پرولوگ
1-ەپيزود
بəرٸ ويدان باستالدى…
ول زاماندا وي قارق ەتەتٸن. ول زاماندا قۇنىس قارييا سىندى قاناتىن ارتقا سالعان وي قايقى تۇمسىعىمەن دۇعاسىن كٷبٸرلەپ مايماقتانىپ جٷرٸپ بارا جاتاتىن شارتاراپتارعا. ويدىڭ قاناتى سىڭار, قاۋىرسىنى ماقپال ەدٸ. ويدىڭ تٷسٸ قارا بولاتىن ول زاماندا, دəپ حاۋانىڭ قۇرساعى سىقىلدى. قارا – جارىق, جارىق – اعىس ەدٸ ٸلكٸدە. قارا جارقىراپ اعاتىن. ٶمٸر وي ەدٸ. اجال وي ەدٸ. تيياناق… تəج… مəڭگٸلٸك – وي, وي – قارعا دەپ اتالاتىن ول قاۋىمنىڭ تٸلٸندە…
جالاڭاش تاۋدىڭ جىرتقىش تٸستەرٸنە ٸلٸنگەن كٷن قانتالاپ قۇلادى. ٸڭٸردٸڭ قانجوسا ديدارى كٶكجيەكتە كٶلبەيدٸ. كٶكجيەك تاۋدىڭ ازۋلى تٸستەرٸ. ٸڭٸر – بəدٸز. تاۋ قولتىعىنداعى ٸلكٸ باستاۋلار داريياسىنان قارماعىنا تٷسپەگەن ويلاردى اۋلاپ وتىرعان شəكٸرتتٸڭ جەلكە تۇسىنداعى كٷدٸرەيگەن بۇتالى كəرٸ اعاشقا قارعا قوندى. سول-اق ەكەن شəكٸرتتٸڭ باسىندا بٸر وي قارق ەتتٸ. سٶيتتٸ دە دəرۋٸش تۇرپات, ديۋانا سيىق, əۋليە شىراي پايعامبارعا بۇرىلدى.
شəكٸرت. ۋا, مۇعجيزالى جالعىزىم, پايعامبارلىق مٶرٸڭە سەرت, مەن ساعان ەردٸم. ول بəرٸن كٶرە مە?
دەرەكسٸز پايعامبار. ەي, اجالدان كەيٸنگٸ ٶمٸردە وڭ جاعىما جايعاسقان جەكە قوڭىرىم بولۋمەن سٷيٸنشٸلەنگەن ٷممەتٸم, وعان سەرت, ول ويىڭدى دا كٶرەدٸ.
شəكٸرت. ۋا, مۇعجيزالى جالعىزىم, ويىم قۇمارعا بەيٸل.
دەرەكسٸز پايعامبار. ونىڭ اتى – كٷنə…
شəكٸرت. كٷنə? ۋا, ونىڭ سٷيٸكتٸسٸ, كٷنə دەگەن نە?
دەرەكسٸز پايعامبار. كٷنə – كەشەگٸ بار, بٷگٸنگٸ كٶپ, ەرتەڭگٸ…ٸڭٸردٸڭ قاباعىن باعىپ ٷنسٸز قالدى.
شəكٸرت. يə, ەرتەڭگٸ?..
دەرەكسٸز پايعامبار. ٸڭٸردەن نە كٶردٸڭ?
شəكٸرت. ۋا, ونىڭ ەلشٸسٸ, ٸڭٸر جاۋىن جەڭگەن باتىردىڭ جاراسىنان اققان قانداي سۇلۋ كٶرٸنەدٸ.
دەرەكسٸز پايعامبار. ٸڭٸردە كٷنəنٸڭ كەلبەتٸ جاسىرۋلى…
شəكٸرت. ۋا, مەن سەزبەستٸ سەزۋشٸم, جۇمباعىڭ ماعان قاراڭعى.پايعامبار كيٸز تىستى كٸتابىن اشىپ ەدٸ, داراقتاعى قارعا قاناتىن بٸر سٸلكٸدٸ دە كٸتاپتىڭ ٸشٸنە كەلٸپ قوندى.
دەرەكسٸز پايعامبار. سوڭعى ايات!
شəكٸرت. ۋا, ودان كەيٸنگٸ سەنگەنٸم, ويدا تۋعان جەر بار ما?
دەرەكسٸز پايعامبار. ويدىڭ تۋمىسى تəڭٸر, قونعان جەرٸ حات.
شəكٸرت. ۋا, سوڭعى كٶرەرٸم, مەنەن ٶزگە ٷممەتٸڭ جوق. تəڭٸردٸ كٸم تانىسىن?
