ارداق نۇرعازى – اقىن, دراماتۋرگ. 1972 جىلى قىتايدا دٷنيەگە كەلگەن. 1995 جىلى جوعارى وقۋ ورنىن تەمامداعان. 1991 جىلدان باستاپ شىعارمالارى جارىق كٶرٸپ كەلەدٸ. 2006 – 2008 جىلدارى «شەتەل ەدەبيەتٸ» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى بولعان. «جالعان بوستاندىق كٸتابى» (2009 ج.), «اراقۇس» (2012 ج. قازاق-قىتاي تٸلٸندە), «دەلدٸك ھەم تۇنىقتىق» (2014 ج. اعىلشىن-قىتاي-قازاق تٸلٸندە), «تاس باسپالداقتى كٶشە» (2014 ج.), «A Garden of Trees and Other Poems» (2016 ج.) ٶلەڭ جيناقتارىنىڭ, «قازاقتىڭ مودەرنيستٸك پوەزيياسى» (2010 ج.) سىن ەڭبەگٸنٸڭ, «سىزىقتار مەن نٷكتەلەر» (2010 ج.) ەڭگٸمە جيناعىنىڭ اۆتورى. ٶلەڭدەرٸ اعىلشىن, قىتاي جەنە ورىس تٸلٸندە جارىق كٶرگەن.
«مەن, مەن ەشكٸم دە ەمەسپٸن» پەساسىمەن ٸ «رۋح» حالىقارالىق ەدەبي كونكۋرسىنىڭ «دراماتۋرگييا» نوميناتسيياسى بويىنشا بٸرٸنشٸ ورىندى جەڭٸپ العان.
نازارلارىڭىزعا ارداق نۇرعازىنىڭ "اتىمدى ادام قويعان سوڭ - اباي جەنە كوڭ زى" اتتى جاڭا پەساسىن ۇسىنامىز.
اتىمدى ادام قويعان سوڭ - اباي جەنە كوڭ زى
قاتىسۋشىلار:
اباي
كوڭ زى
S (قۇمارشى)
D (قۇمارشى)
اسىلبەك
جەنە باسقالار
كٸرٸسپە
كٷڭگٸرت ساحنادا باياۋ باستالعان «قاراجورعا» بيٸنٸڭ مۋزىكاسى جٷرەدٸ. ساحنانىڭ تٶرٸنەن ۇلتتىق كيٸم كيگەن ەكٸ جٸگٸت شىعىپ بي بيلەيدٸ. ولار بٸر بٸر جارىم, ەكٸ مينۋت بيلەگەن سوڭ مۋزىكا اۋىسىپ, جٸگٸتتەر كەلگەن جاعىمەن ساحنادان كەتەدٸ. «ايگٶلٸك» بيٸنٸڭ مۋزىكاسى جٷرەدٸ. ساحنانىڭ ەكٸ قاپتالىنان بيٸك ٷكٸسٸ بار تٶبەتاي كيگەن ٷش-ٷشتەن قىزدار شىعىپ «ايگٶلٸك» بيٸن بيلەيدٸ. بٸر جارىم, ەكٸ مينۋتتان سوڭ, مۋزىكا تاعى اۋىسادى, بيشٸ قىزدار كەلگەن جاعىمەن ساحنادان تٷسٸپ كەتەدٸ. ساحنادا «اققۋ كٶلٸ» بالەتٸنٸڭ مۋزىكاسى جٷرەدٸ. ساحنانىڭ تٶردەگٸ ەكٸ بۇرىشىنان قىز بەن جٸگٸت شىعىپ «اققۋ كٶلٸ» بالەتٸنەن پارتييا وينايدى. ساحناداعى كٷشتٸ جارىق سولارعا تٷسەدٸ. ساحنانىڭ ٶزگە تۇسى قاراڭعى. ولار ەكٸ مينۋتتاي ويناعان سوڭ ەكٸ بٶلٸنٸپ ساحنادان كەتەدٸ.
1-كٶرٸنٸس:
قاراڭعى ساحناعا تٶبەدەن ٷش جارىق تٷسەدٸ. ساحنانىڭ بٸر بۇرىشىنان سول جارىققا رەتتٸ, سالاۋاتتى كيٸنگەن گالستۋك تاققان جٸگٸت شىعىپ جارىقتىڭ شەت جاعىنداعى بٸرەۋٸنە كەلٸپ تۇرادى. جارىق ونىڭ تٶبەسٸنەن تٷسٸپ تۇر. ونىڭ بەتٸ كٶرەرمەنگە كٶلەڭكە تٷسٸپ, انىق كٶرٸنبەيدٸ. جٸگٸت ەلدە نەگە ويلانعانداي, باسىن كٶتەرمەگەن قالپىندا ەكٸ جانىنا قاراعىشتايدى. ەكٸ جاعىنا بۇرىلىپ, بٸرنەشە اتتاپ جٷرەدٸ. ودان قايتا ەۋەلگٸ ورنىنا كەلٸپ تۇرادى. بٸر قولىمەن يەگٸن ۇستاپ, كٶرەرمەنگە قاراپ ويلانىپ تۇرىپ قالادى. سول كەزدە ساحنانىڭ ەكٸنشٸ جاعىنان ەكٸنشٸ جٸگٸت كٶرٸنەدٸ. ول دا انا جٸگٸت سيياقتى كيٸنگەن, بوي تۇرقى دا, كيٸم كيٸسٸ دە, جالپى بەينەسٸ العاشقى جٸگٸتپەن ٶتە ۇسقايدى. ول ساحنانىڭ الدىندا كٶرەرمەنگە قاراپ ويلانىپ تۇرعان جٸگٸتكە جاقىن بارادى. بٸراق, جارىققا ەكٸ-ٷش قادام قالعاندا كٸدٸرەدٸ.
Aباي: وسى مەن ٶزٸم – قازاقپىن. قازاقتى جاقسى كٶرەم بە, جەك كٶرەم بە? ەگەر جاقسى كٶرسەم, قىلىقتارىن قوستاسام كەرەك ەدٸ. ويلارىنان ادام جاقسى كٶرەرلٸك, كٶڭٸلگە تيياناق قىلارلىق بٸر نەرسە تاپسام كەرەك ەدٸ. سونى نە ٷمٸت ٷزبەستٸككە, نە ونىسى بولماسا, مۇنىسى بار عوي دەپ, كٶڭٸلگە قۋات قىلۋعا جاراتسام كەرەك ەدٸ, وندايىم جوق. ەگەر, جەك كٶرسەم, سٶيلەسپەسەم, مەجٸلٸستە, سىرلاس, كەڭەستە بولماسام كەرەك ەدٸ, ول مٷمكٸن بولماسا, بۇلاردىڭ ورتاسىنان كٶشٸپ كەتۋٸم كەرەك ەدٸ.
كوڭ زى: بۇل نە تۇرىس?
Aباي: (ٶزٸنە ٶزٸ سٶيلەگەن ادامداي, بۇرىلماستان گٷبٸرلەيدٸ) بۇلاردى جٶندەيمٸن دەۋگە, جٶندەلەر, ٷيرەنەر دەگەن ٷمٸتٸم... سوندا مەن كٸممٸن? (از كٸدٸرەدٸ) نەگە وسى اقيقاتتى قاراڭعىدان تابامىز دا, جارىققا الىپ شىعامىز? نەگە?
كوڭ زى: راس, نەگە?
Aباي: سەبەبٸ, سەبەبٸ مە, (A ٶزٸنٸڭ ەلدەكٸمگە سٶيلەپ تۇرعانىن اڭعارادى دا, باسىن كٶتەرٸپ كٶرەرمەن جاققا بٸر قاراپ الىپ, ودان بۇرىلىپ كوڭ زىعا قارايدى), سٸز ماعان سٶيلەدٸڭٸز بە?
