10 تامىز – قازاقتىڭ عۇلاما ويشىلى ابايدىڭ تۋعان كٷنٸ. جاقىندا عانا دٷنيەدەن وزعان مەدەنيەتتانۋشى, اقىن, اۋدارماشى ەۋەزحان قوداردىڭ اباي شىعارماشىلىعى مەن ونىڭ بٷگٸنگٸ زەردەلەنۋٸ جايىندا بٸرنەشە جىل بۇرىن بەرگەن سۇحباتىن ۇسىنامىز.
بٸز ابايدى مويىنداعانىمىزبەن, ونىڭ ايتقانىن ٸستەمەيمٸز
- سوڭعى جىلدارى قوعامدا اباي شىعارمالارى تۋرالى بەلگٸلٸ بٸر ادامداردىڭ پٸكٸرٸن عانا ناسيحاتتاۋ, ۇلى اقىن تۋرالى ٶزگەشە پٸكٸر ايتقانداردى قازاقتىڭ جاۋى كٶرۋ سەكٸلدٸ بٸر ٷردٸس بايقالادى? بۇعان قالاي قارايسىز?
- مەن مۇندايعا قارسىمىن. شىنىندا, بٸزدٸڭ كەيبٸر زييالىلارىمىز ابايدى بٸلمەي تۇرىپ ماقتايدى, ابايدان ەسكەرتكٸش, عيباداتحانا جاسايدى. راسىندا ماقسات — ابايدى قولپاشتاۋ ەمەس, مەڭگەرۋ, ونى تٷسٸنۋ, ۇلى ويشىلدىڭ ەلەمٸنە, دٷنيەتانىمىنا ەنۋ بولۋ كەرەك. ەرٸ اباي ەلەمٸنە يدەولوگيياسىز بارۋ قاجەت.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن العان جىلدارى ابايدىڭ يسلامنىڭ كەيبٸر قاعيدالارىنا قارسى بولعانى, ونىڭ قازاق حالقىن جٷيەلٸ تٷردە سىناعانى كەيبٸر كٸسٸلەرگە ۇناماي اقىندى قازٸرگٸ زامان كەمەسٸنەن تٷسٸرٸپ تاستايىق دەگەن دە ەڭگٸمەلەر بولدى. ال, بۇل مٷمكٸن ەمەس ەدٸ. ٶيتكەنٸ, اباي بٸزدٸڭ دٷنيەتانىمىمىزعا ەبدەن سٸڭگەن. مەن ونى اۋدارما بارىسىندا كەڭٸنەن زەرتتەدٸم. سوندا ابايدىڭ يسلام مەدەنيەتٸنە تەرەڭ بويلاعان ادام ەكەنٸن تٷسٸندٸم. ەسٸرەسە, ەل-فارابي قالاعان يسلامنىڭ دٸني پەلسافالىق باعىتىنا اباي قاتتى بويلاعان كٸسٸ ەكەن. مۇنىڭ بەرٸن ونىڭ قارا سٶزدەرٸنەن بايقاۋعا بولادى.
بٸز ابايدى باسىمىزدى شايقاپ, كٶزٸمٸزدٸ جۇمىپ مويىنداعانمەن, ونىڭ ايتقانىن ٸستەمەيمٸز عوي. ابايدا بەدەل بار, بٸراق ستاتۋس جوق. مەن ابايدىڭ پەلسافاعا, دٸني رەفورمالارعا ارنالعان ون ٷش سٶزٸن تاپتىم.
بٸز قازٸر عىلىمي تانىم ارقىلى ابايدا نە بار, نە جوق ەكەنٸن تٷگەندەپ بولدىق. ابايدىڭ بەرەرٸ ەلٸ دە كٶپ. ەندٸ بٸزگە ابايدىڭ ٸلٸمٸن ۇستاناتىن كەز كەلدٸ. وسى اباي ٸلٸمٸن ۇستانۋ جاعى بٸزدە كەمشٸن تٷسٸپ جاتىر. ول ٷشٸن ابايدى ٶزٸنٸڭ ەتيكالىق ٸلٸمٸن جاساعان ادام رەتٸندە كٶرسەتۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
- سٸز اۋدارما جاساۋ بارىسىندا ابايدىڭ بٸزگە بەيمەلٸم قانداي قىرىنا قانىقتىڭىز?