دەرەكسٸز پايعامبار. مەنٸڭ ٷممەتٸم ويلار…
وسىنى ايتقاندا جاقپار تاستاردىڭ تاساسىندا جاسىرىنعان قۇدايسىزدار تۇتقيىلدان سەمسەر الا جٷگٸردٸ. قاپەلٸمدە قاپى قالعان شəكٸرت سوڭعى دەمٸن ايقاستا ٷزدٸ. سوندا پايعامبار كيٸز تىستى كٸتابىن اشىپ جٸبەرٸپ وتتى جانارىن جاس جۋىپ دۇعا ەتتٸ…
دەرەكسٸز پايعامبار. ۋا, تəڭٸر سىيلاعان ٷممەتٸم ويلار, قيياندارعا قارقىلداپ ۇش. دəۋٸرٸڭنەن جىراققا سٷمبٸلەدەي جارقىلداپ ۇش. قالاپ تۋعانداردىڭ كەزەگٸن كٷت. سىزداي-سىزداي جارىلار ٶزەگٸن كٷت. تəڭٸر قالاۋىمەن پايعامبارلار مەن اقىنداردىڭ باسىنا قون, حات ەتسٸن. زاماناقىرعا بٷلٸنبەي جەت. ٷمٸت شۋاق ٷنٸمدەي جەت. تəڭٸر جار! تəڭٸر جار…
Əلقيسسا, مۇعجيزا! كٸتاپقا قونعان اياتتار قارعاعا اينالىپ كٶكتٸ بٷركەپ ۇشا جٶنەلدٸ. اسپاندى كەرنەگەن ويلار ما, تٷن بە? كٸم بٸلگەن…
2-ەپيزود
جولدا
بوزامىق اۋاعا شاڭ كٶتەرٸلٸپ, تٶڭٸرەكتە تٷلٸك جامىراي, قوڭسىنىڭ تىنىشىن تٷرتٸپ كەش قوناقتادى, اۋىل كەشٸ. Əلەتتٸڭ مامىراجاي, يا قامىرىقتى بولاتىنى اسىلى, كٸسٸنٸڭ ٶزٸ ويلاپ تاپقان سەرگەلدەڭ, كٶڭٸل كٶرٸنٸسٸ. Əيتپەسە, كٷننٸڭ قۇلاقتانۋى دا ەسكٸشە, كٷننٸڭ بايۋى دا باياعىشا. ٶزگەرگەن دىم جوق. ٶزگەرگەن اۋىلدىڭ تەرٸستٸگٸندەگٸ جالعىز تام-ٷيدٸڭ تٸرشٸلٸك تəلەيٸ عانا…
كٷنقاقتى توزعان جايالىقتىڭ ٷستٸندە اۋناعان سٷلەسوق, ٶڭٸ قاشقان سəبي əلسٸز جٶتەلدٸ دە, ٶكپەسٸ سىرىلداپ دەم شىعارماي جاتىپ الدى. ٷي ٸشٸندەگٸلەردٸڭ دە دەمدەرٸ ٸشٸندە. ٷرەيدٸڭ دەمٸ. سəبيدٸڭ تاناۋىنان سىرىلداپ دەم شىقتى-اۋ بٸر كەزدە…
شەشەسٸ. تٸرٸ ەكەن…
Əجەسٸ. تəيت əرٸ. جاماندىق شاقىرۋعا كەلگەندە جٷيرٸگٸ-اي تٸلدەرٸڭنٸڭ, تٷگە.
شەشەسٸ. كٶكەسٸ?
Əكەسٸ. تاۋىپ كەلەم بəرٸبٸر.
شەشەسٸ. ەمحاناعا تاعى, تاعى بٸر رەت…
Əكەسٸ. كەنە بوپ جابىستىڭ دا قالدىڭ-اۋ سول ەمحانا دەگەن بəلەگە. كٶزٸڭ اعارماسىن!
Əجەسٸ. ىرىلداسىپ بٸتسەڭدەر تىڭداڭدار مەنٸ. كٶك تاۋدىڭ باسىنا شىعارىپ سامالىنا بەتٸن توستىق, كٶك ايدىندا ەسكەك ەسٸپ اۋاسىن جۇتقىزدىق, كٶك قاربىزدىڭ قىزىل ەتٸن سىعىپ سٶلٸن ٸشكٸزدٸك. ەندٸ سوڭعى سەرتٸ قالدى…
Əكەسٸ. كٶك قارعا… كٶك پەن جەردٸ كەزسەم دە تابام.
شەشەسٸ. تابىلماسا شە?!
Əكەسٸ. تابىلادى.
شەشەسٸ. تابىلعانعا شەيٸن…
Əكەسٸ. ٶي, مىناۋ əكك…كٸرەڭ-دەگەن نەمە, كٶزٸنٸڭ سوراسىن بۇلداپ بولمادى-اۋ!
شەشەسٸ. الا سيىردى ساتساق, دəرٸگەردٸڭ ايتقان…
Əكەسٸ. مەن سونى اياپ وتىر ما ەكەنمٸن. دəرٸگەرٸڭنٸڭ ايتقانى ەم بولدى ما?
