەرلەر, جاڭا بەينەكادرلار مەن سۋرەتتەر ۇسىنىلىپ جاتادى. سوندىقتان دا ەلباسى ٶمٸرٸنٸڭ ەربٸر دەرەگٸ بٸز ٷشٸن اسا ماڭىزدى بولىپ تابىلادى.
كەلەسٸ كەزەكتە جاسى توقساننان اسقان ابىز قارييا, ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان ابايلىق جاۋىنگەرلەردەن كٶزٸ تٸرٸ قالعان جالعىز ارداگەر, اق تٸلەۋلٸ باتاگٶي اقساقال جاعىپار جٷنٸسجانوۆ استانادان ات ارىتىپ كەلگەن قوناقتاردى ەرەكشە ٸلتيپاتپەن, جىلى شىرايمەن, باۋىرمالدىقپەن قارسى الدى. 1991 جىلى ەل تەۋەلسٸزدٸگٸن العان كەزدە ەلباسىنا العاش باتا بەرگەن حالىق اقىنى, ابايلىق اقساقال شەكٸر ەبەنوۆ ەدٸ. شەكٸر قارتتىڭ ٸزٸمەن اق تٸلەگٸن ايتىپ, 1998 جىلى ەلباسىنا باتا بەرگەن وسى جاعىپار اقساقال. ول كٸسٸ ٶزٸ جازعان «ەلٸ ەرلەرٸن ۇمىتپايدى» اتتى كٸتابىن قولتاڭباسىمەن بەرٸپ, كەلگەن قوناقتارعا سەت-ساپار تٸلەدٸ.
اباي اۋدانىنان كەيٸن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسىنىڭ كٸتاپحاناسى ارحيۆ سەكتورىنىڭ جەتەكشٸسٸ جانگەلدٸ بيمولدين مەن اعا ساراپشى مامان ارايلىم جٷنٸسوۆانى كۋرچاتوۆ قالاسىنا «نەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, «قۇرمەت» وردەنٸنٸڭ يەگەرٸ سۇلتان كارتوەۆ باستاپ اپاردى. ولاردى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتىڭ (ۇياو) ديرەكتورى, عالىم ەرلان باتىربەكوۆ قارسى الىپ, بٷگٸنگٸ تاڭدا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىستىردى:
- ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق پرەزيدەنتتٸڭ قاۋلىسىمەن 1992 جىلى بۇرىنعى سەمەي پوليگونى ەسكەري-ٶندٸرٸستٸك كەشەنٸ نەگٸزٸندە قۇرىلعان. ورتالىق قىزمەتٸنٸڭ باستى باعىتى - قازاقستان اۋماعىندا يادرولىق قارۋ سىناعى زاردابىن جويۋ, بەيبٸت اتومدى ناسيحاتتاۋ, قازاقستاندا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ماقساتىندا عىلىمي-تەحنيكالىق ٶندٸرٸسكە جول اشۋ. ۇياو ەۋروپا, اقش, جاپونييا, فرانتسييا, بەلگييا, رەسەي سيياقتى ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن ەلدەرٸنٸڭ عالىمدارىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس جاسايدى. مەسەلەن, فرانتسييانىڭ اتوم ەنەرگيياسى دەپارتامەنتٸندەگٸ يننوۆاتسييالىق جەنە ٶنەركەسٸپ باسقارماسىنىڭ جەتەكشٸسٸ سيلۆەستر پيۆەنٸڭ ايتۋىنشا, فرانتسييادا ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ 75 پايىزى يادرولىق رەاكتورلاردان, ال 20 پايىزى تٷرلٸ باسقا ەنەرگييا كٶزدەرٸنەن الىنادى ەكەن. ولاردىڭ الدىندا تۇرعان مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ - فرانتسيياداعى ەسكٸ رەاكتورلاردى زاماناۋي تەحنولوگيياداعى رەاكتورلارعا اۋىستىرۋ. اقش-تىڭ دا نەگٸزگٸ ەنەرگييا كٶزٸ اتوم سالاسىندا دەپ اتاپ ايتتى وسى ەلدٸڭ ٶكٸلٸ الەكساندر ستانكۋلەسكۋ. سوندىقتان اقش ٶزدەرٸندەگٸ رەاكتورلاردى 2050 جىلى تولىق جٷيەلەيتٸن كٶرٸنەدٸ, - دەدٸ ە.باتىربەكوۆ.
