سوڭعى ۋاقىتتا دٷيiم جۇرتتى دٷرلiكتiرiپ جٷرگەن جايتتىڭ بiرi – قوعامداعى زورلىق-زومبىلىق. بۇرىن, نەگiزiنەن, وتباسىنداعى ەلiمجەتتiك تۋرالى عانا سٶز بولاتىن. كٷيەۋi سوققىعا جىققان ەيەلدەر, اناسى نەمەسە ەكەسi قول جۇمساعان بالالار مەسەلەسi كٶتەرiلەتiن. ال قازiر زورلىق-زومبىلىقتىڭ تٷر-تٷرi شىقتى. ۇل-قىز دەمەي, جاس بالالاردى جاپپاي زورلاۋ, سوققىعا جىعۋ, جوعارعى قاباتتان لاقتىرۋ, بiر ٷيلi جاندى ٷلكەن-كiشi دەمەي, تٷگەلدەي باۋىزداۋ, اتۋ سيياقتى, جان تٷرشiكتiرەرلiك وقيعالار جيiلەدi. بولار-بولماس اقشاعا بولا, ٷيiنە باسىپ كiرiپ, قارتتاردى توناۋ, ٶلتiرۋ, جاسى ۇلعايعان كەيۋانانىڭ دا ەتەگiن تٷرۋ تەرiزدi تاعىلىق ەرەكەتتەر كەڭiنەن ەتەك الدى.
زورلىق-زومبىلىق – ەلەم بويىنشا العاندا دا بٷگiنگi زامانعى ەڭ بiر ٶزەكتi مەسەلەلەردiڭ بiرi. دٷنيەجٷزiلiك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مەلiمەتiنشە, زورلىق-زومبىلىقتىڭ سالدارىنان كٷنiنە 1,6 ميلليون ادام قازا تاباتىن كٶرiنەدi. 15-44 جاس ارالىعىنداعى ادامداردىڭ ٶلiمiنە سەبەپ بولاتىن نەگiزگi جايتتىڭ بiرi دە – وسى. بۇدان بٶلەك, تٷرلi ەلiمجەتتiك پەن قيياناتتىڭ, قورلىقتىڭ سالدارىنان دەنساۋلىعىنا, جٷيكەسiنە زييان كەلiپ, جانىنا ٶشپەس جارا تٷسەتiندەر دە قانشاما!..
قر باس پروكۋراتۋراسىنىڭ ستاتيستيكالىق دەرەگiنە سٷيەنسەك, بيىلعى جىلدىڭ 5 ايىندا ەل اۋماعىندا 59 بالا جىنىستىق زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەن. اتالعان قىلمىستىڭ سانى جٶنiنەن جامبىل, الماتى وبلىستارى الدا تۇر. “جىنىستىق سيپاتتاعى زورلىق ەرەكەتi” بابى بويىنشا جٷرگiزiلگەن قىلمىستىق iستەردە 58 بالا تiركەلگەن جەنە بۇل قىلمىستاردىڭ باسىم بٶلiگi الماتى مەن شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا جاسالعان. 16 جاسقا دەيiنگi 308 بالا “جىنىستىق مەجبٷرلەۋ نەمەسە سەكسۋالدى سيپاتتاعى باسقا دا ەرەكەتتەردiڭ” قۇربانى بولعان. 122-باپ اياسىنداعى مۇنداي قىلمىستىق iستەردiڭ دەنi جامبىل, وڭتٷستiك قازاقستان جەنە قاراعاندى وبلىستارىندا قوزعالعان.