- مەن ابايدىڭ ادامگەرشٸلٸگٸنە, نەزٸكتٸگٸنە جەنە ابايدىڭ ەڭ عاجاپ ماحاببات ليريكاسىن جاساعان ادام ەكەنٸنە قانىقتىم. اباي ماحابباتتى سۇلۋلىق دەپ تٷسٸنبەيدٸ. ول ماحابباتتى تەرەڭ بٸر رۋحاني جاقىندىق دەپ تٷسٸنەدٸ. مٸنە, وسى ماحابباتتى رۋحانيلىققا بۇرعانى قازاقتىڭ پسيحولوگيياسىن, جٷرەگٸن بايىتقانى دەپ تٷسٸنەم. ابايدىڭ ماحابباتقا ارناعان 14 –اق, ٶلەڭٸ بار ەكەن. سوندا ول «عاشىقتىق تٸلٸ – تٸلسٸز تٸل» دەگەن ٶلەڭٸنەن, ياعني ماحابباتتىڭ پايدا بولۋىنان باستاپ, ول سەزٸمنٸڭ مٷلدە جوعالۋىنا دەيٸن جازادى.
مەن ابايدىڭ مىنانداي بٸر ٶلەڭٸن اۋداردىم. «تۋعىزعان اتا-انا جوق, تۋعىزارلىق بالا جوق, تۋىسقان تۋعان, قۇربىلار قىزىعىمەن جەنە جوق» دەيدٸ.
سوندا بۇل قالاي دەپ ويلايسىز? ەربٸر ادامنىڭ اتا-اناسى بار عوي. ال, اباي ونى اتا-انا بالانى فيزيكالىق تٷردە تۋعىزعانىمەن, بالانى رۋحاني تٷردە تۋعىزباعان ونى رۋحاني تۇرعىدا جەتٸلدٸرمەگەن, بالانىڭ ٸشكٸ پسيحولوگيياسىن قۇرىپ, وعان باعىت بەرمەگەن دەپ تٷسٸندٸرگٸسٸ كەلگەن دەپ ويلايمىن. وسىلايشا, ابايعا بويلاي بەرسەڭٸز ونى جاڭا قىرلارى اشىلا بەرەدٸ ەكەن.
- مەن مۇندايعا قارسىمىن. شىنىندا, بٸزدٸڭ كەيبٸر زييالىلارىمىز ابايدى بٸلمەي تۇرىپ ماقتايدى, ابايدان ەسكەرتكٸش, عيباداتحانا جاسايدى. راسىندا ماقسات — ابايدى قولپاشتاۋ ەمەس, مەڭگەرۋ, ونى تٷسٸنۋ, ۇلى ويشىلدىڭ ەلەمٸنە, دٷنيەتانىمىنا ەنۋ بولۋ كەرەك. ەرٸ اباي ەلەمٸنە يدەولوگيياسىز بارۋ قاجەت.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن العان جىلدارى ابايدىڭ يسلامنىڭ كەيبٸر قاعيدالارىنا قارسى بولعانى, ونىڭ قازاق حالقىن جٷيەلٸ تٷردە سىناعانى كەيبٸر كٸسٸلەرگە ۇناماي اقىندى قازٸرگٸ زامان كەمەسٸنەن تٷسٸرٸپ تاستايىق دەگەن دە ەڭگٸمەلەر بولدى. ال, بۇل مٷمكٸن ەمەس ەدٸ. ٶيتكەنٸ, اباي بٸزدٸڭ دٷنيەتانىمىمىزعا ەبدەن سٸڭگەن. مەن ونى اۋدارما بارىسىندا كەڭٸنەن زەرتتەدٸم. سوندا ابايدىڭ يسلام مەدەنيەتٸنە تەرەڭ بويلاعان ادام ەكەنٸن تٷسٸندٸم. ەسٸرەسە, ەل-فارابي قالاعان يسلامنىڭ دٸني پەلسافالىق باعىتىنا اباي قاتتى بويلاعان كٸسٸ ەكەن. مۇنىڭ بەرٸن ونىڭ قارا سٶزدەرٸنەن بايقاۋعا بولادى.