شەشەسٸ. سەن ايايسىڭ بالادان.
Əكەسٸ. نە دەدٸڭ?!
سəبي تاعى دا əلسٸز جٶتەلدٸ دە, ٶكپەسٸ سىرىلداپ دەم شىعارماي جاتىپ الدى. بəرٸ دەمدەرٸن جۇتىپ, ٷنسٸز قالدى.
Əجەسٸ. ا, دٷنيە…
***
3-ەپيزود
جاس اقىن. ا, دٷنيە…
ويدى سەرٸك قىپ اياڭداعان ادامنىڭ تەز جەتەتٸن əدەتٸ ەمەس پە? بۇل دا قالاي جەتكەنٸن اڭداماي قالدى. تٷندٸ سەرگٸتكەن جازعى مەيرامحانانىڭ كٸرەبەرٸسٸندەگٸ داياشى ساۋالمەن كٷتٸپ الدى ونى.
داياشى. قالاي دەدٸڭٸز?
جاس اقىن. تٷسٸنبەدٸم?
داياشى. Əلگٸندە بٸردەمە ايتتىڭىز عوي.
جاس اقىن. دٷنيەدەگٸ سۇلۋلىق بٸتكەن سٸزگە شاقتاپ بەرٸلە سالعان ەكەن دەدٸم.
داياشى. دوسىڭىز سٸزدٸ كٷتٸپ وتىر…
ول دوسىنا قاراي اياڭدادى.
جاس سۋرەتشٸ. كٶزٸڭ جەتكەن جەردەن سۇلۋلىق ٸزدەپ جٷرەتٸن əدەتٸڭ-اي سەنٸڭ!
جاس اقىن. مۇنى ويىڭ جەتكەن جەردەن دەپ تٷزەپ قويسام…
جاس سۋرەتشٸ. كٶرۋ ويدىڭ شىراقشىسى ەمەس پە?!
جاس اقىن. مەن لوگيكاعا سەنەم.
جاس سۋرەتشٸ. لوگيكا پوەزييانى تىم اقىلدى قىلىپ جٸبەرمەي مە?
جاس اقىن. جوق, كەرٸسٸنشە تىلسىمعا, جاننىڭ تىلسىمىنا تەرەڭدەۋگە سەپ بولادى!
جاس سۋرەتشٸ. سەنٸمدٸ ايتتىڭ.
جاس اقىن. كەيدە كٷمəننٸڭ سەنٸمدٸ ەستٸلەتٸن دە əدەتٸ بار.
جاس سۋرەتشٸ. بۇل ٶز دارىنىڭا دەگەن كٷمəن بولسا شە?
جاس اقىن. حالتۋرششيكتەردٸڭ كەرەمەت قاسيەتٸ بار: ولار ٶزدەرٸنٸڭ حالتۋرششيك ەكەندەرٸن بٸلمەيدٸ. مəسەلەن, سەن ٶزٸڭدٸ حالتۋرششيك دەپ ەسەپتەيسٸڭ بە?
جاس سۋرەتشٸ. بىت نە موجەت!
جاس اقىن. مەن دە سولاي. دەمەك, ەكەۋمٸز دە…
قارقىلداسىپ كٷلدٸ.
داياشى. نە قالايسىزدار?
جاس سۋرەتشٸ. دوسىمنىڭ قالاۋى, سٸزگە ٶلەڭ ارناعىسى كەلەدٸ.
داياشى. Əنشٸسٸزدەر مە?
جاس اقىن. ٶلەڭ مەن əننٸڭ ايىرماشىلىعىن بٸلمەيتٸن بە ەدٸڭٸز?!
جاس سۋرەتشٸ. جəرايدى, جəرايدى. تاعى قايتالاي سالىڭىز.
داياشى كەتٸپ بارادى.
جاس اقىن. دەسە دە, بٸرەۋدٸ كەمشٸلٸگٸ ٷشٸن كٸنəلاۋعا بولا ما…
جاس سۋرەتشٸ. وسى قىز جايلى جازسا, قالاي جازۋعا بولادى?
جاس اقىن. انىق دالالىق پەيزاج ارقىلى ەمەس.
جاس سۋرەتشٸ. ويىمىز بٸر جەردەن شىقتى. شىنىندا قالالىق مəنەردەگٸ كەسكٸنگە سۇرانىپ تۇر. ناتۋراشىنىڭ بٸتٸمٸنەن باستاپ بولمىسىنا دەيٸن قاي باعىت, قاي ستيل, قاي اعىمداعى ٶنەر تۋىندىسىنا اينالاتىنىن ٶزٸ ايتىپ تۇرادى. قىزىق, ə!
