ەر ادام قورشاعان ورتاسىنىڭ تازالىعى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ٶزٸنە الىپ, ەلەكتر ەنەرگيياسىن, سۋدى ٷنەمدەۋ, ەكولوگييالىق تۇرعىدا تازا ٶنٸمدٸ قولدانۋ سيياقتى قاراپايىم ەرەجەلەردٸ ساقتاي بٸلۋٸ قاجەت. «سپارتا استانا» ەكوكلۋب ەكولوگييالىق قوزعالىسىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى, قر ەكو امباسسادورى, ۆولونتەر ەسەل قۇسپانوۆا قازاقپارات تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇحباتىندا وسىنداي پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
«ەكولوگييالىق باعىتتا جۇمىس ٸستەۋٸمە ٷلكەن ەپكەم ىقپال ەتتٸ. ونىڭ بۇل سالادا جٷرگەنٸنە ٷش جىلدان اسىپ كەتتٸ. ول مەنٸ بۇل سالادا ەڭبەك ەتۋٸمە كٶندٸرگەن جوق جەنە مەجبٷر ەتكەن جوق, ەرينە. كٷندەردٸڭ بٸر كٷنٸندە ٶزٸم وسىنداي توقتامعا كەلدٸم. «قوقىس« دەپ اتالاتىن فيلمدٸ كٶرگەننەن كەيٸن قورشاعان ورتانى قورعاۋ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن بٸلدٸم. ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ نە ەكەنٸن تٷسٸندٸم جەنە ۆولونتەرلٸكپەن اينالىسۋ - ٶمٸردەگٸ باستى مٸندەتٸم دەپ سانايمىن. مەن 2018 جىلدان بەرٸ ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە باسا نازار اۋدارا باستادىم. باستاپقىدا ٷيدەن شىققان تۇرمىستىق قالدىقتاردى قاپشىققا ٸرٸكتەپ سالا باستادىم. ودان كەيٸن ەكولوگييا تۋرالى اقپاراتتاردى قاراپ, جيناقتاپ, ول تۋرالى ٶزگە ادامدارعا ايتا الاتىنىمدى تٷسٸندٸم. ەكولوگييا سالاسىندا ۆولونتەر رەتٸندە جۇمىس ٸستەۋٸمە وسى جاعداي ىقپال ەتتٸ», - دەيدٸ ەسەل قۇسپانوۆا.
ول «سپارتا استانا» ەكوكلۋب ەكولوگييالىق قوزعالىسىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكو امباسسادورى, ەكوبەلسەندٸ جەنە وسى سالادا ۆولونتەر. ەسەل تابيعاتتى ايالاپ ۇستاۋدى قولدايدى جەنە سەنبٸلٸكتەرگە بەلسەندٸ تٷردە قاتىسادى.
«2019 جىلدىڭ 1 ناۋرىزى كٷنٸ «سپارتا استانا» ەكوكلۋب ەكولوگييالىق قوزعالىسىن قۇرىپ, ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە نەمقۇرايلى قارامايتىنداردىڭ باسىن بٸرٸكتٸرۋدٸ جٶن دەپ شەشتٸم. بٸرگە كٷرەسسەك, ٸسٸمٸز نەتيجەلٸ ەرٸ پايدالى بولادى دەپ سەنەمٸن. ەكوكلۋبتىڭ باستى ماقساتى - قالانى, ەلوردانى, ەلەمدٸ تازا ۇستاۋ. ٶزٸم سيياقتى ويلايتىنداردى جانىما جيناپ الدىم. سەنبٸلٸك ٶتكٸزگەن كەزدە تۇرمىستىق قالدىقتاردى ەرتٷرلٸ قاپقا ٸرٸكتەپ, بٶلٸپ سالامىز. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ەكولوگيياعا قاتىستى يدەيالارىممەن بٶلٸسٸپ, مەكتەپ, ۋنيۆەرسيتەت جەنە ٸرٸ كومپانييالاردا شەبەرلٸك سىنىبىن ٶتكٸزٸپ, دەرٸس وقيمىن«, - دەيدٸ ول.
ول بولاشاقتا ەرتٷرلٸ شارالاردى ەكولوگيياعا نازار اۋدارا وتىرىپ ٶتكٸزۋدٸ جوسپارلاپ وتىر.
«بىلتىر سپورتتىق شارالاردى ەكولوگييالىق تۇرعىدا باسا نازار اۋدارىپ ٶتكٸزدٸك. بٸز جاسىل جەنە سارى كونتەينەر ورنالاستىرىپ, تاعام قالدىقتارىن جاسىل كونتەينەرگە, ال سۋ, سۋسىن ىدىستارىن سارى كونتەينەرگە سالۋعا ٷگٸتتەدٸك. وسىلايشا ەلوردادا پيلوتتىق جوبام جٷزەگە استى. قازٸر امباسسادور رەتٸندە مينيسترلٸكپەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولىپ, ەكولوگيياعا قاتىستى يدەيالار مەن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋدامىز», - دەيدٸ ول.