بٸز ابايدى باسىمىزدى شايقاپ, كٶزٸمٸزدٸ جۇمىپ مويىنداعانمەن, ونىڭ ايتقانىن ٸستەمەيمٸز عوي. ابايدا بەدەل بار, بٸراق ستاتۋس جوق. مەن ابايدىڭ پەلسافاعا, دٸني رەفورمالارعا ارنالعان ون ٷش سٶزٸن تاپتىم.
بٸز قازٸر عىلىمي تانىم ارقىلى ابايدا نە بار, نە جوق ەكەنٸن تٷگەندەپ بولدىق. ابايدىڭ بەرەرٸ ەلٸ دە كٶپ. ەندٸ بٸزگە ابايدىڭ ٸلٸمٸن ۇستاناتىن كەز كەلدٸ. وسى اباي ٸلٸمٸن ۇستانۋ جاعى بٸزدە كەمشٸن تٷسٸپ جاتىر. ول ٷشٸن ابايدى ٶزٸنٸڭ ەتيكالىق ٸلٸمٸن جاساعان ادام رەتٸندە كٶرسەتۋ كەرەك دەپ ويلايمىن.
- سٸز اۋدارما جاساۋ بارىسىندا ابايدىڭ بٸزگە بەيمەلٸم قانداي قىرىنا قانىقتىڭىز?
- مەن ابايدىڭ ادامگەرشٸلٸگٸنە, نەزٸكتٸگٸنە جەنە ابايدىڭ ەڭ عاجاپ ماحاببات ليريكاسىن جاساعان ادام ەكەنٸنە قانىقتىم. اباي ماحابباتتى سۇلۋلىق دەپ تٷسٸنبەيدٸ. ول ماحابباتتى تەرەڭ بٸر رۋحاني جاقىندىق دەپ تٷسٸنەدٸ. مٸنە, وسى ماحابباتتى رۋحانيلىققا بۇرعانى قازاقتىڭ پسيحولوگيياسىن, جٷرەگٸن بايىتقانى دەپ تٷسٸنەم. ابايدىڭ ماحابباتقا ارناعان 14 –اق, ٶلەڭٸ بار ەكەن. سوندا ول «عاشىقتىق تٸلٸ – تٸلسٸز تٸل» دەگەن ٶلەڭٸنەن, ياعني ماحابباتتىڭ پايدا بولۋىنان باستاپ, ول سەزٸمنٸڭ مٷلدە جوعالۋىنا دەيٸن جازادى.
مەن ابايدىڭ مىنانداي بٸر ٶلەڭٸن اۋداردىم. «تۋعىزعان اتا-انا جوق, تۋعىزارلىق بالا جوق, تۋىسقان تۋعان, قۇربىلار قىزىعىمەن جەنە جوق» دەيدٸ.
سوندا بۇل قالاي دەپ ويلايسىز? ەربٸر ادامنىڭ اتا-اناسى بار عوي. ال, اباي ونى اتا-انا بالانى فيزيكالىق تٷردە تۋعىزعانىمەن, بالانى رۋحاني تٷردە تۋعىزباعان ونى رۋحاني تۇرعىدا جەتٸلدٸرمەگەن, بالانىڭ ٸشكٸ پسيحولوگيياسىن قۇرىپ, وعان باعىت بەرمەگەن دەپ تٷسٸندٸرگٸسٸ كەلگەن دەپ ويلايمىن. وسىلايشا, ابايعا بويلاي بەرسەڭٸز ونى جاڭا قىرلارى اشىلا بەرەدٸ ەكەن.
