وڭتٷستٸك ٶڭٸرٸنٸڭ باسشىلىعى سەنٸممەن تاپسىرىلعان بەيبٸت اتامقۇلوۆتىڭ ەكٸمدٸك قىزمەتتٸ اتقارعانىنا الداعى ايدا بٸر جىل تولماق. بٸز وسى قىسقا مەرزٸم ٸشٸندەگٸ ول كٸسٸنٸڭ جۇمىسىنا جٷيەلٸ باعا بەرۋ ماقساتىندا وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىستىق مەسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى, بەلگٸلٸ كەسٸپكەر رەشكٷل جەلەلقىزى وسپانەليەۆا حانىمدى ەڭگٸمەگە تارتقان ەدٸك. الۋان ويدى قامتىعان پٸكٸر شىنايى جەنە بارىنشا اشىق جاعدايدا ٶتتٸ.
— رەشكٷل جەلەلقىزى, وبلىستىڭ قازٸر ەكٸمٸ بەيبٸت اتامقۇلوۆتىڭ باسشىلىق قىزمەتكە كەلگەنٸنە 11 ايدان استام مەرزٸم ٶتتٸ. ول كٸسٸ جاڭا جۇمىسىندا ٶڭٸردٸڭ وڭى مەن سولىن تانىپ ٷلگەرە الدى دەپ ويلايسىز با?
— بٸرٸنشٸدەن, وبلىس باسشىسى ٶڭٸردٸڭ اۋدان, قالالارىنىڭ تٷيٸندٸ مەسەلەلەرٸن تولىق تانىپ, تٷگەل بٸلدٸ دەپ ايتا المايمىن. ٷش ميلليون حالىقتىڭ بار جاعدايىن تٷبەگەيلٸ ۇعىنىپ, وسى قىسقا عانا ۋاقىت ٸشٸندە ونى تولىق بٸلۋگە بۇل مەرزٸم ازدىق ەتەدٸ. ەكٸنشٸدەن, بەيبٸت بەكٸرۇلى وسى سالادا بۇرىن جۇمىس اتقارماعان ادام. سوندىقتان بٸر جىلعا ەندٸ عانا تولاتىن كەزدٸڭ ٸشٸندە بارلىق جاعدايدى بٷگە-شەگەسٸنە دەيٸن يگەردٸ دەپ باعالاۋ مٷلدەم دۇرىس بولمايدى. ٶزٸڭٸزدٸڭ «ۋاقىت» گازەتٸندە بۇرىنعى ەكٸم اسقار مىرزاحمەتوۆ تۋرالى قانشاما سىن ماقالالار جارىق كٶردٸ. ونىمەن بەرٸمٸز تانىستىق. وبلىس تٸزگٸنٸن ۇستاعان التى جىلدان استام مەرزٸمدە وبلىستا كادر مەسەلەسٸ جٶنٸندەگٸ جاعداي ەڭ ٶزەكتٸ كەمشٸلٸككە اينالدى. قازٸرگٸ تەستٸلەۋ مەن «ا» كورپۋسى دەگەندەر شىققان كەزدە كادر ساياساتىن شەشۋ وڭاي بولمايدى. اتامقۇلوۆ مىرزانىڭ ٶزٸ «مەن شىمكەنتتٸ بٸلەمٸن» دەپ قانشا ايتقانمەن, وسىدان 15 – 20 جىل بۇرىن وسى ٶڭٸردە از عانا مەرزٸم قىزمەت جاساعاندىعىن ەسكەرسەك, ول كەز بەن قازٸرگٸ كٷندٸ مٷلدەم سالىستىرۋعا بولمايدى. اراسى اسپان مەن جەردەي. سوندىقتان, سٸزدٸڭ سۇراعىڭىزداعى ٶڭٸردٸ تانۋ جٶنٸندەگٸ ساۋالعا جاۋاپ بەرۋدٸڭ, ونى باعالاۋدىڭ ٶزٸ قيىندىق تۋدىرادى.