كوڭ زى: يە, مەن. (كوڭ زى نىق باسىپ كەلٸپ Aبايدىڭ قاتارىنا, ٷش جارىقتىڭ بٸرەۋٸنە كەلٸپ تۇرادى. اباي مەن كوڭ زى كٶرەرمەنگە بارلىق جاعىنان ۇقساستىعىمەن ەسەر ەتۋٸ تيٸس)
Aباي: سٸز كٸمسٸز?
كوڭ زى: جاقسى سۇراق? مەن بە, مەن اداممىن.
Aباي: بەرەكەلدٸ, ٶزٸن «مەن اداممىن» دەپ انىق ايتا الاتىنداردى باعالايمىن.
كوڭ زى: ويى باسقانىڭ جولى باسقا (道不同，不相为谋), بٸز بەن سٸز دەل سونىڭ كەرٸسٸ سيياقتىمىز دەگەنٸم عوي.
Aباي: تاۋىپ ايتىلعان سٶز. مەن سٸزدٸ بٸلەتٸن سيياقتىمىن, سٸزدٸ بٸرەۋگە ۇقساتامىن, سوندا كٸمگە? (اباي ويلانعان ادامداي كوڭ زىنىڭ باس اياعىنا قاراپ, ونى بٸر اينالىپ شىعادى. كوڭ زى وعان قىزىقتاپ قارايدى)
كوڭ زى: كٸمگە ۇقساتتىڭىز?
Aباي: سٸز كٸمگە ۇقسايسىز? عاجاپ, سٸز بٸرەۋگە ۇقسايسىز, تاپتىم, سٸز ماعان ۇقسايسىز, سٸز ماعان قاتتى ۇقسايتىن سيياقتىسىز.
كوڭ زى: دەل ايتتىڭ, بٸز ۇقسايمىز, بٸز بٸر ادام بولماساق تا قاتتى ۇقسايمىز. سودان دا بٸز جٷزدەسبەسەك تە, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ بٸلەمٸز. ايتالىق (از ويلانادى) سٸز «ادامزاتتىڭ بەرٸن سٷي باۋىرىم دەپ...» دەدٸڭٸز عوي اباي.
Aباي: يە, مەن ايتتىم.
كوڭ زى: سٸز «كەمەل ادامسىز (中庸)» اباي. ادامنىڭ كەمەل ادامعا بارار جولىنىڭ باسىندا ٶزٸن تٷزەۋٸ تۇر (君子有诸已，而后求诸人), مەن دە ەر كٷنٸ ٶزٸمنەن ەسەپ الامىن, ٸستٸ بەرٸلٸپ ٸستەدٸم بە, دوسقا ادال بولدىم با, جيعان بٸلٸمٸمدٸ دۇرىس جولعا پايدالاندىم با (吾日三省吾身：为人谋而不忠乎?与朋友交而不信乎?传不习乎?) دەپ توعىز تولعانام.
Aباي: تاپتىم, تاپتىم, سٸز كوڭ زىسىز...
كوڭ زى: يە, مەن كوڭ زىمىن.
Aباي: عاجاپ كەزدەسۋ, مەن ەلگٸندە عانا بەرٸنەن ارىلعانداي جٷدەپ-جاداپ تۇر ەدٸم, سٸزدٸڭ بولعانىڭىز جانىمدى جابىرقاۋدان بٸر سەرپٸلتٸپ تاستاعانداي بولدى-اۋ.
كوڭ زى: ادام ەۋەلٸ ٶزٸنە تۇرا قاراماق كەرەك (使意念真诚). اباي سٸز ادامدىقتىڭ باستالۋىن تازالىقتان, ۇياتتان, اقىلدان ٸزدەيسٸز. جول دا وسى ەمەس پە?! عالامنىڭ تٷپكٸ تەگٸن بٸر سٶزگە جيناقتاساق, ول–بولجاپ بولماس تۇڭعيىق, تەرەڭدٸك. (天地之道，可一言而尽也：其为物不贰，则其生物不测。) ەس سوعان ساي بولماق كەرەك. ونسىز ادام دەگەن اتىڭا داق تٷسەپەك (ابايدىڭ تولعانىستاعى تٷر-تۇلعاسىنا نازار سالادى...) اباي, سٸز قالاي... جٷزٸڭٸز سىنىق, كٶڭٸلٸڭٸز پەس, جابىرقاپ تۇرسىز عوي.
Aباي: مەنٸ كٷدٸگٸم مەن كٷمەنٸم باسىپ باراما دەيمٸن (ەلدە قالاي دەگبٸرسٸزدەنگەن ادامشا وي كەشەدٸ.) وسى جۇرت تٷزەلەر... دەي الار ما ەكەم.
كوڭ زى: نەگە ولاي دەدٸڭٸز اباي? مەن جاساعان دەۋٸردٸ قاراڭعى, كەر زامان بولدى دەيٸك, سٸزدەر جاساعان زاماندا ادام بالاسى اقىلدا (智), باۋىرمالدىق(善) پەن ەدەپتە (礼) ٶسۋگە تيٸستٸ عوي. عارىشتىڭ سىرىن, ەلەمەنتتٸڭ ەڭ كٸشٸ بٶلشەگٸن, عىلىمنىڭ شىڭىن باعىندىرعان جۇرت قالاي ٶزٸن تٷزەي المادى دەيسٸز?
Aباي: دٷنيەنٸڭ كٶرٸنەتٸن ھەم كٶرٸنبەيتٸن سىرىن تٷگەندەپ, ەڭ بولماسا دەندەپ بٸلمەسە, ادامدىقتىڭ ورنى بولمايدى. ونى بٸلمەگەن سوڭ, ول جان ادام جانى بولماي, حايۋان جانى بولادى. بالا كٷندەگٸ «بۇل نەمەنە, ول نەمەنە» دەپ, بەر نەرسەنٸ سۇراپ بٸلۋشٸ ەدٸك. سول ٶرٸسٸمٸزدٸ ۇزارتىپ, قۇمارلانىپ جيناعان قازىنامىزدى كٶبەيتسەك كەرەك, بۇل جاننىڭ تاماعى ەدٸ. تەننەن جان ارتىق ەدٸ, تەندٸ جانعا باس ۇرعىزسا كەرەك ەدٸ. جوق, بٸز ولاي بولمادىق, ۇزاقتاي شۋلاپ, قارعاداي بارقىلداپ, بوقتىقتان ۇزاماعان سيياقتىمىز?
كوڭ زى: نەگە اباي, نەگە...?
Aباي: ادامزاتتىڭ عۇلاماسى, ونى ٶز كٶزٸڭٸزبەن كٶرٸڭٸز, كٶرٸڭٸز دە تٷيٸڭٸز...
ٷش جارىق ٶشٸپ, ساحنادان اباي تٷسٸپ كەتەدٸ. كوڭ زى ارتىنا بۇرىلىپ قاراپ تۇرادى.
2-كٶرٸنٸس:
ابايدنىڭ سٶزٸنەن سوڭ ساحنانىڭ ارتى كٶرٸنەدٸ. سونىمەن بٸر ۋاقىتتا «Michael Jackson - Smooth Criminal - Live in Munich 1997» قويىلىمىنىڭ مۋزىكاسى جٷرەدٸ. ساحنا تٶرٸندە ٷلكەن قۇمار ويىنىنىڭ ستولى كٶرٸنەدٸ. ستولدى اينالا ادامدار تۇرادى. ەندٸ بٸرەۋلەر ستولدىڭ قاسىندا قۇمار ويناپ جاتىر. بٸر ادام ستولدىڭ ٷستٸندە كٶرەرمەنگە قاراپ تالتايىپ تۇرا. سول سٶيلەيدٸ.