قازٸرگٸ ساياساتكەرلەردٸڭ ابايدى قولجاۋلىق ەتۋگە قۇقى جوق
- كەيبٸر ەدەبيەتشٸلەردٸڭ پٸكٸرٸنشە, اباي زامانى– كٶشپەندٸلەر دەۋٸرٸنٸڭ اياقتالار جەنە زامانى ٶتٸپ بارا جاتقان تۇسى ەدٸ. وسىلايشا, اباي كٶشپەندٸلەر پسيحولوگيياسىنىڭ ورنىنا قازاق حالقىنا وتىرىقشىلانعان, ەۋروپالانعان پسيحولوگييانى ەنگٸزگٸسٸ كەلگەن. تٸپتٸ, ٶز شىعارمالارىندا وسىنى نەگٸزدەپ, باعىت جاساپ بەرگەن. سٸزدٸڭشە, كەيٸن كەلە ابايدىڭ وسى دٷنيەسٸنٸڭ ٸسكە اسۋ مەحانيزمٸ ويلاپ تابىلدى ما, ەنگٸزٸلدٸ مە?
- ول تۋرالى ويلانعان ادام بولدى ما ەكەن? ەي, قايدام. اباي بٸزگە مۇقتاج ەمەس, بٸز ابايعا مۇقتاجبىز. وسىنداي دٷنيەلەر تۋرالى كەڭٸنەن, تەرەڭٸنەن ويلانۋ كەرەك. ول ٷشٸن ابايدىڭ ٸلٸمٸمەن جٷرەتٸن قوعام جاساۋ كەرەك. قازٸر ابايدىڭ ٸلٸمٸن ۇستانىپ, مەكتەبٸن جالعاستىرۋشىلار جوق. اباي شىعارمالارىنداعى يدەيالىق دٷنيەلەردٸ ٸسكە اسىرا الماي, ونىڭ مەحانيزمدەرٸن ويلاپ تابا الماي وتىرعانىمىزدىڭ بٸر سەبەبٸ دە وسىندا. ەرينە, ابايدىڭ ٸلٸمٸن دامىتقان, مەكتەبٸن قالىپتاستىرعاندار بولدى. اباي مەكتەبٸنٸڭ ٸرٸ ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٸرٸ شەكەرٸم قۇدايبەردٸۇلى. شەكەرٸم اباي ايتقان ويلاردىڭ بەرٸن ٶزٸنٸڭ ديالەكتيكالىق دەڭگەيٸنە كٶتەردٸ. شەكەرٸم ٶزٸنٸڭ «ٷش انىق» دەگەن كٸتابىندا ابايدىڭ يماني ٸلٸمٸن ار ٸلٸمٸنە اينالدىرادى. شەكەرٸمنٸڭ ويىنشا, ارلىلىق, ۇياتتىلىق ول تەك قانا اللانىڭ اتىمەن شەكتەلمەيدٸ. ول ەڭ الدىمەن ادامنىڭ جٷرەگٸندە بولۋى كەرەك. جەنە ادامنىڭ ٸستەگەن ٸسٸ مەن ويلاعان ويى بٸر بولۋى كەرەك. مٸنە, وسى نەرسەلەردٸ اباي مەن شەكەرٸمنٸڭ دامىتقان ٸلٸمدەرٸ دەپ ەسەپتەيمٸن.
- ابايعا دەيٸنگٸ كٶشپەندٸلەردٸڭ عاسىرلار بويعى مەدەنيەتٸ مەن ەدەبيەتٸ جەنە پەلساپالىق وي ايتۋ جٷيەسٸ 19 عاسىردا ابايدىڭ شىعۋىنا الىپ كەلگەن دەگەن پٸكٸرلەر دە بار. سٸز وسىنداي پٸكٸرلەرگە قالاي قارايسىز?