— سٸزدەر, دەپۋتاتتار, حالىق پەن بيلٸكتٸڭ اراسىن جالعاستىراتىن التىن كٶپٸر ٸسپەتتٸسٸزدەر. وبلىستاعى بيلٸك باسشىسىنىڭ بٷگٸنگٸ تاڭدا اتقارىپ وتىرعان جۇمىسىنا حالىق ٶكٸلٸ رەتٸندە قانداي ورنىقتى پٸكٸر ايتار ەدٸڭٸز?
— مەن مىنا بٸر مەسەلەلەرگە ەرەكشە دەن قويعاندى دۇرىس سانايمىن. قازٸر ٶڭٸردە قۇرىلىسى وسىدان بٸر, ەكٸ, ٷش جىل بۇرىن باستالعان نىساندار ەندٸ عانا بٸتٸپ, پايدالانۋعا بەرٸلٸپ جاتىر. ال, اتامقۇلوۆتىڭ ەكٸمدٸككە كەلگەن كەزٸندە قولعا الىنعان مەكتەپ, اۋرۋحانا سەكٸلدٸ قۇرىلىس جۇمىستارىن اتقارۋ جاڭادان جولعا قويىلۋدا. نەتيجەسٸن ەلٸ بەرگەن جوق. 11 ايدىڭ ٸشٸندەگٸ اتقارىلعان ٸستەرگە ناقتىلى باعا بەرٸپ, تەرەڭ ساراپتاي المايتىندىعىمىز دا سوندىقتان. العاشقى 5-6 اي ەكٸمنٸڭ وبلىسپەن تانىسىپ, بٸلٸسۋٸنە ارنالدى. ونىڭ ٷستٸنە جاڭا قۇرىلىس نىساندارىنىڭ جوبالىق قۇجاتتارى جاسالىنىپ, جوسپارلار بەلگٸلەندٸ. سوندىقتان, وسى بەلگٸلەنگەن جۇمىستار جىلدىڭ اياعىندا, بولماسا كەلەر جىلدىڭ باسىندا عانا ٶزٸنٸڭ ەڭ العاشقى قايتارىمىن كٶرسەتٸپ, ناعىز ٸس جٷزٸندە عانا پايداسىن بەرەرٸ بەلگٸلٸ. ب.اتامقۇلوۆ قىزمەتكە كەلگەننەن كەيٸن دەپۋتاتتار سايلاۋى ٶتتٸ. حالىق قالاۋلىلارىنىڭ 40 پايىزى جاڭاردى. دەپۋتات بولۋعا نيەتتەنٸپ, حالىق ٷشٸن ەڭبەك ەتەمٸن دەيتٸندەرگە تولىق مٷمكٸندٸك بەردٸ. ەشكٸممەن اقىلداسپادى. بٶلەكتەپ سٶيلەسپەدٸ. ٶتسەڭ ٶتتٸڭ, ٶتپەسەڭ قالدىڭ دەگەن تۇجىرىم ۇستاندى. بٸزدەرگە بيلٸك تاراپىنان ەشقانداي توسقاۋىل بولماۋىنىڭ ٶزٸ نەنٸ كٶرسەتەدٸ? ول – ەكٸمنٸڭ تازالىعىن, حالىقتىڭ قالاعان ٷمٸتكەرٸن سايلاۋىنا, تاڭداۋىنا مٷمكٸندٸك بەرگەنٸن كٶرسەتەدٸ. مۇنىڭ ٶزٸ – ٷلكەن ادامگەرشٸلٸك پەن تازالىقتىڭ شىنايى كٶرٸنٸسٸ بولاتىن نەرسە. شىن مەنٸندە بەيبٸت بەكٸرۇلىن شىندىقتى تالاپ ەتەتٸن, ەرٸ ونى ٸس جٷزٸندە ورىندايتىن ەكٸم رەتٸندە سىيلايمىن. وسى جاعىنان العاندا ول كٸسٸنٸ ٶتە تازا, ادال ادام رەتٸندە شىنايى كٶڭٸلٸممەن قۇرمەتتەيمٸن. بۇل ەشقانداي جاساندى جاعىمپازدىقسىز ايتىپ وتىرعان پٸكٸرٸم. بٸزدٸڭ ٶڭٸردە انا ەكٸم كەلسە سوعان, باسقاسى كەلسە وعان جالپاقتاپ, جالتاقتاپ جٷرەتٸندەر كٶپ ەكەنٸن نەسٸنە جاسىرامىن? ونداي قاراقان باسى ٷشٸن جاسالاتىن «مايمىل» ەرەكەتتەر بەيبٸت بەكٸرۇلى سەكٸلدٸ ادامدى تازا جولىنان