تٷركٸستان وبلىسىندا ەلدٸ مەكەندەردٸ ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋگە كٷش سالىنادى. تۇرعىنداردى تازا اۋىز سۋ, جارىق, گازبەن قامتۋ, جول مەسەلەلەرٸ – باستى نازاردا. وسى ماقساتتا بٷگٸن وبلىس ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدى سالاعا جاۋاپتى باسشىلارىمەن كەزدەستٸ.
باسقوسۋدا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن سالىنىپ نە قايتا قۇرىلىپ جاتقان نىساندار بويىنشا كەمشٸلٸكتەر ورتاعا سالىندى. قۇرىلىسى بٸتپەگەن نە سوزىلعان جوبالار تالقىلاندى. وبلىس باسشىسى بۇل سالاداعى پروبلەمالاردى تٷبەگەيلٸ شەشۋ بويىنشا جاۋاپتى سالا باسشىلارىنا ناقتى تاپسىرمالار بەردٸ.
«تۇرعىنداردى اۋىز سۋمەن, گازبەن, ينفراقۇرىلىممەن قامتۋ – باستى مٸندەت. وبلىستى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ اپتا سايىن تۇراقتى تٷردە قارالىپ تۇراتىن بولادى. تٷيتكٸلدەر بولسا, بٸرلەسٸپ شەشۋ جولىن تابايىق. اۋىز سۋ مەسەلەسٸن تەرەڭ تالداپ, اۋدان, قالا ەكٸمدٸكتەرٸ, باسقارمالار نەمەسە وبلىس ەكٸمدٸگٸ دەڭگەيٸندە شەشٸلەتٸندەرٸن ناقتىلاپ بەرگەن جٶن. ارنايى جوسپار قۇرىپ, جٷيەلٸ جۇمىس ٸستەۋٸمٸز كەرەك», – دەدٸ دارحان ساتىبالدى.
تٷركٸستان وبلىسىندا 831 ەلدٸ مەكەننٸڭ 712-سٸ (7 قالا, 705 اۋىلدىق ەلدٸ مەكەن) نەمەسە 85,7 % اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن. جوسپارعا سەيكەس, وبلىستاعى 119 ەلدٸ مەكەندٸ اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانۋدا. قاجەتتٸ قارجى كٶلەمٸ – 21,7 ملرد. تەڭگە.
وسى ماقساتتا بيىل 21 نىسانعا (23 ە.م.) 5,1 ملرد. تەڭگە بٶلٸندٸ. ون نىسان جىل سوڭىنا دەيٸن پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ. قالعانى كەلەر جىلعا ٶتپەلٸ. نەتيجەسٸندە 23 ەلدٸ مەكەن اۋىز سۋمەن قامتىلىپ, وبلىستا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كٶرسەتكٸشٸ 87 %-عا جەتەدٸ.
جيىندا وڭتٷستٸك اۋدانداردى (قازىعۇرت, سارىاعاش, كەلەس, جەتٸساي, ماقتاارال) ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ مەسەلەسٸ كٶتەرٸلدٸ. ونى شەشۋ ٷشٸن «تٷركٸستان وبلىسىنداعى ٶگەم ٶزەنٸندەگٸ سۋ ەلەكتر ستانتسييالارىنىڭ كاسكادى مەن سۋ قۇبىرى» جوباسىن ينۆەستيتسييا تارتۋ ارقىلى ٸسكە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.
كەنتاۋدا جەر استى سۋلارىن تٶمەندەتۋ جٷيەسٸن سالۋ جوباسىنىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸ اياقتالۋعا تايادى. بٸرەگەي جوبانىڭ بارىسى تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ دارحان ساتىبالدىعا باياندالدى. كەندٸ شاھاردا سالىنىپ جاتقان جەر استى سۋلارىن تٶمەندەتۋ جٷيەسٸ تولىق جٷزەگە اسقان سوڭ كەنتاۋداعى اپاتتىڭ الدىن الۋ مەسەلەسٸ شەشٸلٸپ, جينالعان سۋ تيٸمدٸ پايدالانىلماق. تارتىلعان سۋ «قوسقورعان» سۋ قويماسىنا قۇيىلادى. تٷركٸستان ٶڭٸرٸنە قوسىمشا 70 ملن. م3 دەيiنگi اعىن سۋ جەتكٸزٸلەتٸن بولادى.
جوبا اياسىندا بۇرىنعى شاحتاعا تٷسەتٸن عيماراتتىڭ ٸشٸنە 60 م تەرەڭدٸكتە 11 سۋسورعىش ورناتىپ, «كەنشٸلەر» ساياباعىندا ورنالاسقان بەتوندى ارىققا قۇيۋ ارقىلى قالا ٸشٸمەن الىپ ٶتۋ قاراستىرىلعان. نەتيجەسٸندە كەنتاۋدا جاساندى كٶل پايدا بولادى. جوبا بويىنشا 1,5 مىڭ شاقىرىم جول قازىلىپ, 5,5 شاقىرىمعا قۇبىر جٷرگٸزٸلدٸ.