جاس اقىن. اسىلى, ادامدار, قاراپايىم ادامدار مٷمكٸن əلسٸزدٸگٸن, مٷمكٸن ەڭ اياۋلى سەزٸمدەرٸن جاسىرۋ ٷشٸن, قورعاۋ ٷشٸن نەمقۇرايدى سٶيلەۋگە تىرىسادى. ال بٸز جازعاندا كٶپ سٶيلەيمٸز, كٶپ نٷكتەنٸڭ ورنىنا تالعامسىز قىزدىڭ بەتٸنە جاققان ارتىق بوياۋلاردى سٷيكەگٸمٸز كەلەدٸ.
جاس سۋرەتشٸ. باياعى سٷرلەۋدە كٸمدەر جٷرمەدٸ?! گەنييلەر دە, شاباندار دا جٷردٸ. اباد جولدىڭ بويىنداعى گرافوماندار مەن قارتايىپ الجىعانداردىڭ قالدىرعان قوقىستارىمەن جٷرگٸڭ كەلمەسە, ٶز سوقپاعىڭدى سال.
جاس اقىن. جيۆوپيستە بەلگٸلٸ دəرەجەدە ەركٸندٸك بار. ال پوەزييادا باسقاشا…
جاس سۋرەتشٸ. مەن پوەزييا مەن جيۆوپيستٸڭ ايىرماشىلىعىن ەمەس, ۇقساستىعىن كٶبٸرەك تابامىن.
جاس اقىن. زا ميفى…
جاس سۋرەتشٸ. تىڭداعاننان گٶرٸ ايتقاندى جاقسى كٶرەتٸن ادامدار بولادى. بٸز سولار سەكٸلدٸ موراليست بوپ بارامىز.
جاس اقىن. سەبەبٸ بٸز ٶزٸمٸزگە بەلگٸلٸ دٷنيەلەر جايىن قاۋزاپ وتىرمىز. شىندىعىندا تىڭداعىمىز كەلەتٸنٸ دە, ايتقىمىز كەلەتٸنٸ دە باسقا.
جاس سۋرەتشٸ. راس, مەن ٶز ٶمٸرٸمدٸ جازعىم كەلەدٸ. Əتتەگەن-ايلارىمدى تٷگەندەگٸم كەلەدٸ.
جاس اقىن. شىنىمدى ايتسام, ٶزٸم ٷشٸن سىيلى ادامداردىڭ ٶز تاعدىرى جايلى əڭگٸمەسٸن ەستۋگە قورقام. جازىپ قويۋدان قورقام. ولار ماعان مەيلٸ ينتيمدٸك قاتىناستارىن, مەيلٸ كٶرگەن قورلىعىن, مەيلٸ كٷنəلارىن, نە بولعاندا دا بəرٸنەن جاسىرعان سىرلارىن ايتادى عوي.
جاس سۋرەتشٸ. مۇندايدا ٷنسٸزدٸك سٶيلەگەنٸ دۇرىس…
ولار ويعا شومدى.
***
4-ەپيزود
اۋىلدان وقشاۋ قونعان باقسىنىڭ قۇجىراسى…
Əجەسٸ. امانسىڭ با, ۇلبيكە كەلٸن.
باقسى. كەلٸن دەۋٸڭدٸ قويمادىڭ-اۋ سەن قاقپاس. زامانىمىز بٸر ەدٸ عوي.
Əجەسٸ. شالىمنىڭ جولى ٷلكەن.
باقسى. ە-ە, شالدى ەسكە سالما, شالدى ەسكە سالساڭ قىرشىن كەتكەن قوس ۇلدىڭ دا كٷيٸگٸ قوزداي كەتەدٸ مىنا شەر كەۋدەدە.
Əجەسٸ. اۋلاڭا جىن-پەرٸنٸ تٷنەتكەن ٶزٸڭنەن دە بار.
باقسى. مەنٸ تابالاۋعا كەلدٸم دە… زəۋزاتىن جۇتقان جالماۋىز كەلٸن اتانعانىم از با ەدٸ.
Əجەسٸ. وسى وتىرعان ەكەۋمٸزدٸڭ جالماۋىز كەمپٸردەن نە ايىرمامىز قالدى قۇرعىر-اۋ.
باقسى. ال, كەل…
Əجەسٸ. كەمپٸرشۋاقتاپ كەپ قالدىق.
باقسى. بالانىڭ بەتٸ بەرٸ قارادى ما?
Əجەسٸ. سوڭعى سەرتٸ قالدى. قاۋىرسىنىن بۇلداپ كٶك شارلاپ كەتەتٸنٸ نە ەكەن وسى قۇس بٸتكەننٸڭ. تابىلماي جاتىر.
باقسى. قاناتى بولعان سوڭ ۇشادى دا.
Əجەسٸ. كٶك قارعانى قايدان قىدىرايىق? سۇراشى انا پەرٸلەرٸڭنەن, وڭ يىعىڭداعىسىنان سۇرا!
باقسى. (ۇزاقتى شولىپ) جاۋىن جاۋار ما ەكەن, ə. كٶكدولىلانىپ كەلە جاتقان بۇلتتى قارا, كٶكجٶتەل بۋعانداي بوپ.