تايدىرۋى دا مٷمكٸن. مەنٸڭ جەكە ٶزٸندٸك كٶزقاراسىم – وبلىس ەكٸمٸ العاش قىزمەتكە كەلگەن كەزدە قانداي تازا بولسا, بٷگٸنگە دەيٸنگٸ ٸس-ەرەكەتتەرٸنە قاراپ سول داعدىسىنان تايمايدى دەپ ويلايمىن. جەنە وعان ٶز باسىم كەمٸل كٶڭٸلمەن سەنەمٸن دە. بٸزدٸڭ ٶڭٸردٸ باسقارعان قانداي دا بٸر ازامات ابىرويمەن, ادال قىزمەت اتقارعان بولسا, ول قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن جەرٸندە سول ابىرويمەن جۇمىسىن جالعاستىرا الادى. كەزٸندە ەكس-ەكٸم اسقار يسابەكۇلىن مەن دە سىنادىم. بۇل ەشقانداي باقاي ەسەپكە قۇرىلماعان سىن بولاتىن دەپ ەسەپتەيمٸن. ەگەر سىندى دۇرىس قابىلداپ, ونىڭ استارىنان ٸلٸك ٸزدەمەي, كٶڭٸلٸنە اۋىر ەتٸپ الماي, تيٸستٸ نەتيجە شىعارا بٸلگەن باسشى ٷلكەن بيٸكتەرگە ٶرلەيدٸ. جۇمىس بار جەردە كەمشٸلٸكتٸڭ ورىن الۋى زاڭدىلىق. ونداي ولقىلىق بولمايدى دەگەن قاعيدانى ۇستانۋ مٷلدەم قاتە. بەرٸ كەرەمەت, تۋرا ەرتەگٸدەگٸدەي دەۋ دە دۇرىس ەمەس. راس, كەمشٸلٸكتەر دە, اقساپ جاتقان ولقى جەرلەر دە از كەزدەسپەيدٸ. ونى جولعا قويۋ ٷشٸن ەكٸمنٸڭ تەك جەكە ٶزٸ ەمەس, ونىڭ كومانداسىنداعى بٸلٸكتٸ ماماندار بٸر جاعادان باس, بٸر جەڭنەن قول شىعارىپ, ۇيىمداسىپ, بٸرلەسٸپ جۇمىس ٸستەيتٸن بولسا, وندا كەزدەسكەن بار كەمشٸلٸك پەن ورىن العان ولقىلىقتاردى جەڭٸپ, وڭ نەتيجەگە قول جەتكٸزۋگە بولاتىندىعىن ٶمٸردٸڭ ٶزٸ ەلدەقاشان دەلەلدەگەن. ٶكٸنٸشكە وراي, باسشىمەن قاپتالداسا, جاناشىرلىقپەن جۇمىس ٸستەيتٸن ماماندار ەلٸ دە جەتٸسپەيدٸ. بۇل شىندىق. مەنٸڭ ويىمشا وبلىستا كادر ساياساتى قازٸرگٸ تاڭدا دا اقساپ جاتقان سەكٸلدٸ. ونىڭ نەتيجەسٸن ۋاقىت ەنشٸسٸنە ساي الداعى ٶمٸر كٶرسەتەدٸ. سول سەبەپتٸ سٶز باسىندا ٶزٸمٸز ەرەكشە اتاپ كٶرسەتكەندەي, اتامقۇلوۆتىڭ بٸر جىلعا تارتا مەرزٸمدە جٷرگٸزگەن جۇمىسىنا ناقتىلى, ەرٸ تۇجىرىمدى باعا بەرۋگە ەلٸ ەرتەلەۋ دەپ ەسەپتەيمٸن. ناقتىلى تۇجىرىمدامالىق ساراپتاما جاساۋ ٷشٸن ەڭ كەمٸندە ەكٸ جىل ۋاقىت قاجەت. سودان سوڭ عانا بارىپ حالىقتىڭ الدىندا «مەن مىنا مەسەلەنٸ اتقاردىم, انانى, مىنانى شەشتٸم» دەپ ەسەپ بەرسە, جوسپارلانعان جۇمىستاردىڭ قالاي جٷزەگە اسىرىلعانىنا شىن مەنٸندەگٸ ورنىقتى باعا قويىلماق. اتقارىلعان ٸس حالىققا قاجەت پە, ەلدە كەرەكسٸز دٷنيە مە, ونى سونداعى ەسەپتەن بٸلۋگە بولادى.