سونداي-اق, ەسەل قۇسپانوۆا ەلوردا تۇرعىندارىنا تۇرمىستىق قالدىقتاردى ٸرٸكتەپ, بٶلەك سالۋدىڭ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى تٷسٸندٸرەدٸ.
«بٸز ەكولوگييامىز تازا بولۋ ٷشٸن قانداي دا بٸر قادام جاساۋىمىز كەرەكتٸگٸن ايتامىز. ەر قادامنىڭ ايتارلىقتاي ماڭىزى بار. ەر ادام قورشاعان ورتاسىنىڭ تازا بولۋىنا ٶزٸ جاۋاپكەرشٸلٸك الىپ, ەلەكتر ەنەرگيياسى مەن سۋدى ٷنەمدەۋ, ەكولوگييالىق تازا ٶنٸم قولدانۋ سيياقتى قاراپايىم قاعيدالاردى جٷزەگە اسىرۋى كەرەك. جيناپ, تازالاپ كەتەتٸن جەر ەمەس, قوقىس تاستالمايتىن جەر تازا بولادى.»ەلەمدٸ ٶزگەرتكٸڭ كەلسە - ٶزٸڭنەن باستا«. بٸزدٸڭ ۇستانىم وسىنداي», - دەيدٸ ول.
ەسەل قۇسپانوۆا ەكولوگييالىق ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ جەنە ونىمەن كٷرەسۋ جولدارىن ايتتى.
«رۇقسات ەتٸلمەگەن قوقىس ورنى, قوقىس تاستاماۋ مەدەنيەتٸ, ٶندٸرۋشٸلەرگە قاتىستى زاڭنامانىڭ جوقتىعى - مۇنىڭ بەرٸ ەكولوگييالىق ٶزەكتٸ مەسەلە. ەگەر قايتا ٶڭدەۋگە جارامايتىن قاپ شىعارۋعا تىيىم سالىنسا, قوقىس ەلدەقايدا از بولۋشى ەدٸ. 80% قالدىقتىڭ 10-12%-ى عانا ٶڭدەلەدٸ. ٸرٸ قالالاردا عانا جابدىقتالعان قوقىس پوليگونى بار, ال قالعان ٶڭٸرلەردە جوق», - دەيدٸ ەكوبەلسەندٸ.
ول ەكولوگييالىق مەسەلەمەن كٷرەسۋدٸ زاڭنامالىق دەڭگەيدە شەشۋ كەرەك دەپ سانايدى.
«مەن قورشاعان ورتاسىن تازا ۇستاماعان ادامعا ايىپپۇل سالۋ كەرەك دەگەندٸ قولدايمىن, سەبەبٸ بٸزگە جىلدام ەرەكەت ەتۋ كەرەك. شارالاردى زاڭنامالىق دەڭگەيدە قابىلداۋ كەرەك. ادامدار زاڭ الدىندا جاۋاپ بەرمەيتٸن نەرسەدەن قورىقپايدى. ولار جازالانعان كەزدە عانا ويلانادى. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ ەكولوگييالىق جاعداي جىلارمان كٷيدە. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە 100 ملن توننادان استام تۇرمىستىق قالدىق بار. كٷنٸنە 5-6 ملن توننا تۇرمىستىق قالدىق شىعادى. بۇل تۇرعىن سانى از بٸزدٸڭ ەل ٷشٸن ٶتە ٷلكەن كٶرسەتكٸش. بۇل مەسەلەگە كٶپ كٶڭٸل بٶلەتٸن باسقا ەلدەرمەن سالىستىرىپ قاراعاندا ەكولوگييالىق مەدەنيەتٸمٸز ٶتە تٶمەن. مىسالى, جاپونييا حالقى قوقىستى ٸرٸكتەپ سالۋعا ٷيرەنٸپ قالعان. بۇعان شۆەتسييا, نورۆەگييا جەنە گەرمانييانى قوسۋعا بولادى. بۇلار -ەكولوگييالىق جاعدايى جاقسى ەلدەرگە جاتادى», - دەيدٸ ول.
بۇعان دەيٸن جازعانداي, ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكو امباسسادورى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ونىڭ بيلٸكپەن ديالوگ قۇرۋىنا ىقپال ەتەدٸ.
«بيلٸكپەن ديالوگ ورناتا الاتىنىمىز قۋانتادى. بٸز قولدان كەلگەننٸڭ بەرٸن جاسايمىز, بٸراق ەكولوگييالىق سۇراقتاردى رەتتەيتٸن ەكٸمشٸلٸك تەتٸك تە كەرەك. بيلٸك ٶكٸلدەرٸ قول ۇشىن سوزۋعا ەزٸر, سەبەبٸ ولار دا ەكولوگييامىز ٷشٸن الاڭدايدى. بۇل مەنڭ قۋانتادى», - دەيدٸ ەسەل قۇسپانوۆا.