- مەن دە سولاي ويلايمىن. ٶيتكەنٸ, ابايعا بويلاي كٸرٸپ, تەرەڭدەسەڭٸز ونىڭ بٷكٸل ورتا ازييا ٸلٸمٸمەن ساباقتاس ەكەنٸنە تاڭقالاسىز. ال, مۇحتار ەۋەزوۆ ابايدىڭ ٷش قۇنارىن ايتىپ كەتكەن عوي. ول قازاق توپىراعى, ورىس توپىراعى, ٷشٸنشٸ ورىستار ارقىلى ەۋروپا.
ال ەندٸ ويلاپ قاراساڭىز, ابايدىڭ تاعى بٸر باستاۋ كٶزٸن تابۋعا بولادى. ول مىنا ٷندٸ-يران مەدەنيەتٸنەن الىنعان جاۋانمەرتتٸلٸك دەگەن ٸلٸم. مەن مۇنى زەرتتەدٸم. بٸزدٸڭ ورتاعاسىرلاردا ٶمٸر سٷرگەن مۇحاممەد حايدار دۋلاتي, بابىر سيياقتى بابالارىمىز وسى ٸلٸمدٸ ۇستانعان. جاۋانمەرتتٸلٸك دەگەن – ٶز-ٶزٸڭە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك ارتۋ. سول جاۋاپكەرشٸلٸك ارقىلى ٶز ەلٸڭدٸ كٶتەرۋ. «ەلسٷيگٸشتٸك ٸلٸم» دەسە دە بولادى. مىسالى, قازٸر بٸز ايتىپ جاتىرمىز عوي, قازاقستان پاتريوتيزمٸن وياتۋىمىز كەرەك دەپ, شىنىندا, بۇل قازاقستانداعى بارلىق ۇلتتارعا تەڭدەي بٶلٸنگەن امەريكا پاتريوتيزمٸ سيياقتى. بۇل پاتريوتيزم قازاقتىڭ قانىنداعى دٷنيە ەمەس. بۇل جەردە قانداي حالىق بولسىن ٶزٸنە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك ارتپاسا, ٶزٸ تۋرالى ويلانباسا ول حالىق ەشقاشان ٶزٸن العا شىعارا المايدى. سول سيياقتى قازاق حالقى دا الدىنا ٷلكەن ماقساتتار قويا بٸلۋٸ كەرەك. مٸنە, دەل وسى تۇرعىدا بٸزگە ابايدىڭ بەرەرٸ ٶتە كٶپ.
- قازٸر دە ابايدىڭ قازاق حالقىنا قاراتىپ ايتقان سىنىنان تسيتاتا كەلتٸرٸپ, ٶز ۇلتىنا تيٸسۋ بار ەكەنٸن بٸلەسٸز. وسىمەن قالاي كٷرەسۋگە بولادى دەپ ويلايسىز?
- ابايدىڭ قازاقتى سىناعانىنىڭ بەرٸ ول جاناشىرلىق پەن ونىڭ بولاشاعىنا الاڭداۋ, جاڭا زاماندا حالىق بولىپ قالىپتاسۋ ٷشٸن ەسكٸ مٸنەزدەردەن ارىلسا ەكەن دەگەن ٸزگٸ نيەتپەن جازىلعان. ال, قازٸرگٸ ساياساتكەرلەردٸڭ ابايدى قولجاۋلىق قىلۋعا قۇقى جوق. ٶزدەرٸ نە ٸستەدٸ? بٸزگە ارلىلىقتىڭ, ۇياتتىلىقتىڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتتٸ مە? ەزٸرگە بٸز ولاردىڭ تاراپىنان ونداي ٸزگٸ دٷنيەلەر كٶرە الماي وتىرمىز عوي. ال ەندٸ بۇقارانىڭ اباي ايتىپ كەتكەن دەپ ٶز ۇلتىنا تيٸسۋگە دايار تۇراتىنىنا يدەولوگييا كٸنەلٸ. بٸز بۇدان اباي كٶتەرگەن ەتيكالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلٸپ بارىپ ارىلامىز.