C: مەيلٸنشە ويناڭدار, كٷلٸڭدەر, ٶمٸرگە كٷلۋ ٷشٸن, ويناۋ ٷشٸن, راحات كٶرۋ ٷشٸن كەلدٸڭدەر, ودان باسقانى ويلاماڭدار, مۇندا بەرٸن ٸستەۋگە بولادى جەنە ٸستەيسٸڭ, مۇندا بەرٸ بار... ساتىپ الاسىڭ جەنە (C وڭ قولىن كٶتەرەدٸ:ساحنانىڭ تٶرٸنٸڭ وڭ بۇرىشىندا جوعارىدا تۇرعان ەكراننان تٸزبەكتەلٸپ تاسىلىپ جاتقان قازبا بايلىقتار, تاۋارلار, ۆاگوندار مەن كونتينەرلەر كٶرٸنەدٸ) ساتاسىڭ (C سول قولىن كٶتەرەدٸ: ساحنا تٶرٸنٸڭ وڭ بۇرىشىندا جوعارىدا تۇرعان ەكراننان جارنا بازارى, ونداعى قاربالاس ادام قاراس جەنە جارنا تاقتاسىنىڭ جازۋلارى ٶتەدٸ), ساتا بەرەسٸڭ, سات, بٸراق, بەرٸ زاڭ اياسىندا بولادى, زاڭ اياسىندا ساتا بەر, سات, اقشا جاسا, اقشا جاساۋ دەگەن ساتۋ جەنە ساتىپ الۋ, ساتا بەر, سات...
ويىن ستولىنان تٷسەدٸ. ستولدا قۇمار ويىنى جالعاسىپ جاتادى. جۇرت قاربالاس (تٶردەگٸ ەكراننان اينالعان قۇمار ويىننىڭ كٶرٸنٸسٸ بەرٸلەدٸ) كەزەكتٸ ويىننىڭ نەتيجەسٸ شىعادى. قۇمار ستولىنىڭ وڭ جاق باسىندا وتىرعان ەر ادام ورىندىعىنان اتىپ تۇرىپ قۋانىشتان ەكٸ جۇدىرىعىن تٷيٸپ, جەر تەكپٸلەپ ايعايعا باسادى.
S: مەن ۇتتىم, ۇتتىم! مەن 100 ميلليون دوللار ۇتتىم. بەرٸ مەنٸكٸ.
ونىڭ ارتىندا تۇرعان ادامدار: قارا كٶزٸلدٸرٸكتٸ وققاعارلارى, قولىنا سومكا ۇستاپ كٶزٸلدٸرٸك تاققان مەنەدجيرى, ەلەم-جەلەم كيٸنگەن قىزدار مەز بولىسىپ, شۇرقىراپ, شۋلاپ كەتەدٸ.
قۇمار ستولىنىڭ قاسىندا وتىرعان باسقا ويىنشىلار وعان قاراپ تا قويمايدى. جاڭا ويىنعا كٸرٸسەدٸ.
S: قانداي كەرەمەت! مەن ۇتتىم, مەن ۇتا بەرەمٸن, ۇتام, مەن بٷكٸل ەلەمدٸ ۇتىپ الامىن! (ويقاستاپ شاتتانعان ادامداي ەرسٸلٸ-قارسىلى بٸرنەشە اتتاپ جٷرەدٸ. ونىڭ ادامدارى سوڭىنان ەرٸپ جارامساقتانادى. ول قايتا ويىنعا كٸرٸسەدٸ)
ويىن ستولىنىڭ سول جاعىندا وتىرعان بٸرەۋ (D) ورنىنان كٶتەرٸلٸپ تاعى دا شابىتتانىپ ورنىنان تۇرۋعا وقتالعان S-عا سۇق ساۋساعىن كەزەپ سٶيلەيدٸ. S كٸدٸرٸپ, وعان قاراپ قالادى.
D: مەن سەنٸڭ بارىڭدى تابانىما تاپتايمىن. وتىر ورىنىڭا, ەۋسەلەڭدٸ كٶرەيٸك, مىقتى بولساڭ بەرٸڭدٸ تٸك,تٸگە الاسىڭ با (D-نىڭ ارتىندا تۇرعان ادامدار: قارا كٶزٸلدٸرٸكتٸ وققاعارلارى, قولىنا سۋمكا ۇستاپ كٶزٸلدٸرٸك تاققان مەنەدجەرى, ەلەم-جەلەم كيٸنگەن قىزدار بٸر-بٸرٸنە قاراسىپ كٷبٸرلەسٸپ, بٸر-بٸرٸنە جەنە S جاققا قاراسىپ قالادى)
S جىپ ەتٸپ ورنىنا قايتا وتىرا قالادى.
S: تٸكتٸم بەرٸمدٸ. مەن دە كٶرەيٸن سەنٸڭ نە ٸستەي الاتىنىڭدى (ول الدىندا ٷيٸلٸپ جاتقان دوسىن ستولدىڭ ورتاسىنا قاراي يتەرەدٸ. تۇرعان جۇرت شۋلاسىپ كەتەدٸ. D-دا ٶزٸنٸڭ دوسىن ورتاعا سىريدى)
ۇتىس وينالادى (تٶردەگٸ ٷلكەن ەكراننان اينالما قۇمار ويىنىنىڭ كٶرٸنٸسٸ بەرٸلەدٸ) S جەڭٸلەدٸ. جەڭگەن D مەز بولىپ كەتەدٸ. ونىڭ سوڭىندا تۇرعاندار ايدىندانىپ, شۋلايدى. S جەڭٸلٸسٸنە مويىنسال بولعانداي ورىندىعىندا سالىنى سۋعا كەتٸپ كٶرەرمەنگە قاراپ بۇرىلىپ شىنتاعىن ستولعا سٷيەپ ماڭدايىن ۇستاپ وتىرىپ قالادى. ۇتقانىن جيناپ العان D ەلەۋرەپ سٶيلەيدٸ.
D: (S-عا جەنە كٶرەرمەنگە قاراپ) كٶزٸڭدٸ اش, ەندٸ سەندە سوقىر تيىن دا جوق, تىرجالاڭاش بٸرەۋسٸڭ, نەڭدٸ تٸگەسٸڭ. بۇتىڭداعى شالبارىڭا دەيٸن مەنٸكٸ... (ەكٸ جٸگٸت S-عا جاقىن كەلٸپ ونى ورىندىقتان تۇرعىزادى دا زورلىقپەن كۋرتكاسىن, شالبارىن شەشٸپ الادى. S سىرت كيٸمسٸز ورىندىقتا قايتا وتىرادى.
D: مەن ەندٸ سەنٸڭ ٶزٸڭدٸ ۇتىپ الام.
S: مەنٸڭ, مەنٸڭ جانىم كەرەك پە ساعان?
D: مەن بار اقشانى تٸكتٸم, سەن جانىڭدى تٸگە الاسىڭ با?
S جاۋاپ قاتپاي ورنىنان تۇرىپ ارلى-بەرلٸ جٷرەدٸ. ورنىنا قايتا وتىرادى. ونىڭ ارتىندا تۇرعان ادامدار شۇبىرىپ D-نىڭ ارتىندا تۇرعان ادامدارعا بارىپ قوسىلادى. S بٸر شەتتە سوپيىپ جالعىز قالادى.
D: تٸگە الاسىڭ با, جانىڭدى?
S: (الاسۇرعان ٸشكٸ ارپالىسقا تٷسەدٸ. قالتاسىنان بٸردەڭە الىپ تەرشٸگەن ماڭدايىن سٷرتكەن بولادى. ورىندىققا بٸر وتىرىپ, بٸر تۇرادى. بٸر بەكٸمگە كەلگەن ادامداي بولادى.) تٸكتٸم جانىمدى, ۇتساڭ شىبىن جانىم سەنٸكٸ.