قالاي دەگەنمەن دە, مۇنى مەيلiنشە تولىق مەلiمەت دەۋگە بولمايدى. بۇدان بٶلەك, رەسمي تiركەلمەگەن, جابىق كٷيiندە قالعان قىلمىستىق ەرەكەتتەر دە جوق ەمەس. كٶپ جاعدايدا ادامدار مۇنى ۇياتتى سانايدى. سول سەبەپتi دە, كٶپشiلiگi بولعان جايدى ايتىپ, قۇقىق قورعاۋ ورىندارىنا بارا بەرمەيدi. قىلمىستىق iس قوزعالعان كٷندە دە iستiڭ سوڭى “تاراپتاردىڭ ٶزارا كەلiسiمiمەن” بiتiپ جاتادى. ٶمiرiنiڭ سوڭىنا دەيiن تٷرمەدە شiرۋگە نەمەسە بiردەن باسى الىنۋعا تيiستi ونداي ازعىندارمەن جەبiرلەنۋشi تاراپتىڭ قالاي كەلiسiمگە كەلە قالاتىنى دا تٷسiنiكسiز.
بٷكiل حالىقتىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزعان اتالمىش جاعداي قوعامدا كٶپ تالقىعا تٷستi. “پەدوفيلدەر ٶلiم جازاسىنا كەسiلسiن” دەگەن ٷكiم دە ايتىلدى. بiراق رەسمي بيلiك ازعىندارعا قاتىستى “حيمييالىق پiشتiرۋ” جازاسىن ەنگiزدi. بۇل زاڭ 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كٷشiنە ەنەدi.
ەندiگi مەسەلە – مۇنىمەن قىلمىس توقتاي ما? ازعىندار قايتكەندە اياق تارتادى? جالپى, سوڭعى ۋاقىتتا نەگە وسىنداي جاۋىزدىق ەرەكەتتەر كٶبەيiپ كەتتi?..
پسيحياتر التىناي بابىقباەۆانىڭ ايتۋىنشا, پەدوفيلدەر دە – قوعامنىڭ بiر مٷشەسi, ولار دا جۇرت سيياقتى تiرشiلiك ەتەدi, وتباسىن قۇرادى, جۇرتتان ەرەكشەلەنبەيدi. سوندىقتان دا ەشكiم ولاردى سونداي ەرەكەتكە بارادى دەپ ويلامايدى. نەگiزi, بۇل – پسيحيكالىق اۋىتقۋشىلىق.
“مەنiڭ تەجiريبەمدە ازعىندىق ەرەكەتi ٷشiن سوتتالىپ كەلگەن جەنە بiرنەشە جىلدان كەيiن سول قىلمىسقا قايتادان بارعان بiر پەدوفيل بولدى. ول ٶزiنiڭ ٷنەمi بالاباقشاعا بارعىسى كەلiپ تۇراتىنىن, بiرنەشە رەت “بۇلاي iستەۋگە بولمايدى” دەپ, ول ارادان كەتiپ قالعانىن, بiراق سوڭعى رەت بارعانىندا ٶزiن-ٶزi ۇستاي الماي قالعانىن ايتتى”, – دەيدi ا.بابىقباەۆا. ياعني وي-ساناسىندا اۋىتقۋشىلىق بار ادامنىڭ بۇرىن جاساعان قىلمىسىن قايتادان جاسامايتىنىنا ەشقانداي كەپiلدiك جوق. ٶيتكەنi ازعىندىق تا – ايىقپاس اۋرۋدىڭ بiر تٷرi.
پەدوفيلييا – ەرەسەك ەركەكتەردiڭ جاس قىزدارعا, تiپتi ۇلدارعا قۇمارلىعى بولسا, گەرونتوفيلييا – كەرiسiنشە, جاس جiگiتتەردiڭ ورتا نەمەسە ودان دا ٷلكەن جاستاعى ەيەلدەرگە دەگەن جىنىستىق قۇمارتۋشىلىعى ەكەن. ەدەتتە, گەرونتوفيلدەر – “جاس ەيەلدەردi قۇمارىنان شىعارا المايمىن” دەپ جٷرەكسiنەتiن, ٶزiنiڭ سەكسۋالدىق قابiلەتiنە سەنiمسiز جiگiتسىماقتار. وندايلاردىڭ كٶپشiلiگi ٶزiنە جىنىستىق سەرiك رەتiندە ەگدە جاستاعى ەيەلدi تاڭدايدى, تiپتi ونىمەن وتباسىن قۇرىپ, بiرگە ٶمiر سٷرە دە بەرەدi ەكەن. ول, ەرينە, بٶلەك ەڭگiمە, بٶلەك جاعداي.