- ول تۋرالى ويلانعان ادام بولدى ما ەكەن? ەي, قايدام. اباي بٸزگە مۇقتاج ەمەس, بٸز ابايعا مۇقتاجبىز. وسىنداي دٷنيەلەر تۋرالى كەڭٸنەن, تەرەڭٸنەن ويلانۋ كەرەك. ول ٷشٸن ابايدىڭ ٸلٸمٸمەن جٷرەتٸن قوعام جاساۋ كەرەك. قازٸر ابايدىڭ ٸلٸمٸن ۇستانىپ, مەكتەبٸن جالعاستىرۋشىلار جوق. اباي شىعارمالارىنداعى يدەيالىق دٷنيەلەردٸ ٸسكە اسىرا الماي, ونىڭ مەحانيزمدەرٸن ويلاپ تابا الماي وتىرعانىمىزدىڭ بٸر سەبەبٸ دە وسىندا. ەرينە, ابايدىڭ ٸلٸمٸن دامىتقان, مەكتەبٸن قالىپتاستىرعاندار بولدى. اباي مەكتەبٸنٸڭ ٸرٸ ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٸرٸ شەكەرٸم قۇدايبەردٸۇلى. شەكەرٸم اباي ايتقان ويلاردىڭ بەرٸن ٶزٸنٸڭ ديالەكتيكالىق دەڭگەيٸنە كٶتەردٸ. شەكەرٸم ٶزٸنٸڭ «ٷش انىق» دەگەن كٸتابىندا ابايدىڭ يماني ٸلٸمٸن ار ٸلٸمٸنە اينالدىرادى. شەكەرٸمنٸڭ ويىنشا, ارلىلىق, ۇياتتىلىق ول تەك قانا اللانىڭ اتىمەن شەكتەلمەيدٸ. ول ەڭ الدىمەن ادامنىڭ جٷرەگٸندە بولۋى كەرەك. جەنە ادامنىڭ ٸستەگەن ٸسٸ مەن ويلاعان ويى بٸر بولۋى كەرەك. مٸنە, وسى نەرسەلەردٸ اباي مەن شەكەرٸمنٸڭ دامىتقان ٸلٸمدەرٸ دەپ ەسەپتەيمٸن.
- ابايعا دەيٸنگٸ كٶشپەندٸلەردٸڭ عاسىرلار بويعى مەدەنيەتٸ مەن ەدەبيەتٸ جەنە پەلساپالىق وي ايتۋ جٷيەسٸ 19 عاسىردا ابايدىڭ شىعۋىنا الىپ كەلگەن دەگەن پٸكٸرلەر دە بار. سٸز وسىنداي پٸكٸرلەرگە قالاي قارايسىز?
- مەن دە سولاي ويلايمىن. ٶيتكەنٸ, ابايعا بويلاي كٸرٸپ, تەرەڭدەسەڭٸز ونىڭ بٷكٸل ورتا ازييا ٸلٸمٸمەن ساباقتاس ەكەنٸنە تاڭقالاسىز. ال, مۇحتار ەۋەزوۆ ابايدىڭ ٷش قۇنارىن ايتىپ كەتكەن عوي. ول قازاق توپىراعى, ورىس توپىراعى, ٷشٸنشٸ ورىستار ارقىلى ەۋروپا.