ۇتىس وينالادى (تٶردەگٸ ٷلكەن ەكراننان تاعى دا اينالما قۇمار ويىنىنىڭ كٶرٸنٸسٸ بەرٸلەدٸ). ەكٸ جاقتا, قاراپ تۇرعان ٶزگە جۇرت تا سٸلتٸدەي تانا قالادى. ۇتىس اياقتايدى. S جەڭەدٸ. D-نىڭ ارتىندا تۇرعان توپ قوپارىلىپ S-نىڭ ارتىنا كەلٸپ تۇرا قالادى.ەندٸ D سوپيىپ جالعىز قالادى. ول ەلگٸندەگٸ S سيياقتى ستولعا سٷيەنٸپ وتىرادى. ورنىنان تۇرىپ (كٶرەرمەن جاققا بٸرنەشە اتتاپ) سىرت كيٸمٸن شەشٸپ بٸر جاققا لاقتىرىپ جٸبەرەدٸ, گالستۋگٸن جۇلقي بوساتىپ, باسىن شايقاپ, شاشىن جۇلمالايدى. جىندانعان ادامداي ىرجاقتاپ كٷلەدٸ (ول كٶرٸنٸس اياقتاعانشا جىندى ادامشا ساحنانىڭ ەر تۇسىندا سەندەلٸپ جٷرەدٸ) تٷسٸنٸكسٸز سٶزدەر ايتادى... S مەز بولىپ ۇتىسىن جيناستىرىپ جاتادى.
S: مەن ۇتتىم, مەن بٷكٸل ەلەمدٸ ۇتىپ الامىن. ۇتا بەرەمٸن, بەرٸ مەنٸكٸ (ويىن ستولىن قۇشىپ جاتا قالادى. اينالا تۇرعاندار وعان جارامساقتانا قول سوعادى. اپاش-قۇپاش ستولدا جاتقان اقشاسىن (دوسىن) جيناستىرا باستايدى. جيناپ جاتىپ اينالاسىنا جالتاق-جالتاق قارايدى. ٶزٸنە جارامساقتانا تۇرعان جۇرتقا جاۋ كٶزبەن قارايدى) نە, سەندەرەگە نە كەرەك, اقشا مەنٸكٸ, اۋلاق, اۋلاق! قارالارىڭدى باتىرىڭدار, جوعالىڭدار ارى... (اينالاسىنداعىلارعا جىندانا اقىرادى. جۇرت جان-جاققا تاراپ كەتە باستايدى. ساحنادا قۇمار ستولىنىڭ ەكٸ جاعىندا S مەن كوڭ زى قالادى. S ٶزٸنە قاراپ قوزعالماي تۇرعان كوڭ زىعا نازار اۋدارادى)
S: سەن نەعىلىپ كەتپەي تۇرسىڭ? اقشا كەرەك پە, ماعان جاقسى اتتانعىڭ كەلەدٸ, مەنەن اقشا دەمەتٸپ تۇرسىڭ عوي, ە? (كوڭ زى تٸل قاتپايدى. تەڭسەلٸپ بٸرنەشە اتتايدى, قايتادان تۇرادى) سەن نەگە سٶيلەمەيسٸڭ? تٸلٸڭ بايلانىپ قالعان با, ەلدە, مٷسٸن بولىپ قاتىپ قالدىڭ با, اقشا كەرەك بولسا, مە! ەندٸ سٶيلەيتٸن شىعارسىڭ! (كوڭ زىعا قاراپ بٸرنەشە تەڭگە لاقتىرادى. بٸراق, كوڭ زى وعان قاراپ تا قويمايدى. ويلانعان ادامداي تۇرا بەرەدٸ)
ساحنانىڭ سىرتىنان كٷڭٸرەنگەن داۋىس ەستٸلەدٸ (ابايدىڭ «ٶلسە ٶلەر تابيعات, ادام ٶلمەس...» ٶلەڭٸ وقىلادى.
ول بٸراق قايتىپ كەلٸپ, ويناپ-كٷلمەس.
«مەنٸ» مەن «مەنٸكٸنٸڭ» ايرىلعانىن
«ٶلدٸ» دەپ ات قويىپتى ٶڭكەي بٸلمەس.
كٶپ ادام دٷنيەگە بوي الدىرعان,
بوي الدىرىپ, اياعىن كٶپ شالدىرعان.
ٶلدٸ دەۋگە سييا ما, ايتىڭدارشى,
ٶلمەيتۇعىن ارتىنا سٶز قالدىرعان?
كوڭ زى: اباي, اباي, سەن قايداسىڭ? قايداسىڭ? (S-عا تۋ سىرتىن بەرٸپ وڭ-سولىنا بٸرنەشە اتتاپ, ەلدە كٸمدٸ ٸزدەگەن جانداي تەڭسەلٸپ جٷرەدٸ. ساحنانىڭ جارىعى كٷڭگٸرت تارتادى.)
جارىق سٶنەدٸ.
3-كٶرٸنٸس:
ساحنادا ويىن ستولى. ويىن ستولىنىڭ تٶر جاعىندا S ارلى-بەرلٸ جٷر. توقتاي قالىپ ستولدىڭ ٷستٸندە ٷيۋلٸ جاتقان اقشاعا جاقىن بارادى.
S: وسى ما ماعان قاجەتٸ. بەرٸن ۇتىپ الدىم, اقشا جەنە اقشا, اقشادان باسقا ەشتەڭە جوق! بەرٸن ساتىپ الامىن, بەرٸ مەنٸكٸ بولادى! اقشا قاجەت پە?! مٸنە? (ٷيۋلٸ اقشانى قوس قولىمەن ساپىرادى) جو, جوق! مەن بەرٸن ساتىپ الىپ قانا تىنبايمىن, بەرٸن بيلەيمٸن, بەرٸن اقشا بيلەتەدٸ, بيلەيدٸ.دٷنيەنٸ مەن بيلەيمٸن, بەرٸنە مەن قوجامىن! (ستولدىڭ ٷستٸندەگٸ اقشا مەن قوسىپ جاپقىشتى جۇدىرىعىنا تٷيٸپ جۇلىپ الادى) تٶردەگٸ ەكراننان ستولدىڭ ٷستٸندە جاتقان ٷلكەن ەلەم كارتاسى كٶرٸنەدٸ. S ستولعا جاقىنداپ كارتاعا ٷڭٸلە قارايدى, گالستۋگىن جۇلقي بوساتادى (بەتحوۆەننٸڭ №5 سيمفونياسى جٷرەدٸ).
S: مٸنە, مٸنە, مەن مىناعان يە بولعىم كەلەدٸ! ماعان اقشا ەمەس, مىناۋ كەرەك! مەن سەنٸ قانداي جاقسى كٶرەمٸن (كارتاعا بەتٸن باسىپ ايمالايدى)
وسى كەزدە ساحنانىڭ ەكٸ قاپتالىنان التى ادام شىعىپ ستولعا جاقىن كەلەدٸ. ولار قارا تٷستە رەتتٸ كيٸنگەن, گالستۋك تاققان, اق قولعاپ, اق تٷستٸ ماسكا (بەتٸن اق تٷسپەن بوياعان) تاققان. ولار ستولعا جاقىن كەلٸپ تۇرادى. تٸل قاتپايدى. S ولارعا ٷرەيلەنە جالتاق-جالتاق قارايدى. قوس الاقانىمەن ستولدا جاتقان كارتانى باسىپ, انالارعا اينالا قارايدى. كەلگەن ادامدار وعان جاۋاپ بەرگەندەي ستولدا جاتقان كارتاعا قول سوزادى, كارتانىڭ ەر پۇشپاعىنان ۇستايدى. S جالما-جان كارتانى باۋرىنا تارتا باستايدى. انالار دا كارتانى ٶزٸنە تارتادى. كارتاعا تالاس باستالادى (بەتحوۆەننٸڭ №5 سيمفونياسىنىڭ العاشقى ەۋەنٸ جٷرەدٸ.) تالاسقاندار كارتانى پارشا-پارشا قىلىپ جىرتىپ الىپ تۇس-تۇسقا كەتەدٸ. ساحنادا كارتانىڭ بٸر پارشاسىن ۇستاعان S قالادى. ول جىندانعان ادامداي مەز بولا كٷلەدٸ, كٷڭٸرەنەدٸ, كارتانىڭ پارشاسىن اسپانعا لاقتىرادى, ۇستاپ الادى, كارتانى سٷيەدٸ, تاعى لاقتىرادى. كارتا اسپاندا قالىقتايدى, كارتا جەرگە تٷسٸپ قالسا, ونى قايتادان اسپانعا لاقتىرادى (تٶردەگٸ جەنە ەكٸ بۇرىشتاعى ەكراننان كٶرٸنٸستەر جٷرەدٸ. سول كٶرٸنٸستەر باسىمدىق الىپ ساحنادا جارىق ەلسٸرەپ كارتا لاقتىرىپ بيلەگەن ادامداي ەرەكەت جاساپ جٷرگەن S كٶرٸنبەي قالادى.)