Əجەسٸ. اتاما, اتاما اتىڭ ٶشكٸر كٶكجٶتەلدٸ!..
5-ەپيزود
وقىرمان اۆتوردى سوتتاي الا ما?
داياشى. كەشٸرٸڭٸز? كەشٸرٸڭٸز…
جاس اقىن. ا, يə. ايتا بەرٸڭٸز.
داياشى. تاعى تاپسىرىس بەرەسٸزدەر مە?
جاس سۋرەتشٸ. قايتالاي سالىڭىز.
جاس اقىن. ويدىڭ زىندانىنان شىعار بايشۇباردىڭ قىلقۇيرىعى قايدا دەرسٸڭ…
جاس سۋرەتشٸ. جə, əڭگٸمەنٸڭ اۋانىمەن جاعداي دا سۇراسپاپپىز عوي.
جاس اقىن. كٸشكەنتاي قالاي, ٶسٸپ جاتىر ما?
جاس سۋرەتشٸ. كٷننەن-كٷنگە قىلىق شىعارادى.
جاس اقىن. سونىسىمەن تəتتٸ عوي بالا دەگەن.
جاس سۋرەتشٸ. قىزىق, əلٸ جاسقا تولماعان نəرەستە اقشانى بٸلەدٸ. جىلاپ وتىرعان جەرٸنەن اقشا بەرسەڭ ۋانا قالادى-ەي! اقشاعا قاراپ تۇرىپ جادىراي كٷلەتٸنٸن قايتەرسٸڭ.
جاس اقىن. ينستينكت…
جاس سۋرەتشٸ. ولاي بولسا شوپەنگاۋەردٸڭ «ينستينكت تەوريياسى» شىن بولعانى.
جاس اقىن. شوپەنگاۋەرمەن وسى تٷيسٸك مəسەلەسٸندە دوستاسىپ كەتەتٸنٸمٸز بار.
جاس سۋرەتشٸ. بٸراق شوپەنگاۋەر بالا سٷيۋدەن باس تارتتى عوي.
جاس اقىن. ول ماشاقاتتان قاشقان بولۋ كەرەك.
جاس سۋرەتشٸ. بٸزدٸڭ شوپەنگاۋەر بولا المايتىنىمىز دا وسىدان. Əيتكەنمەن, وتباسىڭدى باقىتتى ەتە وتىرىپ, شىعارماشىلىعىڭدى بيٸككە كٶتەرۋ əلدەقايدا مəرتەبەلٸ ەمەس پە?!
جاس اقىن. بٸزدٸڭ قوعامدا بۇل ەرلٸك بولۋى دا مٷمكٸن.
جاس سۋرەتشٸ. ٶزٸڭنٸڭ قاشان ٷيلەنبەك ويىڭ بار?
جاس اقىن. قورقام…
جاس سۋرەتشٸ. مəسەلەنٸڭ تٶركٸنٸن تامسادىم. ەل بايىماي رۋحانييات ەشقاشان دامىمايدى. اشقۇرساق قوعامعا əدەبيەت, ٶنەر اتاۋلىنىڭ قاجەتٸ شامالى. ال, ٶنەر تۋدىرۋشىلاردىڭ ٶزدەرٸ اش بولسا شە…
جاس اقىن. ماتەريالدىق قاجەتتەرٸن ٶتەي الماي əيەل-بالامنىڭ الدىندا تٶمەن قاراعىم كەلمەيدٸ, دوسىم.
جاس سۋرەتشٸ. بۇل سەبەپ ەمەس, بٸراق. قوسىمشا əدەبيەت پəنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ بولىپ تا ٸستەۋٸڭە بولادى. سەن فيلولوگييانى بٸتٸردٸڭ عوي.
جاس اقىن. ۇستازدىق عانيبەت, əرينە. بٸراق مەن əدەبيەت پəنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ بولا المايمىن. مەكتەپ باعدارلاماسىنداعى اۆتورلاردىڭ شىعارماشىلىعىنا, ٶمٸرٸنە قاتىستى جەكە كٶزقاراسىم بار. بالالاردى قالاي الدايمىن.
جاس سۋرەتشٸ. كەشٸر, بٸراق… بالالار باسىلىمىندا نەگە ٸستەپ جٷرسٸڭ وندا?
جاس اقىن. …
جاس سۋرەتشٸ. جۇمىسقا حالتۋرا دەپ قارايمىز.
بەيتانىس كٸسٸ. (جاندارىنا كەلٸپ, كيلٸگە كەتٸپ) سەبەبٸ, ٶمٸردٸڭ ٶزٸ حالتۋرا! وتىرايىن, يə? مەن باتىستىڭ فيلوسوفيياسىن تاۋىسقان اداممىن. شىعىستىڭ ويشىلدارىن زەرتتەدٸم. مىناۋىڭ دəمدٸ عوي…
جاس اقىن. اس بولسىن.
