نارىق زامانىندا ساۋدا نٷكتەلەرٸ حالىق ەڭ كٶپ ارالايتىن ورىندارعا اينالىپ, ساۋدا-ساتتىق بولعاندىقتان, ول جەرلەردە ادام قاراسى دا قالىڭ بولاتىنى بەلگٸلٸ. سونداي-اق, سوڭعى ۋاقىتتا بازارلاردا جات اعىم ٶكٸلدەرٸ دە قاپتاپ جٷرگەنٸ ەل اۋزىندا جيٸ ايتىلىپ, باق بەتتەرٸندە دە ەلسٸن-ەلسٸن جازىلىپ جٷر. قازٸرگٸدەي دٸني احۋال كٷردەلٸ زاماندا ساۋداگەرلەرمەن قاتار, بازارلاردان كەرەك-جاراعىن ساتىپ الىپ جٷرگەن تۇتىنۋشىلار دا ٶز قاۋٸپسٸزدٸگٸنە الاڭدايتىنى جاسىرىن ەمەس. مۇنداي جاعدايدا ساۋدا ورىندارىندا اعارتۋشىلىق ٷگٸت-ناسيحات جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدٸڭ ماڭىزى زور.
وسىعان وراي «ەل-شەجٸرە» قايىرىمدىلىق قورى» قوعامدىق قورى الماتى قالاسى دٸن ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ باسقارماسىمەن بٸرلەسٸپ, اعىمداعى جىلدىڭ شٸلدە ايىندا قالاداعى بٸرقاتار ساۋدا ورتالىقتارىندا «دٸن مەن دەستٷر» تاقىرىبىندا ناسيحات جۇمىستارىن جٷرگٸزدٸ. ونداعى ماقسات – بازارلارداعى سىرتقى كەيپٸ جات اعىم ٶكٸلدەرٸنە ۇقساس, قىسقا بالاقتى شالبار كيٸپ, مۇرتسىز ۇزىن ساقال قويعان, سونىمەن قاتار تۇمشالانىپ كيٸنگەن ساۋداگەرلەرگە قازاقتىڭ يسلامدا ٶز جولى بار ەكەنٸن, دەستٷرلٸ يسلامنىڭ باسقا ەلدەردٸڭ يسلامىنان ەرەكشەلەنەتٸن تۇستارى كٶپ ەكەنٸن, مۇسىلمان بولۋ اراب بولۋ دەگەندٸ بٸلدٸرمەيتٸنٸن تٷسٸندٸرۋ. «تاستاق», «كٶك بازار», «Car City», «بولاشاق» بازارلارىنداعى ساۋداگەرلەرمەن سۇحبات جٷرگٸزگەن دٸنتانۋشى عالىم اسىلتاي تاسبولاتتىڭ ايتۋىنشا, كٶپتەگەن دٸندار باۋىرلارىمىزدىڭ تٷسٸنٸگٸندە دٸن مەن دەستٷردٸ قارسى قويۋشىلىق بار. ولار قۇران مەن سٷننەتتە جوق كەز كەلگەن ەدەت عۇرىپتى بيدعات (اداسۋ) دەيدٸ. ولاردىڭ ويىنشا بيدعات اتاۋلىنىڭ بەرٸ حارام جەنە شيرك.
– كەيبٸر ەسٸرەدٸنشٸل باۋىرلارىمىز مۋزىكانى جەنە مۋزىكا اسپاپتارىن قولدانۋ دٸنگە قايشى دەپ سانايدى. بٸزدٸڭ دومبىرا سىندى بٷكٸل جىر تەرمەلەرٸمٸزدٸ سٷيەمەلدەيتٸن اسپاپتى قالاي حارامعا جاتقىزامىز. نەگٸزٸ شاريعاتتا مۋزىكا حارام دەۋ ٷشٸن, مۋزىكانىڭ مازمۇنىنا قاراۋ كەرەك. وتانعا, اتا-اناعا جەنە اللاعا دەگەن عاشىقتىقتى, ادامگەرشٸلٸكتٸ ناسيحاتتايتىن ەن-جىرلاردى تٸپتٸ مەشٸتتە دە ايتۋعا بولادى.
سٷگٸر بەگەندٸكۇلى: «ٶنەگە شاشقان جىرشىلىق, قۇدايعا بۇل دا قۇلشىلىق», دەپ جىردىڭ مازمۇنىنىڭ تەرەڭدٸگٸ, يلەھي سىرلارعا, شاريعاتقا ساي بولۋى تٸپتٸ قۇلشىلىققا سانالادى, دەپ ەسەپتەيدٸ. مىسالى ارالباي احۋننىڭ:
«ۇلىق اللا ەسمٸمەن
بٸسمٸللادان باستادىم
پايعامبار حاق, قۇران شىن.
اللانى بٸر دەپ جادقا الىڭ
تەۋەكەلسٸز, تەۋبەسٸز
مۇتلاق حارام تاپقانىڭ
تاڭ نامازدان بەيحابار
كٷن شىققانشا جاتقانىڭ
ٷستٸڭ كٶرپە, استىڭ قۇس
ويلاساڭ ۇيقى جامان ٸس
عالامات بولار كٶرگەن تٷس
دەرەجە كٶرٸپ جٷرسٸڭدەر
شايتاننىڭ سىيلاپ باققانىڭ
پەرٸشتەلەردٸ قۋارسىڭ
دٷنيەنٸ حارام قىلارسىڭ
عۇسىلسىز قادام باسقانىڭ», – دەپ دٸن-شاريعاتتىڭ ٷكٸمٸن قالىڭ جۇرتشىلىققا جىر جولدارىمەن جەتكٸزگەن. بۇل دا دەستٷرلٸ قۇندىلىقتارىمىزدىڭ يسلام اقيقاتىن جەتكٸزۋدەگٸ ورنىن كٶرسەتسە كەرەك, – دەيدٸ ا.تاسبولات.
بازارلارداعى دٸندار ساۋداگەرلەر بٸزبەن ەرقيلى ەڭگٸمەلەستٸ: بٸرٸ ناسيحاتىمىزدى ۇيىپ, بٸرٸ سەلقوس تىڭدادى, بٸرٸ قارسى سۇراق قويدى, بٸرٸ ويىمىزبەن بٸردەن كەلٸستٸ, بٸرٸ ٶزدەرٸنٸڭ ۇستانىمدارىن ورتاعا سالدى, ەندٸ بٸرٸ ەڭگٸمەلەسۋدەن مٷلدەم باس تارتتى. ەڭ باستىسى ناسيحاتىمىزدى وڭ قابىلداعاندار كٶپ بولدى.
ق.يبراگيم