4-كٶرٸنٸس:
ساحنادا جاۋىن مەن كٷن نۇرىنان توزعان, مۇجىلعان, ەر جەرٸندە سىلاعى تٷسكەن بيٸك ەرٸ ۇزىن كەرپٸش داۋال. داۋالدىڭ سىرتىنان ساتى قويىلعان. ساتىنىڭ باسى داۋالدان اسىپ ۇزىن شىعىپ تۇرادى. داۋالدىڭ سىرتىندا ادام مٷسٸنٸنٸڭ قاراسى شالىنادى. داۋالدىڭ تٷبٸندە دالادا وت جانىپ جاتادى. وتتىڭ باسىندا S جىلىنىپ وتىرادى. D ەلدە قايدان شٶمشەك تاۋىپ ەكەلەدٸ. وتقا سالادى. ەكەۋٸ دە الدىڭعى كٶرٸنٸستەگٸ كيٸمدەرٸمەن. S جەيدەشەڭ, كيٸمدەرٸ القام-سالقام. D-نىڭ ٷستٸندە شاپانى بار. بٸراق, شاپانىنىڭ الدىن تٷيمەلەمەگەن, جەيدەسٸنٸڭ بٸر ەتەگٸ سىمىنىڭ ٸشٸندە, بٸر ەتەگٸ سىرتىندا جٷرەدٸ. S ورنىنان تۇرىپ داۋالدى جاعالاپ ەلدەنە ٸزدەگەن جانداي جٷرەدٸ, باسىن كٶتەرٸپ داۋالعا قارايدى, سەل شەگٸنٸپ «ارجاعىندا نە بار ەكەن?» دەگەن جانداي نازار اۋدارادى, ساتىنى, مٷسٸندٸ كٶرەدٸ. ساتىعا قول جەتكٸزبەك بولىپ سەكٸرەدٸ. بٸراق, قولى جەتپەيدٸ. ونىڭ ەرەكەتٸنە وتقا جاڭقا ەكەلە جاتقان D تاڭدانا قارايدى?
S وتتىڭ قاسىنا كەلٸپ تاستىڭ ٷستٸنە وتىرادى.
S: سالا بەر, كٶبٸرەك سالشى, تٸپتٸ, جاۋراپ بارامىن. مەن توڭىپ قالدىم. نە دەگەن سۋىق كٷن. تۋرا قاڭتاردىڭ شاقىلداعان سارى ايازىندا وتىرعاندايمىن.
D: بٸراق, قازٸر قاڭتار ەمەس, تامىز, كٶرمەيسٸڭ بە, تابيعات تامىلجىپ, گٷلدەر قاۋاشاق جارىپ تۇر. بۇلبۇل سايراپ ەن سالىپ جاتىر. تىڭداشى...
(ەكەۋٸ دە قۇلاق تٷرە قالادى. S الدىمەن نازارىن قايتا وتقا اۋدارىپ, جىلىنا باستايدى)
S: قايداعى بۇلبۇل, ەشتەڭەنٸ ەستٸگەنٸم جوق!
D: ەستٸمەدٸڭ بە, شىنىمەن ەستٸمەدٸڭ بە? (بەتٸنە ٷڭٸلە قارايدى)
S: ەستٸگەنٸم جوق!
D: بٸراق, مەن دە ەستٸمەدٸم.
S: وندا نەگە «بۇلبۇل سايراپ جاتىر» دەيسٸڭ?
D: سەن بۇلبۇلدىڭ داۋىسىن ەستٸدٸ مە ەكەن دەگەن ويىم عوي.
S: مەنٸڭ بۇلبۇلدىڭ داۋىسىن ەستٸمەگەنٸمە قاي زامان. تٸپتٸ, ەسٸمدە جوق, مەن بۇلبۇلدىڭ سايراعانىن ەستٸپ كٶردٸم بە ٶزٸ (ويلانعانداي بەينە تانىتادى) ميىمنىڭ تٷكپٸرٸنەن بۇلبۇلدىڭ ەمەس, ارىستاننىڭ, جو, جوق, باسقا بٸر حايۋاننىڭ داۋىسى كەلەتٸن سيياقتى, ول ٶگٸز بە, مىسىق پا, ەلدە مايمىل ما, بٸلمەيمٸن, سونداي بٸردەڭە اقىرىپ جاتقان سيياقتى.
D: بەسە ٶڭٸڭ بٸرتٷرلٸ قۋارىپ تۇر, ٶلگەن ادامنىڭ ٶڭٸ سيياقتى.
S: ٶيتكەنٸ مەن توڭىپ وتىرمىن عوي.
D: ال مەن ىستىقتاپ تۇرمىن. قارا سورپام شىعىپ تۇرعانىن بايقامادىڭ با?! مەنٸڭ ٶڭٸم گٷل جايناپ تۇرعان شىعار, ە?! (وتىرعان S-عا جٷزٸن كٶرسەتەدٸ)
S: مەنٸڭشە... جايناپ تۇر, بٸراق, سەنٸڭ تٷرٸڭ ىستىقتاپ تۇرعان ادامعا ۇقسامايدى, سەنٸڭ تٷرٸڭ نەگە ۇقسايدى (از ويلانادى), تاپتىم, سەنٸڭ تٷرٸڭ قاعازدىڭ تٷسٸنە, دوللاردىڭ ٶڭٸنە مە, ەيتەۋٸر بٸردەڭەگە ۇقسايدى, يە, تاپتىم سەنٸڭ ٶڭٸڭ ٶرتەنٸپ كٷلگە اينالعان قاعازدىڭ ٶڭٸ سيياقتى (وتقا جىلىنىپ وتىرا بەرەدٸ)
D: شىن با, راحمەت باۋىرىم! (ەڭكەيٸپ S-نىڭ شەكەسٸنەن سٷيەدٸ) مەنٸ سەن تٷسٸنەسٸڭ. مەن دوللاردى جاقسى كٶرەمٸن, ودان ارتىق جانىمدى جابىرقاتاتىن دٷنيە بولعان ەمەس, مەن قۋانسام دا, جۇبانسام دا اقشا دەپ... بٸراق, مەن دە توڭىپ تۇرمىن. شىن ايتامىن (ول دا وتىرا قالىپ وتقا جىلىنادى)
S: ەلگٸندە ىستىقتاپ تۇرمىن دەگەنٸڭ كەنە?
D: مەن ىستىقتاپ تۇرمىن, بٸراق, ٸشٸم توڭىپ تۇر, ٸشٸمە مۇز قاتىپ قالعانداي, سول مۇز ٶمٸر بويى ەرٸگەن ەمەس, مەن كەيدە ٶزٸمدٸ قۇزدان لاقتىرىپ جٸبەرگەن ادامداي ەلەستەيمٸن, قۇلاپ كەلەمٸن, ەلگٸ مۇز قۇلاپ كەلەدٸ, راحات, بىلش ەتە تٷسسەم عوي, كەرەمەت بولار ەدٸ, بٸراق, بىلش ەتپەيمٸن, ونىڭ ورنىنا اقشا تابا بەرەمٸن, تابا بەرەمٸن, ٸشٸمە مۇز تولىپ, كەۋدەمدٸ گٷتٸرلەتٸپ كەرٸپ بارا جاتقانداي, سوندا دا بىلش ەتپەيمٸن, بٸراق, بىلش ەتكٸم كەلەدٸ دە تۇرادى. نەگە?