بەيتانىس كٸسٸ. Əكەم وقىمىستى بولاتىن. Əرٸپ تانىعاننان باستاپ شالداردى وقىتتى. شالدار مىقتى. سەندەر, جاستار امان بولىڭدار! اقىنسىڭدار ما نەمەنە?
جاس سۋرەتشٸ. تانىسىپ وتىرىڭىز, مىنا جٸگٸتتٸڭ ەسٸمٸ بودلەر, مەنٸڭ اتىم پيكاسسو.
بەيتانىس كٸسٸ. وندا مەنٸڭ قوجاناسىر بولعانىم عوي.
جاس سۋرەتشٸ. سٸز نە كٶكٸپ وتىرسىز!
بەيتانىس كٸسٸ. شالدارعا كٷشتەرٸڭ جەتەدٸ, ə… شالدارمەن ويناپسىڭدار. شالدارعا جەتۋ قايد-دə! مەن دە اقىنمىن. ون بەس جاسىمدا بايروندى وقىدىم. مەنٸ قۇرتقان بايرون. بٸردەن اپتىعىمدى باستى, جانباي جاتىپ سٶندٸم. بودلەر جايلى گەتەدەن اسىپ ايتا الماسپىن. ال پيكاسسو پىسىق, جاعدايىن جاساۋدى دا ۇمىتپاعان. باي عوي. اباي دا باي بولعان. مەن سەندەر زييالى دەپ اتايتىن دانىشپانداردىڭ بٸر-بٸرٸنە جاساعان قيياناتتارىنىڭ بəرٸن بٸلەم.
جاس اقىن. سٸز قييانات جاساماپ پا ەدٸڭٸز?
بەيتانىس كٸسٸ. مەنٸڭ دە قيياناتىم بار. امالسىز! زامان سونداي بولدى. سەندەر ول زۇلماتتى كٶرمەڭدەر. حا! سەندەر شالدارمەن ويناپسىڭدار…
داياشى. شىعىپ كەتۋٸڭٸزدٸ سۇرايمىن!
بەيتانىس كٸسٸ. سەن نيتسشەنٸ بٸلەسٸڭ بە? كانتتى شە?
داياشى. ايعاي سالماي شىعىپ كەتٸڭٸز?!
بەيتانىس كٸسٸ. مونەنٸ بٸلەسٸڭ بە? ۆان گوگ? قۇدايىم-اي, ٶزٸمٸزدٸڭ تاڭسىقباەۆتى بٸلەتٸن شىعارسىڭ?
داياشى. باستىق ۇرسىپ جاتىر.
بەيتانىس كٸسٸ. باستىعىڭ دا بٸلمەيدٸ سەنٸڭ! مەن باشەنٸ وقىعام. بالزاكتى, ماركەستٸ, دوستوەۆسكييدٸ… دوستوەۆسكيي نە دەۋشٸ ەدٸ əلگٸ. سەندەيلەر جايلى ايتاتىنى بار ەدٸ عوي. تٸلٸمنٸڭ ۇشىندا تۇر.
جاس سۋرەتشٸ. سٸز ايتقان ەسٸمدەر سونشالىق تاڭسىق ەمەس, اقساقال.
داياشى. پوليتسييا شاقىرامىن!
بەيتانىس كٸسٸ. مەن ەشكٸمنەن قورىقپايمىن! مينيستر دوسىما ايتسام سازايلارىڭدى بەرەدٸ.
داياشى. شاقىرىڭىز مينيستر دوسىڭىزدى.
بەيتانىس كٸسٸ. ونىڭ مۇنداي ۇساق شارۋالارعا باس اۋىرتۋعا ۋاقىتى جوق. دوستوەۆسكيي نە دەپ ەدٸ…
كٷزەتشٸلەر بەيتانىس كٸسٸنٸ الىپ كەتتٸ.
جاس اقىن. جىندانىپ كەتپەس ٷشٸن دە جازۋ كەرەك شىعار.
جاس سۋرەتشٸ. نە كەدەرگٸ?
جاس اقىن. مەنٸڭ بٸر دوسىم بار, ەشقانداي كٸتاپ وقىماعان. بٸراق ونىڭ سۇمدىق وقىعىسى كەلەدٸ.
جاس سۋرەتشٸ. نە كەدەرگٸ?
جاس اقىن. سەن ەكەۋمٸزدٸڭ دە سۇمدىق جازعىمىز كەلەدٸ. سولاي عوي?
جاس سۋرەتشٸ. سولاي.
جاس اقىن. نە كەدەرگٸ?..
ولار تاعى دا ٷنسٸز قالدى.