بۇدان سوڭ ول جۇمىس ساپارىمەن كەلگەندەردٸ پوليگون تاريحىنا ارنالعان مۇراجايعا اپاردى. «مۇراجايدا دا بۇرىن-سوڭدى كٶپشٸلٸكتٸڭ نازارىنا ٸلٸكپەگەن قۇندى قۇجاتتار بار ەكەنٸن, مٸنە, كٶرٸپ جاتىرمىز, - دەدٸ ج.بيمولدين مۇراجايدى ارالاۋ بارىسىندا. - ەسٸرەسە, ستاليننٸڭ, بەرييانىڭ جازعان تاپسىرما نۇسقاۋلارىنىڭ تٷپنۇسقالارى تۇر. كەزٸندە مۇندا كەڭەس وداعىنىڭ عالىمدارى جۇمىس ٸستەسە, بٷگٸندە قازاقستاندىق عالىم-ماماندار ەڭبەك ەتۋدە. ولار پوليگونداعى فلورا مەن فاۋنا سالاسىنداعى راديويزوتوپتاردىڭ كٶشكٸنٸن زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جاتىر. مۇراجاي دەرەكتەرٸمەن تانىسۋ بارىسىندا تٷيگەنٸمٸز, وسى ۇياو ماماندارى زەرتتەپ, بەيبٸت ماقساتتا جۇمىس ٸستەپ وتىرعان جالعىز سەمەي پوليگونىنىڭ عانا اۋماعى ەمەس, قازاقستان بويىنشا ٶزگە ٶڭٸرلەردٸڭ دە ەكولوگييالىق حال-احۋالى ولاردىڭ نازارىندا ەكەن. جاپوندىقتارمەن بٸرلەسٸپ, بٸرنەشە جوبا جاسالۋدا».
كۋرچاتوۆ قالاسىنداعى «دوستىق» ٷيٸنٸڭ ديرەكتورى, قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى شاحمۇرات تٶلەۋتاەۆ جۇمىس توبىن جىلى قابىلداپ, قالانىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸمەن تانىستىردى.
- كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيٸن ەسكەري جابىق قالا - كۋرچاتوۆتان بارلىعى كٶشٸپ كەتٸپ, ٸشٸ قاڭىراپ بوس قالدى. ەلباسى جارلىعىمەن سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى جابىلىپ, كۋرچاتوۆتا ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق قۇرىلدى. بەيبٸت اتوم سالاسى دامىپ جاتىر. بٷگٸندە كۋرچاتوۆ جاستاردىڭ, عالىمداردىڭ قالاسىنا اينالدى. قالامىز گٷلدەنٸپ, ەل تٸرشٸلٸگٸ جانداندى. وسىنىڭ بەرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ قايراتكەرلٸگٸنٸڭ ارقاسى, - دەي كەلە, شاحمۇرات اقساقال مۇراعاتشىلارعا ٶزٸنٸڭ قولىنداعى قۇندى ەرٸ تاريحي دەرەكتەرٸن ۇسىندى.
سونىمەن, سەمەي, كۋرچاتوۆ قالالارى مەن اباي اۋدانىندا 10 كٷن بويى عىلىمي-ٸزدەستٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزگەن ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ مۇراعاتشىلارىنان قۇرالعان ەكسپەديتسييا مٷشەلەرٸ قاجىرلى ەڭبەكتەرٸنٸڭ ارقاسىندا 500-دەن استام تىڭ ماتەريال جيناقتادى. ولاردىڭ اراسىندا قۇجاتتار, سۋرەتتەر, بەينەماتەريالدار, تٷرلٸ دەرەكتەر بار. ولاردىڭ بارلىعى سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلۋىنا 25 جىل تولۋىنا وراي استانا قالاسىندا ٶتكٸزٸلەتٸن كٶرمەدەن ورىن الىپ, حالىق نازارىنا ۇسىنىلۋدا. وسىناۋ 500-دەن استام قۇجاتتىڭ بارلىعى تۇڭعىش پرەزيدەنت - ەلباسى كٸتاپحاناسىنىڭ ارحيۆ قورى رەتٸندە جيناقتالىپ, جٷيەلەنٸپ, تولىقتىرىلادى. ەلەكتروندىق دەرەكتەر بازاسى كەڭەيتٸلەدٸ. سونداي-اق, ارحيۆ قورىنا كەلٸپ تٷسكەن قۇجاتتار مەن جەدٸگەرلەردٸڭ قۇندىلىقتارى باستى نازارعا الىنادى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا
"ەگەمەن قازاقستان"