S: بٸلمەيمٸن, سەن نە, مەنٸ ايتىپ وتىرعان جوقسىڭ با?
D: جوق, مەن ٶزٸمدٸ ايتىپ وتىرمىن. تىڭداشى, قازٸر دە ٸشٸمدە مۇز سىقىرلايدى (S-عا كەۋدەسٸن تىڭداتادى) ەستٸدٸڭ بە? (S قۇلاق قويادى. قايتا-قايتا تىڭداپ كٶرەدٸ. تاڭ قالعانداي قالىپ تانىتادى.)
S: مەن ەشتەڭە ەستي المادىم. كەۋدەڭ قاڭىراپ بوس تۇر, تاپ ٷڭگٸر سيياقتى. ارجاعىنان ازىناعان جەلدٸڭ داۋىسى كەلەدٸ.
D: تٸپتٸ جٷرەگٸمنٸڭ سوققانىن دا ەستٸلمەي مە?
S: جٷرەگٸڭ سوعىپ تۇرعان جوق. مٷمكٸن بٸز ٶلٸپ قالعان شىعارمىز? جٷرەگٸ جوق ادامدار ٶلگەن ەسەپتەلەدٸ عوي. مەن ٶزٸمنٸڭ جٷرەگٸمنٸڭ بار ەكەنٸن ۇمىتقانىم قاشان. ول دا مەنٸ ۇمىتىپ كەتتٸ-اۋ دەيمٸن. بار جوعىن بٸلمەيمٸن. سەن ٶزٸڭدە جٷرەك بار دەپ ويلايسىڭ با?
D: مٷمكٸن... (مٸڭگٸرلەيدٸ) جٷرەك دەگەن نە ٶزٸ? بٸر ۋىس ەت ەمەس پە? بٸراق, جٷرەك بولماسا, بٸز بىلاي جٷرە المايمىز عوي, بٸزدە جٷرەك بولۋعا تيٸس. بٸز تٸرٸمٸز عوي.
S: بٸز تٸرٸمٸز بە?
D: بٸلمەيمٸن, تٸرٸ بولساق, بٸردەڭەنٸ سەزٸنە الار ەدٸك, نارقىن بٸلەر ەدٸك, قاستەر تۇتىپ قادٸرلەر ەدٸك, باعالار ەدٸك, قۇرمەت تۇتار ەدٸك قوي, جوق! مەندە ونىڭ بٸرٸ دە جوق! ونىڭ ورنىنا تٷسٸنٸپ بولماس وبىرلىق قانا بار, بەرٸن, بەرٸن ٶزٸمدٸكٸنە اينالدىرسام, مەنشٸكتەسەم, الا بەرسەم, تابا بەرسەم, جەي بەرسەم, جۇتا بەرسەم دەگەن اشقاراقتىق قانا بار سيياقتانادى. مەنٸڭ اۋزىمدا سونىڭ عانا دەمٸ بار. مەن اۋزىمدى اشسام, ارجاعىنان ودان دا ٷلكەن اۋىز ارانىن اشىپ ۇلىپ تۇرعانداي بولادى.
S: سەن نەگە قايتا-قايتا مەنٸ ايتا بەرەسٸڭ?
D: مەن سەنٸ ايتىپ تۇرعانىم جوق, ٶزٸمدٸ ايتىپ تۇرمىن, توقتا, وسى بٸز اۋىسىپ كەتكەن جوقپىز با? (ورنىنان تۇرىپ سەل ارتقا شەگٸنٸپ S-نىڭ بەتٸنە تاڭدانىپ قارايدى)
S: بٸز ونسىز دا بٸر ادامبىز, اۋىسىپ نە ٸستەيمٸز? مەن سەنٸڭ جٷزٸڭنەن ٶزٸمدٸ كٶرٸپ تۇرمىن. ال سەن مەنەن ٶزٸڭدٸ كٶرٸپ تۇرسىڭ? سولاي ەمەس پە? سەندە دە جٷرەك جوق, مەندە دە جوق, سەنٸڭ اۋزىڭدا بٸر عانا دەم بار, مەندە دە سولاي, سەن دە توڭىپ تۇرسىڭ, مەن دە توڭىپ تۇرمىن, انا ساتىعا (بۇرىلىپ قاراماستان ارتىنداعى داۋالدا كٶرٸنٸپ تۇرعان ساتىنى نۇسقايدى) سەنٸڭ دە قولىڭ جەتپەيدٸ, مەنٸڭ دە قولىم جەتپەيدٸ, سولاي ەمەس پە? بٸز بٸر ادامبىز.
D: مٷمكٸن... ساتى وندا نەگە تۇر? (ورنىنان تۇرادى)
S: بٸلمەيمٸن, ارجاعىندا بٸرەۋلەر داۋالدان بەرٸ اسقىسى كەلگەن بولار,ساتى قويىپ اسا سالامىز دەپ ويلاعان شىعار, سودان ساتى قويدى, بٸراق... ساتى سوندا سوندا تۇر.
D: ولار بەرٸ اسا الدى ما ەكەن دەشٸ?
S: مەنٸڭشە (ويلانادى), ولار اسا العان جوق, داۋالدان اسىپ كەلسە, وسىندا جٷرمەي مە? بٸز كٶرەر ەدٸك قوي. بٸز بٸرەۋدٸ كٶرٸپ تۇرعان جوقپىز (وتپەن اينالىسىپ وتىرادى)
D داۋالدى جاعالاپ جٷرەدٸ, جوعارى قارايدى, ەلدە نەنٸ ەستيمٸن بە دەپ قۇلاق تٷرەدٸ, داۋالعا قۇلاعىن توسىپ تىڭ تىڭدايدى. S وعان قاراپ تا قويمايدى. وتقا شٶمشەك سالىپ وتىرا بەرەدٸ. D سەكٸرٸپ ساتىعا قول سوزادى, بٸراق, قولى جەتپەيدٸ. D سەل شەگٸنٸپ داۋىستايدى.
D: كٸم بارسىڭ ەي... بٸرەۋ بار ما? (ونىڭ داۋىسىنان S سەلت ەتەدٸ. ورنىنان تۇرادى)
S: نە ٸستەپ جاتىرسىڭ?
D: ەشكٸم تٸل قاتپايدى? (S-عا قاراپ) ارجاعىندا بٸرەۋ بار ما ەكەن, بٸلەيٸن دەگەنٸم عوي.
S: بٸرەۋ بولسا قايتپەكشٸ ەدٸڭ?
D: ولارعا ساتىنى بٸزگە بەرە سالىڭدارشى دەمەيمٸن بە?
S: ساتىنى نە قىلاسىڭ? بايقا ارجاعىنان بٸرەۋ قۋ باس پا, تاس پا بٸردەڭە لاقتىرىپ, تٶبەمٸزدٸ ويىپ كەتٸپ جٷرمەسٸن (ورنىنان تۇرادى)
D: راس, ساتىنىڭ بٸزگە قاجەتٸ بار ما? ول جاقتا نە بار دەيسٸڭ? (تاعى دا داۋال جاققا قارايدى) مٷمكٸن ەشتەڭە دە جوق شىعار, عاسىرلاردىڭ ارجاعى سيياقتى تاقىر دالا, ميداي جازىق, بٸر ۇرتتام سۋ دا جوق بولار.
S: مەن بٸر كەرەمەت مٷسٸن كٶردٸم-اۋ دەيمٸن.
D: ولاردىڭ ساتىسى ۇزىن ەكەن, بٸراق, بٸزگە تٷكتە پايداسى جوق, ٶيتكەنٸ بٸزدە ساتى دا جوق, وعان جەتەتٸن بوي دا جوق.