— سٸزدٸڭ مەسليحاتتاعى كٶپتەگەن ەرٸپتەس دەپۋتاتتارىڭىز تاراپىنان «بٸزبەن ەكٸم ساناسپايدى, بٸزدٸ قابىلداۋعا مٷمكٸندٸك جاسامايدى» دەگەن پٸكٸرلەر اراكٸدٸك ايتىلادى. بۇعان نە ايتار ەدٸڭٸز?
—ول شىندىق. قانشا دەگەنمەن بۇل كٸسٸ جاڭادان كەلگەننەن كەيٸن اسقار مىرزاحمەتوۆ سەكٸلدٸ ەر دەپۋتاتتى جەكە-جەكە قابىلداعان جوق. ٶتكەن جىلى انا مەن بالانى قورعاۋ ورتالىعىنىڭ تٶرەايىمى رەتٸندە سوعان قاتىستى ەڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ ايتايىن دەپ وبلىس ەكٸمٸنٸڭ قابىلداۋىنا كٸرۋگە ەكٸ رەت ەرەكەت جاسادىم. ٶيتكەنٸ, وسى سالاعا بايلانىستى قوردالانعان ٷلكەن مەسەلەلەر بار بولاتىن. ەكٸمنٸڭ كٶمەكشٸسٸنە ايتقان ٶتٸنٸشٸم ۇدايى اياقسىز قالادى. كٶمەكشٸ تٸكەلەي ٶڭٸر باسشىسىمەن عانا شەشۋگە تيٸستٸ مەسەلەنٸ تەزدەتۋدٸڭ ورنىنا وبلىس ەكٸمٸ اپپاراتىنىڭ باسشىسىنا كٸرۋگە كەڭەس بەرٸپ, بٸزدٸڭ ۋاقىتىمىزدى الىپ, ەۋرە-سارساڭعا سالدى. وسىنىڭ بەرٸ ەرينە ارتىق نەرسە. سوڭعى 15 جىلدىڭ كٶلەمٸندە مەن ەكٸمگە كٸرۋ ٷشٸن اپپارات باسشىسىنا ٶتٸنٸش ايتىپ, وبلىس باسشىسىنا كٸرگەن ادام ەمەسپٸن. بۇرىندارى وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ٶزٸنە, بولماسا كٶمەكشٸسٸنە تەلەفون شالىپ, تٸكەلەي تيٸستٸ مەسەلەمٸزدٸ ايتىپ, كٷنٸن بەلگٸلەپ بارىپ, كەزدەسٸپ ٷيرەنگەنبٸز. مەنٸ ٶكٸل ەتٸپ سايلاعان 25 – 30 مىڭ حالىقتىڭ اتىنان وبلىس باسشىسىنا سول كٶپتٸڭ كٶكەيٸندەگٸ مەسەلەنٸ جەتكٸزبەسەم, دەپۋتاتتىعىمنان نە پايدا, وندا مەنٸڭ كٸم بولعانىم? ولاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ەكٸمگە جەتكٸزۋ ٶز سايلاۋشىلارىمنىڭ الدىنداعى ەڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸم ەكەندٸگٸن مەن جاقسى تٷسٸنەمٸن. وسىدان كەيٸن وبلىس باسشىسى بەيبٸت اتامقۇلوۆ وبلىستىق مەسليحات حاتشىسىنا «مەنٸڭ قابىلداۋىمدا بولعىسى كەلەتٸن دەپۋتاتتار بولسا, ولاردىڭ ٶتٸنٸشٸن ورىندايمىن» دەگەن تۇجىرىم جاساپتى.