6-ەپيزود
كٷن استىندا كٷبٸرلەپ كەمپٸر كەتٸپ بارادى…
Əجەسٸ. ا, قۇداي! مەنٸڭ دە كٷنٸم تاياۋ. شالىمنىڭ الدىندا جٷزٸمدٸ تٶمەن قاراتپا. وسى əۋلەتتٸڭ تٸلەۋٸن تٸلەۋدەن باسقا نە قاۋقار قالدى دەپ ەم, شاتىپپىن. ماشاقاتىڭ تاۋسىلماپتى دا. قايعىنىڭ جەتٸ اتاسىن تانىستىرىپ ەڭ عوي, مۇنىڭ نە?!
ۋاي, كٶك قارعا! تابىلساڭ ەتتٸ. سەنٸڭ قاناتىڭ ەم ەكەن. قاۋىرسىنىڭنان از عانا الام دا, بوساتام عوي. بٷكٸرەيٸپ سەن قاشاسىڭ, بٷكٸرەيٸپ مەن قۋامىن.
جەتكٸزبەيسٸڭ-اۋ, ا, دٷنيە…
***
7-ەپيزود
جاس اقىن. وتاندى سٷيۋ ٷشٸن ساۋات كەرەك پە?
جاس سۋرەتشٸ. كەرەك, كەرەك… Əيتپەسە, بٸز توبىرلىق سانانىڭ جەتەگٸندە كەتەمٸز.
جاس اقىن. وندا əلگٸندە ايتقان شوپەنگاۋەرمەن قايتادان ەرەگەسٸپ قالامىز. ينستينكت, تٷيسٸك…
جاس سۋرەتشٸ. بəرٸ دە جەتٸلۋ ارقىلى كٶركەمدٸككە جەتەدٸ عوي.
جاس اقىن. وتان دەگەن نە?
جاس سۋرەتشٸ. …
جاس اقىن. قازاق دەگەن كٸم?
جاس سۋرەتشٸ. ٶزٸڭ تٷسٸنەتٸن نəرسەنٸ باسقاعا تٷسٸندٸرە المايتىن كەزدەر بولادى ەكەن…
جاس اقىن. مەن تاپتىم. وتان دەگەن – وي. قازاق دەگەن – وي. ۇعىمدار دا, دەرەكتٸ زاتتار دا وي ارقىلى دٷنيەگە كەلدٸ. بٸزگە ويدى كەسكٸندەۋ كەرەك.
جاس سۋرەتشٸ. قانداي بوياۋمەن?
جاس اقىن. بۇنى… مəسەلەن, ويدا پٸشٸن بولا ما?
جاس سۋرەتشٸ. يə, كەسكٸنٸ ٶزٸمەن بٸرگە.
جاس اقىن. وي كەلگەندە, جارايدى, جىر كەلگەندە ٶز فورماسىمەن كەلەدٸ. قانشا بۋىندى, قاي ۇيقاسپەن دەگەن سىقىلدى… ال, بۋىنعا, كەيدە ۇيقاس مىعىمدىعىنا باعىنبايتىن پٸشٸندە كەلسە شە?
جاس سۋرەتشٸ. جۇمەكەن تٷرٸك اقىندارىن اۋدارعاندا بٸزدٸڭ قالىپتى ٶلەڭ جازۋ فورماسىمەن ەمەس, سولاردىڭ فورماسىمەن اۋداردى عوي. بٸراق, ٶز ٶلەڭدەرٸندە مۇنى پايدالانباۋعا تىرىستى.
جاس اقىن. نەگە?
جاس سۋرەتشٸ. دəستٷرگە ادالدىق شىعار.
جاس اقىن. قارا ٶلەڭنەن كەتپەۋ ادالدىق بولۋى مٷمكٸن, بٸراق ٶز جولىڭدى ٸزدەۋ ساتقىندىق ەمەس.
جاس سۋرەتشٸ. Əرينە. ٶز باسىم دəستٷرگە ادالدىققا كەلگەندە فورماعا قاتىپ قالماس ەدٸم.
جاس اقىن. گəپتٸڭ تٶركٸنٸ مازمۇندا.
جاس سۋرەتشٸ. ادام جانىنا ٷڭٸلۋدٸڭ ارنايى زاڭدىلىعى بولماسا كەرەك.
جاس اقىن. كٷنə جايلى ۇعىم بولماعان دəۋٸرلەر تۋرالى جازعىم كەلەدٸ مەنٸڭ. بٸراق, قالاي? قۇدايدى تانىعانعا دەيٸنگٸ جىرلار قالاي بولۋى ىقتيمال, قۇدايدى تانىعاننان كەيٸنگٸ جىرلار قالاي بولماق?
جاس سۋرەتشٸ. «گاملەت بəرٸمٸزدٸڭ ٸشٸمٸزدە…»
جاس اقىن. كەلگەن بۋىنداردىڭ تاريحقا سوعا بەرەتٸنٸنٸڭ سەبەبٸ, əرۋاقتار تىنىشتالعان جوق əلٸ.