D ساتىعا قول سوزادى, جٷگٸرٸپ كەلٸپ سەكٸرٸپ كٶرەدٸ. بٸراق, قولى جەتپەيدٸ. S قاسىنا كەلەدٸ, ول دا سەكٸرەدٸ, بٸراق, ەشتەڭە شىقپايدى.
S: ول جاقتا تٸرٸ پەندە جوق سيياقتى. بٸرەۋ بولسا, بٸز بٸردەڭە ەستٸر ەدٸك قوي. مەن ەشتەڭە ەستٸپ تۇرعام جوق. ەلدە قۇلاعىم ەستٸمەي تۇر ما?
D: مەن دە ەشتەڭە ەستٸپ تۇرعانىم جوق. مٷمكٸن بٸز كەرەڭ شىعارمىز, ەستٸمەيتٸن شىعارمىز, ەستٸمەسەك, ولار قالاي ايعاي سالسا دا بٸز بەرٸبٸر ەستٸمەيمٸز عوي.
S: ولار بٸزگە داۋىستايدى دەپ ويلايسىڭ با? ول جاقتا ادام جوق بولساشى...
D: ادام جوق بولسا وندا ساتى نەگە تۇر? مٷمكٸن ولار بٸزگە ايعايلاپ-ايعايلاپ, ەستٸرتە الماي, اقىرى مەزٸ بولىپ, امالدارى قۇرىپ ٶز جٶنٸنە كەتكەن شىعار?
D: بٸز نەگە ەستٸمەي قالدىق ەكەن? ەتتەگەن-اي, ە!
S تۇرا قالىپ داۋىستايدى.
S: ەي, بٸرەۋ بارسىڭ با, بٸز ەستٸمەيمٸز, بٸز ساڭىراۋمىز, بٸزگە ساتى كەرەك, بٸزگە ساتىنى تٷسٸرٸڭدەرشٸ... (قاسىندا تۇرعان D-نىڭ بەتٸنە قارايدى) ەشكٸم تٸل قاتپايدى!
D: ەشتەڭە شىقپايدى, بٸز ولارمەن تٸلدەسۋگە شاراسىزبىز, ولار بٸزبەن تٸلدەسكٸسٸ كەلمەيدٸ. نە ٷشٸن?
D مەن S نە ٸستەرٸن بٸلمەي داعدارعان ادامداي تٶمەن قاراپ ويلانىپ ارى بەرٸ جٷرەدٸ. بٸر-بٸرٸنە جاقىن كەلٸپ: نە ٷشٸن? - دەيدٸ. ودان تاعى دا ويلانىپ ارى-بەرٸ جٷرەدٸ.
S: تاپتىم, بىلاي ٸستەيٸك, بٸز ەكەۋمٸز داۋالدى بويلاپ ەكٸ جاققا جٷرەيٸك, مٷمكٸن الدىمىزدان ساتى نەمەسە ەسٸك دەگەندەي بٸردەڭە كەزٸگٸپ قالار...
D: تابىلعان اقىل, سولاي ٸستەيٸك, مەن مىنا جاققا, سەن انا جاققا, كەتتٸك.
ەكەۋٸ داۋالدى بويلاپ ەكٸ جاققا كەتەدٸ. ارادا از ۋاقىت ٶتەدٸ. ولار داۋالدىڭ ەكٸ جاعىنان بويلاپ كەلەدٸ. بۇل جولى ولاردىڭ كيٸمدەرٸ توزعان, ٶزدەرٸ قارتايعان. تاياق ۇستاعان ەكەۋٸ ەۋەلگٸ وت جاققان جەرگە كەلەدٸ. وت ەلدەقاشان ٶشٸپ قالعان. ولار بٸر-بٸرٸنە قارايدى, بٸراق, تٸلدەسۋگە دە شاماسى كەلمەيدٸ. سٶنگەن وتتىڭ ورنىنا قاراپ تۇرىپ-تۇرىپ ٷنسٸز تاعى دا ەكٸ جاققا كەتەدٸ.
5-كٶرٸنٸس:
ساحنادا ادام شوعىرى. اۆتوبەكەت نەمەسە ۆوكزال سيياقتى جەر. بٸرەۋلەر كەلٸپ, بٸرەۋلەر كەتٸپ جاتادى. ساحنادا بٸرەۋلەر تٸلدەسٸپ, بٸرەۋلەر ٶز الدارىنا ويلانىپ, ەندٸ بٸرەۋلەر جان-جاعىنا قاراپ ەلدەكٸمدٸ ٸزدەپ تۇرادى. بٸر ادام قاعازدان ۇشاق جاساپ ۇشىرادى. ەندٸ بٸر ادام ساحنانىڭ تاعى بٸر جاعىندا شار ۇشىرادى. سول شوعىردىڭ اراسىندا قويىلىمنىڭ باسىندا ساحناعا شىققان اباي مەن كوڭ زى دا جٷرەدٸ. ولار بٸر-بٸرٸنەن الىس تۇرادى.
اباي: بۇل جاسقا كەلگەنشە جاقسى ٶتكٸزدٸك پە, جامان ٶتكٸزدٸك پە, ەيتەۋٸر بٸرتالاي ٶمٸردٸ ٶتكٸزدٸك. الىستىق, جۇلىستىق, تارتىستىق, - ەۋرەشٸلٸكتٸ كٶرە-كٶرە كەلدٸك. ەندٸ جەر ورتاسى جاسقا كەلدٸك: قاجىدىق, جالىقتىق, قىلىپ جٷرگەن ٸسٸمٸزدٸڭ بايانسىزدىعىن, بايلاۋسىزدىعىن كٶردٸك, بەرٸ قورشىلىق ەكەنٸن بٸلدٸك.
كوڭ زى: سۋ تٶمەنگە, ادام بيٸككە ۇمتىلادى (“人往高处走，水往低处流。”) قۇس تا قايدا قوناقتارىن بٸلەدٸ (鸟儿尚且知道找一个栖息的林子) ال ادام نەگە ٶز ورىنىن بٸلمەسكە (“知其所止”) ٶز ورنىن بٸلسە, حان حالقىنا مەيٸرٸمدٸ, قاراشاسى حانىنا ادال, ەكە سىيلى, ۇل وپالى, ادام بٸر-بٸرٸنە قادٸرلٸ ەرٸ سىيلى بولماي ما?! (“为人君，止于仁；为人臣，止于敬；为人子，止于孝；为人父，止于慈；与国人交，止于信。”) سوندا زامان تىنىش, ادامنىڭ تٸرلٸگٸ وڭ بولار ەدٸ عوي.
اباي: ادام بالاسى جىلاپ تۋادى, كەيٸن ٶلەدٸ. ەكٸ ورتادا بۇل دٷنيەنٸڭ راحاتىنىڭ قايدا ەكەنٸن بٸلمەي, بٸرٸن-بٸرٸ اڭدىپ, بٸرٸنە بٸرٸ ماقتانىپ, ەسٸل ٶمٸردٸ ەسكەرۋسٸز, بوسقا, جارامسىز قىلىقپەن, قور ەتٸپ ٶتكٸزەدٸ دە, تاۋسىلعان كٷندە بٸر كٷندٸك ٶمٸرٸ بار مالىن ساتىپ الۋعا تابا المايدى.