— ٶزٸڭٸز وسىعان دەيٸن وبلىس ەكٸمٸنٸڭ قابىلداۋىندا بولا الدىڭىز با?
— بيىلعى جىلدىڭ مامىر ايىنىڭ اياعىندا ب.اتامقۇلوۆتىڭ بٸر مەرتە قابىلداۋىندا بولىپ, ەلدٸڭ, حالىقتىڭ, مەسليحاتتىڭ, ٶزٸمنٸڭ مەسەلەلەرٸم تۋراسىندا كەڭ كٶلەمدە ەڭگٸمەلەستٸم. ول كٸسٸنٸڭ شىن مەنٸندە ناعىز حالىقتىڭ قامىن ويلايتىن, شىندىقتى مويىندايتىن ادام ەكەندٸگٸنە شىنايى كٶزٸم جەتتٸ. ٶزٸم كٸرٸپ, پٸكٸرلەسٸپ, وي تٷيمەسەم – مەن ونداي پٸكٸر بٸلدٸرمەس ەدٸم. سىرت جۇرتقا ٶزٸم كەزدەسٸپ, ەكٸممەن كەلەلٸ مەسەلەلەر تٶڭٸرەگٸندە ەڭگٸمەلەسپەگەن بولسام, وعان ٶز تاراپىمنان مٸنەزدەمە بەرە المايمىن عوي. مەن ٶزٸمنٸڭ ەربٸر سٶزٸمە جاۋاپ بەرٸپ ٷيرەنگەن اداممىن. وبلىس باسشىسىنا كٸرٸپ, كەڭٸنەن سۇحباتتاسىپ, ۋەجدٸ ەڭگٸمە-دٷكەن قۇرعاننان كەيٸن عانا وسىنداي ناقتىلى تۇجىرىمدى پٸكٸردٸ كٶڭٸلٸمدە قالىپتاستىردىم. ٶز باسىم بٸرازدان بەرٸ وبلىس ەكٸمٸنٸڭ, ورىنباسارلارىنىڭ, باسقارما باسشىلارىنىڭ جۇمىسىن باقىلاپ, باعالاپ كەلە جاتقاندىقتان ب.اتامقۇلوۆتىڭ قابىلداۋى كەزٸندە اشىق, سىندارلى, ەرٸ شىنايى تٷردەگٸ بٸراز مەسەلەلەردٸ جەتكٸزدٸم. مەن بٸر نەرسەگە شىن مەنٸندە تەنتٸ بولدىم. بۇرىنعى-سوڭعى ەكٸمدەر ٶزٸنٸڭ الدىندا بولعان باسشىلار جٶنٸندە, ونىڭ جۇمىسى تۋراسىندا «اناۋسى دۇرىس ەمەس, مىناۋسى بىلاي ەدٸ» دەپ جاقتىرماي وتىرۋشى ەدٸ. بەيبٸت بەكٸرۇلى ٶزٸنٸڭ الدىنداعى ەكٸم اسقار مىرزاحمەتوۆ تۋراسىنداعى ايتقان پٸكٸرٸ ٶتە جاقسى بولدى. سٶز بارىسىندا اسەكەڭ جايلى ريزاشىلىعىن بٸلدٸرٸپ, كٶڭٸلٸنٸڭ كەڭدٸگٸن, پەيٸلٸنٸڭ اقتىعىن بٸلدٸرگەنٸ مەنٸڭ جٷرەگٸمە جىلىلىق ۇيالاتتى. ەگەر سىناپ, مٸنەپ وتىرسا, مەنٸڭ ٶز پٸكٸرٸم ٶزٸمدە قالار ەدٸ. ونى بۇل سۇحباتتا ۇستانىم ەتٸپ ايتپاس تا ەدٸم. ەلگٸندە ايتقانداي مەنٸڭ وبلىس