ال ەندٸ ويلاپ قاراساڭىز, ابايدىڭ تاعى بٸر باستاۋ كٶزٸن تابۋعا بولادى. ول مىنا ٷندٸ-يران مەدەنيەتٸنەن الىنعان جاۋانمەرتتٸلٸك دەگەن ٸلٸم. مەن مۇنى زەرتتەدٸم. بٸزدٸڭ ورتاعاسىرلاردا ٶمٸر سٷرگەن مۇحاممەد حايدار دۋلاتي, بابىر سيياقتى بابالارىمىز وسى ٸلٸمدٸ ۇستانعان. جاۋانمەرتتٸلٸك دەگەن – ٶز-ٶزٸڭە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك ارتۋ. سول جاۋاپكەرشٸلٸك ارقىلى ٶز ەلٸڭدٸ كٶتەرۋ. «ەلسٷيگٸشتٸك ٸلٸم» دەسە دە بولادى. مىسالى, قازٸر بٸز ايتىپ جاتىرمىز عوي, قازاقستان پاتريوتيزمٸن وياتۋىمىز كەرەك دەپ, شىنىندا, بۇل قازاقستانداعى بارلىق ۇلتتارعا تەڭدەي بٶلٸنگەن امەريكا پاتريوتيزمٸ سيياقتى. بۇل پاتريوتيزم قازاقتىڭ قانىنداعى دٷنيە ەمەس. بۇل جەردە قانداي حالىق بولسىن ٶزٸنە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك ارتپاسا, ٶزٸ تۋرالى ويلانباسا ول حالىق ەشقاشان ٶزٸن العا شىعارا المايدى. سول سيياقتى قازاق حالقى دا الدىنا ٷلكەن ماقساتتار قويا بٸلۋٸ كەرەك. مٸنە, دەل وسى تۇرعىدا بٸزگە ابايدىڭ بەرەرٸ ٶتە كٶپ.
- قازٸر دە ابايدىڭ قازاق حالقىنا قاراتىپ ايتقان سىنىنان تسيتاتا كەلتٸرٸپ, ٶز ۇلتىنا تيٸسۋ بار ەكەنٸن بٸلەسٸز. وسىمەن قالاي كٷرەسۋگە بولادى دەپ ويلايسىز?
- ابايدىڭ قازاقتى سىناعانىنىڭ بەرٸ ول جاناشىرلىق پەن ونىڭ بولاشاعىنا الاڭداۋ, جاڭا زاماندا حالىق بولىپ قالىپتاسۋ ٷشٸن ەسكٸ مٸنەزدەردەن ارىلسا ەكەن دەگەن ٸزگٸ نيەتپەن جازىلعان. ال, قازٸرگٸ ساياساتكەرلەردٸڭ ابايدى قولجاۋلىق قىلۋعا قۇقى جوق. ٶزدەرٸ نە ٸستەدٸ? بٸزگە ارلىلىقتىڭ, ۇياتتىلىقتىڭ ٷلگٸسٸن كٶرسەتتٸ مە? ەزٸرگە بٸز ولاردىڭ تاراپىنان ونداي ٸزگٸ دٷنيەلەر كٶرە الماي وتىرمىز عوي. ال ەندٸ بۇقارانىڭ اباي ايتىپ كەتكەن دەپ ٶز ۇلتىنا تيٸسۋگە دايار تۇراتىنىنا يدەولوگييا كٸنەلٸ. بٸز بۇدان اباي كٶتەرگەن ەتيكالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلٸپ بارىپ ارىلامىز.
اباي ەلەمٸ جەتٸمدٸك كٶرٸپ جٷر مە...
- قازاقستان ابايدىڭ شىعارمالارىن ناسيحاتتاۋدان گٶرٸ ونىڭ اتىنا قازاقستاندى قوسىپ ناسيحاتتاۋعا بەيٸم سەكٸلدٸ. سٸز قالاي ويلايسىز?
- شىنىندا بۇل اباي ارقىلى بەدەل جيناۋ, ابايدى ناسيحاتتاۋ ەمەس. تٸپتٸ, ابايتانۋدا مۇحتار ەۋەزوۆتەن كەيٸن العا جىلجۋشىلىق جوق. مەنٸڭشە, ابايتانۋدى بٸرنەشە كەزەڭ بويىنشا جٷزەگە اسىراتىن كەز كەلدٸ. ابايدىڭ ٸسٸن, ونىڭ ەتيكالىق ٸلٸمٸن قازاقستاندا تٸرٸلتۋ, ابايتانۋ ينستيتۋتىن قۇرۋ, ۇلى ويشىلدى حالىقارالىق دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋ سيياقتى بٸرنەشە باعىتتا جۇمىس ٸستەۋ كەرەك.
