جەكسەنبٸ كٷنٸ بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸنٸڭ استاناسى ەبۋ-دابيدە دٷنيەجٷزٸلٸك قالالار فورۋمى رەسمي تٷردە اشىلدى. قازٸر قالالاردا 3,5 ملرد ادام تۇرادى, ال 2030 جىلعا دەيٸن بۇل سان 5 ميللياردقا دەيٸن ارتاتىنى بولجانۋدا. بۇل تۋرالى بۇۇ سايتىندا جازىلدى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
فورۋمعا 168 ەلدەن 18 مىڭنان استام ادام قاتىستى. ولاردىڭ اراسىندا تەجٸريبەلەرٸمەن جەنە ويلارىمەن بٶلٸسٸپ, «بولاشاقتىڭ قالاسىن» قالاي قۇرۋ كەرەكتٸگٸن تالقىلاپ جاتقان ساراپشىلار, مەرلەر, عالىمدار مەن بەلسەندٸلەر بار.
ۋربانيزاتسييا پروتسەسٸن توقتاتۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن ەسكە سالعان بۇۇ-نىڭ ەلدٸ مەكەندەر جٶنٸندەگٸ («حابيتات») باعدارلاماسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى مايمۋنا مود شاريف, فورۋم قاتىسۋشىلارىن ناقتى شەشٸم قابىلداۋعا شاقىردى. «بارلىعىمىز قالالارىمىزدىڭ قاۋٸپسٸز بولعانىن جەنە تۇراقتى دامۋىن قالايمىز. بٸراق بٷگٸن بٸز العا قادام باسۋىمىز كەرەك», - دەدٸ ول فورۋمنىڭ اشىلۋىندا.
ەلەمدٸك رەسۋرستار ۋنيۆەرسيتەتٸنەن كەلگەن اني داسگۋپتا قازٸرگٸ كٷنٸ «سەتتٸ قالا» ۇعىمىنا تەرەڭ ٷڭٸلۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى: «بۇل جۇمىس ورىندارى قۇرىلاتىن, تۇرعىنداردىڭ ٶمٸر ساپاسى ارتاتىن, سونىمەن قاتار كليماتتىق ٶزگەرٸستەردەن قورعانۋ مەن جاھاندىق جىلىنۋدى ۇستاپ تۇرۋ شارالارى جٷزەگە اساتىن قالا».
ونىڭ ايتۋىنشا, ەكسترەمالدى تابيعات قۇبىلىستارى مەن تابيعي اپاتتاردى تۋدىراتىن كليماتتىق كريزيس قالالاردىڭ باستى, بٸراق جالعىز مەسەلەسٸ ەمەس. ساراپشى ازاماتتىق سوعىستار مەن باسقا دا كٷردەلٸ جانجالدار ادامداردىڭ جاپپاي قونىس اۋدارۋىنا سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ايتتى.
قاتىسۋشىلار جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ دامۋىنا بايلانىستى تۋىنداعان مەسەلەلەرگە دە نازار اۋدارادى: تٷرلٸ گادجەتتەر ولاردىڭ يەلەرٸن اڭدىپ وتىرادى, ولار قالا بيلٸگٸنٸڭ قولىندا بولعاندىقتان, كٶشەلەردە نە بولىپ جاتقانىن باقىلاپ وتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇۇ سايتىنداعى مەلٸمەتكە سٷيەنسەك, قازٸرگٸ كٷنٸ ادامزاتتىڭ تەڭ جارتىسى, ياعني 3,5 ميلليارد ادام قالالاردا تۇرادى. بولجام بويىنشا, 2030 جىلعا دەيٸن 5 ميلليارد ادام قالا تۇرعىنىنا اينالادى.
الداعى ونجىلدىقتا قالالار ٶسۋٸنٸڭ 95 پايىزى دامۋشى ەلدەردٸڭ ەسەبٸنەن بولادى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا شالعاي ايماقتاردا 883 ميلليون ادام ٶمٸر سٷرەدٸ. ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ – شىعىس جەنە وڭتٷستٸك-شىعىس ازييا ەلدەرٸنٸڭ تۇرعىندارى.
ەلەم قالالارىنىڭ اۋماعى جەردٸڭ قۇرعاق بٶلٸگٸنٸڭ بار بولعانى 3 پايىزىن الىپ جاتىر, بٸراق ولار ەنەرگييانىڭ 60-80 پايىزىن پايدالانادى.
ۋربانيزاتسييانىڭ قارقىندىلىعى تۇششى سۋ قورىنا, كەرٸز جٷيەلەرٸنٸڭ جۇمىسىنا, مەكەن ەتۋ ورتاسى مەن قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنە كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.
2016 جىلى قالا تۇرعىندارىنىڭ 90 پايىزى ددۇ قاۋٸپسٸزدٸك ستاندارتىنا ساي كەلمەيتٸن اۋامەن تىنىس الىپ, سالدارىنان 4,2 ميلليون ادام قازا تاپتى. قالا تۇرعىندارىنىڭ جارتىسىنان كٶبٸ ددۇ نورمالارىنان 2,5 ەسە اسىپ كەتەتٸن اۋانى جۇتادى.