جاس سۋرەتشٸ. قازاقتىڭ قىلقالامى دا, قالامسابى دا بابالارىنىڭ جوعالعان باستارىن تٷگەندەپ ٷلگەرمەگەنٸن دە قوسىپ قوي.
جاس اقىن. كٷننٸڭ كٷن ەكەنٸن تٷسٸنۋ ٷشٸن اقىلعا جٷگٸنۋ قازٸركٷلكٸلٸ, əرينە. Əدەبيەتكە, جيۆوپيسكە, ەسٸ دۇرىس ٶنەر جۇراتىنا جاڭا مازمۇن قاجەت ەكەنٸن اعا بۋىننىڭ تٷسٸنە الماي وتىرعانى شە, كٷلكٸلٸ ەمەس پە?
جاس سۋرەتشٸ. جالعىز ويناپ ٶسكەن بٷلدٸرشٸن قىزدان قانداي əيەل شىعۋى مٷمكٸن?
جاس اقىن. قىزعانشاق. قوناعىنا داستارحان جايمايتىن…
جاس سۋرەتشٸ. اعا بۋىن سوعان ۇقساپ بارا جاتىر دەسەم شە?
جاس اقىن. جوق. اعا بۋىن نايزانى بٸزدەن بۇرىن ۇستاعان. ولاردىڭ مəرتەبەسٸ قاشاندا بيٸكتە. تەك جاستارعا تٷسٸنٸستٸكپەن قاراعانىن عانا قالايتىن ەدٸم.
جاس سۋرەتشٸ. (قارقىلداي كٷلٸپ) بٸز بوسقا əۋرەلەنٸپ وتىر ەكەنبٸز!
جاس اقىن. نەگە?
جاس سۋرەتشٸ. سەن ەكەۋمٸزدٸڭ شىعارماشىلىعىمىزعا قانداي كٶزبەن قاراۋ ٷشٸن دە, جازعان دٷنيەمٸز بولۋى كەرەك قوي. بٸزدە نە بار?!
جاس اقىن. باشەنٸڭ «ٶمٸر بويى بەس شۋماق جازعان اقىن – حاس اقىن, ال ون ٶلەڭ جازعان اقىن – دانا اقىن» دەيتٸنٸ بار ەدٸ عوي. وتىزعا دەيٸن بٸرنەشە جىلىمىز بار…
جاس سۋرەتشٸ. كەيدە كٷمəننٸڭ سەنٸمدٸ ەستٸلەتٸن دە əدەتٸ بار, يə!
جاس اقىن. (ەزۋٸنەن كٷلٸپ) ٶمٸرٸ كينو تٷسٸرٸپ كٶرمەگەن ادامنىڭ جاڭاشا كينو جاساعىسى كەلەتٸنٸ سيياقتى بٸزدٸڭ حəل…
داياشى. مٸنە, ەسەپشوتتارىڭىز.
جاس سۋرەتشٸ. سٸز بارا بەرٸڭٸز, ٶزٸمٸز شاقىرامىز.
داياشى. جارايدى, جىلدامداتارسىزدار. بٸز جابىلعالى جاتىرمىز.
ەكٸ دوس قالتاسىن قارماندى دا, بٸر-بٸرٸنە قارادى… انادايدان, كٶشە بويىنان بٸر كٸسٸنٸڭ داۋسى ەستٸلەدٸ. ٷزٸك-ٷزٸك…
8-ەپيزود
كٶشە بويىنداعى شالشىقتا بٸر بەيتانىس اۋناپ جاتىر… ول شىنىندا دا مىقتى اقىن بولعان شىعار, كٸم بٸلەدٸ? دەرەكسٸز… ونىڭ كٸم ەكەنٸن ٶزٸ, سوسىن الماتىنىڭ شەجٸرەلٸ كٶشەلەرٸ بٸلەدٸ. بٸراق ٶز زامانى تٷسٸنبەگەن ادامدى بٷگٸنگٸ زامان تٷسٸنە مە?!. ول مٷمكٸن…
بەيتانىس كٸسٸ. مەن باتىستىڭ فيلوسوفيياسىن تاۋىسقان اداممىن. شىعىستىڭ ويشىلدارىن زەرتتەدٸم. شالدارعا كٷشتەرٸڭ جەتەدٸ, ə! شالدارمەن ويناپسىڭدار. شالدارعا جەتۋ قايد-دə! مەن قۇندىلىقتارعا قييانات جاساماعام, ەشقاشان! مەن اقىنمىن عوي, اقىن! مەنٸڭ تٷبٸمە جەتكەن بايرون… Ə, شالدارعا كٷشتەرٸڭ جەتەدٸ, ə! شالدارعا جەتۋ قايد-دə سەندەرگە…
***
9-ەپيزود
كٶشە بويىنداعى كəرٸ اعاشقا قارعا قوندى…
***
ەپيلوگ
كٶك قارعا تابىلىپتى…
بەكزات سمادييار