باسشىسىنىڭ اسا تازا ادام ەكەندٸگٸنە شىن مەنٸندە تولىق كٶزٸم جەتتٸ. وسى ديدارلاسۋ سەتٸندە اسقار يسابەكۇلىنىڭ ٶزٸ مەن ول كٸسٸنٸڭ ەكەسٸنە, اناسىنا قاتىستى اسا بٸر قىمبات پٸكٸرلەر بٸلدٸرگەننەن سوڭ, وبلىس باسشىسىنىڭ قابىلداۋىنان ەرەكشە كٶڭٸل كٷيمەن قايتتىم. ٶز باسىم جۇمىستان اۋىسقانعا دەيٸن وبلىستىڭ بۇرىنعى باسشىسى اسقار مىرزاحمەتوۆ جايلى ماقتاۋ ەڭگٸمەنٸ كٶپ بٸلدٸرمەگەن ەدٸم, كەرٸسٸنشە سىناعان بولاتىنمىن. بەيبٸت بەكٸرۇلى بولسا الدىنداعى ەكٸم تۋرالى جٷرەككە جىلى تيەتٸن ماعىنالى پٸكٸر بٸلدٸرگەندٸگٸ ول كٸسٸنٸڭ دەڭگەيٸنٸڭ, ادامگەرشٸلٸك قاسيەتٸنٸڭ قانداي ەكەندٸگٸن بٸردەن اڭعارتتى. اسقار يسابەكۇلى شىن مەنٸندە ٷلكەن تۇلعا, سىنعا شىنايىلىق تانىتىپ, ونى كٶتەرە بٸلەتٸن ەكٸم ەدٸ. بەيبٸت بەكٸرۇلىنىڭ بويىنداعى بٸر كەمشٸلٸك – بولماشى عانا سىندى اسا اۋىر قابىلدايتىندىعى. وعان ەرەكشە مەن بەرەدٸ. جۇمىس بار جەردە سىن بولادى. ول ادامدى شيراتادى, كەمشٸلٸكتەن ارىلتادى. جاڭا بيٸكتەرگە جەتەلەيدٸ. اسەكەڭ التى جارىم جىلدا سىننىڭ ارقاسىندا قالاي شيراعاندىعىن بەرٸمٸز بٸلەمٸز. سول سەكٸلدٸ قازٸرگٸ وبلىس ەكٸمٸ دە سىننان قورىقپاي, ونىڭ دۇرىسى مەن بۇرىسىن شىنايى قابىلداۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. سىناعان جاندى شاقىرىپ الىپ, سۇحباتتاسىپ, قاي جەردە ٶزٸنٸڭ قانداي كەمشٸلٸگٸ بار ەكەندٸگٸن بٸلٸپ وتىرسا, جاعىمپازدارعا نازار اۋدارماي, سىناعاندارمەن سىرلاسسا قانداي عانيبەت بولار ەدٸ.
— رەشكٷل جەلەلقىزى, شىندىعىندا دا سٸز تالاي ازاماتتىڭ جٷرەگٸ داۋالاماعان وبلىس باسشىسى جٶنٸندەگٸ ويىڭىز بەن پٸكٸرٸڭٸزدٸ اشىق ايتتىڭىز. وسى ٷشٸن دە سٸزگە ٶز تاراپىمىزدان ريزا كٶڭٸلدٸڭ العىسىن بٸلدٸرگٸمٸز كەلەدٸ.
سۇحباتتاسقان
تالعات بالتاباەۆ.