قازٸر ەلەم ابايدى تەك قانا ەۋەزوۆتٸڭ زەرتتەۋلەرٸ ارقىلى عانا بٸلەدٸ. جەنە دە حالىقارالىق دەڭگەيدە ابايدى زەرتتەۋگە ارنالعان قوعام اشۋ قاجەت. جەنە بٸر مەسەلە اۋدارمانىڭ اقساپ جاتقانى. مىسالى, مەن ابايدى, ماعجاندى, ماحامبەتتٸ اۋداردىم. اۋدارعان دٷنيەڭ قۇمعا سٸڭگەن سۋ سيياقتى. وعان پٸكٸر ايتاتىن, ٶز دەڭگەيٸندە قابىلدايتىن ورتا جوق. ال ەندٸ جوعارىدا ايتقانىمىزداي قوعام قۇرىپ, اۋدارمانى قولعا الساق, بٸر ابايدىڭ ٶزٸنەن ەۋروپاعا, ورىسقا جاڭا ەلەم اشقانداي ەسەر ەتەر ەدٸك. مٸنە, سول كەزدە عانا بٸزدٸڭ مەدەنيەتٸمٸز تارالادى.
- جوعارىدا ٶزٸڭٸز مۇحتار ەۋەزوۆتەن كەيٸن ابايتانۋ العا جىلجىعان جوق دەدٸڭٸز. دەستٷرلٸ ابايتانۋشىلىق ابايعا جاڭاشا كٶزقاراستاعى جاستاردىڭ جاڭاشا باعىتتا زەرتتەۋٸنە كەدەرگٸ بولىپ جاتقان جوق پا?
- بۇل تۋرالى ايتسام, مەن جىلاپ جٸبەرەم. قازٸر ابايمەن كٸم اينالىسپايدى. ەشقانداي قاتىسى جوق ادامدار دا اينالىسىپ جٷر. سولار ينستيتۋت باسقارادى, بٸر كٸتاپتار شىعارعان بولادى. شىنىن ايتقاندا, ابايعا جاڭاشا كٶزقاراس جوق. كەزٸندە مەن وسىعان قاتىستى اۋدارمامدا ٶز ويىمدى ايتقانمىن. قازٸر ابايدىڭ قارا سٶزدەرٸن «كنيگا سلوۆ», «سلوۆا نازيدانيە» دەپ اۋدارىپ جٷر عوي. مەن بۇعان قارسىمىن. ارابتىڭ «عاقلييا» دەگەن سٶزٸ «وي» دەگەن ماعىنا بەرەدٸ. سوندىقتان ونى ورىس تٸلٸنە رازمىشلەنيە دەپ, ەربٸر سٶزٸن مونولوگ دەپ اۋدارۋ كەرەك. سوندا بٸز ابايدى تۋرا ەۋروپا مەدەنيەتٸنٸڭ ورتاسىنا شىعارامىز. سول كەزدە اباي وسى مەدەنيەتٸنە عانا تەۋەلدٸ ەمەس, ەلەمدٸك مەدەنيەتتٸڭ ٸرٸ تۇلعاسى بولىپ شىعادى.
- كەيٸنگٸ كەزدەرٸ اباي ەلەمٸ جەتٸمدٸك كٶرٸپ جٷرگەندەي سەزٸنبەيسٸز بە?
- ٶكٸنٸشكە قاراي جەتٸمسٸرەپ جٷرگەنٸ راس. ٶيتكەنٸ, جىلدا تۋعان كٷنٸ قارساڭىندا بەرٸ جاپپاي ايتادى, جازادى. ەسكەرتكٸشٸنە گٷل شوقتارىن قويادى, سونىمەن بٸتتٸ, قالادى. مەنٸڭ ويىمشا, بٸزدٸڭ ٷكٸمەت ابايتانۋدان, رۋحاني ٸلٸمدەرٸمٸزدٸ قايتا جاڭعىرتۋدان اقشا اياماۋى كەرەك.
- ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان ٶمٸرجان ەبدٸحالىقۇلى,
"ازاتتىق". 10 تامىز 2009 جىل