كەيدە “وسىنداي قىلمىستاردىڭ ٶرشiپ كەتۋiنە ەلدەگi ەكونوميكالىق داعدارىستاردىڭ دا ەسەرi بار شىعار” دەگەن پiكiرلەر ايتىلىپ جاتادى. بiراق مامانداردىڭ بۇل رەتتەگi ۋەجi: “مۇنداي قۇقىقبۇزۋشىلىقتار قاي كەزدە دە بولعان. سوندىقتان وعان “داعدارىس ەسەر ەتiپ جاتىر” دەگەن قيسىنسىز. بۇل – ٶتە كەلەلi مەسەلە. بۇل ارادا وتباسىنداعى جەنە قوعامداعى جاعداي, بالالار مەن جاسٶسپiرiمدەرگە دۇرىس تەربيە بەرۋ مەسەلەسi دە قىلاڭ بەرەدi.
ال ەندi بالانى جىنىستىق زورلىق-زومبىلىقتان, قاۋiپ-قاتەردەن قالاي قۇتقارۋعا بولادى? بۇل ورايدا پسيحولوگتار قاۋiپسiزدiك شارالارىن بٷلدiرشiندەرگە 3-4 جاسىنان ٷيرەتە باستاۋعا ٷندەيدi. ونى تەك اتا-اناسى مەن جاقىن تۋىستارىنىڭ عانا قۇشاقتاۋىنا, سيپالاۋىنا بولاتىنىن تٷسiندiرۋ اسا ماڭىزدى.
نەگiزi, بiرەۋ قولىنان جەتەلەپ ەكەتكەن جاعدايدا, 10 بالانىڭ 9-ى عانا ايقايلاۋعا, داۋىس شىعارۋعا قىسىلمايتىن كٶرiنەدi. سوندىقتان بالانى “ارى كەتiڭiز!”, “مەن سiزدi تانىمايمىن!”, “مەن سiزبەن سٶيلەسپەيمiن!” دەپ, بەيتانىس ادامداردىڭ ەڭگiمەسiن بٶلۋگە, تىڭداماۋعا ٷيرەتكەن ابزال. ال ەگەر سونداي بەيتانىس بiرەۋ ەي-شەيعا قاراماي, سٷرەلەي جٶنەلسە, كەز كەلگەن بالا: “كٶمەكتەسiڭiزدەر! مەن بۇل كiسiنi تانىمايمىن!” دەپ ايقايلاپ, ماڭايىنداعىلاردى كٶمەككە شاقىرۋى كەرەكتiگiن بiلۋi تيiس.
ونىڭ بەتiن اۋلاق قىلسىن, الايدا, ەگەر كiمدە-كiم سونداي زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراي قالسا, جەبiرلەنۋشi تۋىستارىنىڭ جاعدايدى جاسىرىپ-جاپپاي, كەرiسiنشە, ازعىننىڭ لايىقتى جازاسىن الۋىنا مٷددەلi بولعانى, ال قييانات كٶرگەن جاسقا, مەيلi كەرiگە بولسا دا, پسيحولوگييالىق جاعىنان قولداۋ كٶرسەتكەنi, ەڭ باستىسى, ارنايى مامانداردىڭ كٶمەگiنە جٷگiنگەنi جٶن. تەن جاراسى جازىلادى, ال جان جاراسىنىڭ جازىلۋى ٶتە قيىن. ونىڭ كەلەشەكتەگi سالدارى دا مەيلiنشە اۋىر.
ن.قوڭىر.
"جاس الاش" گازەتٸ