كوڭ زى: حاننان قاراشاعا دەيٸن ٶزٸن تەربيەلەمەك كەرەك. تەربيە ادام بولۋدىڭ باستاماسى. تەربيەسٸز ادام اساۋ ات سيياقتى. جٷگەنسٸز كەتەدٸ. ونداي ادام ەل باسقارماق تٷگٸل, ٶز باسىن دا دۇرىس الىپ جٷرە المايدى. ەل بولامىن دەسەڭ, الدىمەن وتباسىڭدى تٷزە. وتباسىڭدى تٷزەۋ ٷشٸن ٶزٸڭنەن باستاۋىڭ كەرەك, جانىڭ تازا بولسا, رۋحىڭ بيٸك بولادى, رۋحى بيٸك ادام ادال كەلەدٸ, ادالدىق تۋرالىققا, ٸستٸڭ نارقىن بٸلۋگە باستايدى, اق-قارانى ايىرا بٸلگەن ادام قاتەلەسە قويمايدى, ٶزٸن دە ٶزگەنٸ دە جٶنە سالا الادى (自天子以至于庶人，壹是皆以修身为本。其本乱而末治者否矣；其所厚者薄，而其所薄者厚，未之有也), (欲治其国者；先齐其家；欲齐其家者，先修其身；欲修其身者，先正其心；欲正其心者，先诚其意；欲诚其意者，先致其知；致知在格物)
اباي: ھەما عالامعا بەلگٸلٸ دانىشپاندار ەلدەقاشان بايقاعان: ەربٸر جالقاۋ كٸسٸ – قورقاق, قايراتسىز تارتادى; ەربٸر قايراتسىز – قورقاق, ماقتانشاق كەلەدٸ; ەربٸر ماقتانشاق – قورقاق, اقىلسىز, نادان كەلەدٸ; ەربٸر اقىلسىز – نادان ارسىز كەلەدٸ; ەربٸر ارسىز جالقاۋدان سۇراماق, ٶزٸ تويىمسىز, ٶنەرسٸز, ەشكٸمگە دوستىعى جوق جاندار شىعادى.
مۇنىڭ بەرٸ تٶرت اياقتى مالدى كٶبەيتكەننەن باسقا ويىنىڭ جوقتىعىنان, ٶزگەگە سالىنسا, بۇلاي بولماس ەدٸ.
ساحناداعى ادام شوعىرى ازايا باستايدى, بٸرەۋلەر ساحنادان تٷسٸپ كەتەدٸ.
كوڭ زى: كٶڭٸلٸڭ الا بولسا, كٶرٸپ تۇرساڭ دا كٶرمەيسٸڭ, ەستٸپ تۇرساڭ دا ەستٸمەيسٸڭ; (心不在焉，视而不见，听而不闻，) ماقساتىڭ انىق بولسا عانا تابانىڭ تايمايدى, كەڭ ويلانىپ, انىق كەسەسٸڭ (知止而后有定，定而后能静，静而后能安，安而后能虑，虑而后能得) توعىز تولعانىپ ٸستەسەڭ, جەتپەسەڭ دە, جەتٸپ جىعىلاسىڭ (心诚求之，虽不中，不远矣)...
ساحنادان كوڭ زى تٷسٸپ كەتەدٸ. ساحنادا ادام ازايا بەرەدٸ.
اباي: ەربٸر ماستىق بويدان وعاتتى كٶپ شىعارىپ, اقىلدىڭ كٶزٸن بايلاپ, تٶڭٸرەكتەگٸ قاراۋشىلاردىڭ كٶزٸن بايلاپ, «انانى-مىنانى» دەگٸزٸپ, بويدى سىناتاتۇعىن نەرسە ەكەن. سول ۋاقىتتا ەستٸ كٸسٸلەر ٷلكەن ەسٸ شىقپاي, اقىلدى قولدان جٸبەرمەي, بويىن سىناتپاي جٷرٸپ ٸزدەنەدٸ ەكەن. ەسەر كٸسٸلەر ەر-توقىمىن استىنا الىپ, بٶركٸ تٷسٸپ قالىپ, ەتەگٸ اتىنىڭ ارتىن جاۋىپ كەتٸپ, ەكٸ كٶزٸ اسپاندا, جىندى كٸسٸشە شابا بەرۋدٸ بٸلەدٸ ەكەن, سونى كٶردٸم.
اباي دا ساحنادان تٷسەدٸ.
ساحنا جابىلادى.
.....
6-كٶرٸنٸس:
جوعارىداعى كٶرٸنٸستٸڭ بەرٸ ەۋەجايدا ۇشاق كٷتٸپ وتىرعان بٸر ادامنىڭ قالعىپ كەتكەندە كٶرگەن تٷسٸ...
ساحناعا جارىق تٷسەدٸ. تەاتردىڭ كٶرەرمەنگە ارنالعان قاتار-قاتار ورىندىقتارىنا ۇقساعان ورىندىقتار كٶرٸنەدٸ. ورىندىقتار بوس تۇر. تەك الدىڭعى قاتاردا بٸرەۋ (اسىلبەك) وتىرادى. ول قالعىپ وتىر. بٸر كەزدە تٸزەسٸنە قويعان سۋمكاسى جەرگە تٷسٸپ كەتەدٸ. ول ويانادى. جان-جاعىنا قارايدى.
اسىلبەك: تٷس كٶردٸم بە, نە بولىپ كەتتٸ... تٷس كٶرگەنٸم انىق. قايدا وتىرمىن, يە, مەن ەۋەجايدا وتىرمىن, ۇشامىن, قايدا, شىنىمەن تٷس كٶردٸم بە (ورنىنان تۇرىپ وڭ-سولىنا جٷرەدٸ, توقتايدى, العاش اباي ساحناعا شىققانداعىداي يەگٸن ۇستاپ از ويلانىپ قالادى), تٷس كٶردٸم, اباي, مەن ابايدى كٶردٸم! تٸپتٸ مٷمكٸن ەمەس! جەنە كوڭ زى بار. ولار وسىندا, بٸزدٸڭ قاسىمىزدا تۇردى. ولار اناۋ ٷنسٸز تۇرعان مٷسٸن ەمەس, ادام, ەت پەن سٷيەكتەن جارالعان, تۋرا مەن تۇرعان مىنا جەردە تۇردى. سەنە الار ەمەسپٸن. بٸزدەر جۇمىر جەردٸڭ تٶسٸندە تىنباي كەزٸپ جٷرمٸز, لوندون, نيۋ-يورك, بەيجٸڭ, توكيو, استانا ارى قاراي... قايتىپ كەلەمٸز, تاعى كەتەمٸز, تىنىمسىز جٷرە بەرۋگە, شىر كٶبەلەك اينالۋعا جارالعان جان سيياقتىمىز. سوڭىمىزدا نە قالىپ بارا جاتقانىن ويلاۋعا دا, ويلانۋعا دا مۇرشامىز جوق. توقتامايتىن, توقتاتپايتىن ساپاردامىز. سوندا نەنٸ قۋىپ, نەنٸ مۇرات ەتٸپ جٷرمٸز? بٸلمەيمٸن! «اداسقاننىڭ الدى جٶن, ارتى سوقپاق...» دەپتٸ اباي. كوڭ زى. «ەرتەڭٸڭ تۋرالى ويلانباساڭ, بٷگٸنٸڭدٸ قور قىلاسىڭ» (人无远虑，必有近忧) دەگەن ەكەن. سوندا ۇمتىلعانىمىزدى اياققا تاپتاپ, سول جولمەن ەلدە قايدا جەلٸككەندە باراتىن جەرٸمٸز قاي تۇس? بٸز كەتٸپ, ولار قالىپ بارا جاتقان جوق پا? عاسىرلاردىڭ ارجاعىنان جەتكەن ٷن, جوق, سول رۋح, تٸرٸ جان وسىندا, بٸزدٸڭ ارامىزدا تۇرعانداي. بٸراق, بٸز ولاردى تانىپ تۇرمىز با? تاني الدىق پا? (كەزەكتٸ ۇشاققا شىعۋ تۋرالى حابارلاما ەستٸلەدٸ) بٸز ساپارعا كەتٸپ بارامىز, ال ولار... ولار وسىندا! ولار وسىندا قالىپ, بٸز كەتٸپ قالماساق جارار ەدٸ?
اسىلبەك سۋمكاسىن كٶتەرٸپ ەكٸلەنٸپ بٸراز تۇرادى, ەلدەنەگە قوش ايتقانداي اينالاسىنا قارايدى دا ساحنادان تٷسٸپ كەتەدٸ.
ساحنا جابىلادى.
سوڭى.
ارداق نۇرعازى
http://blog.sina.com.cn/s/articlelist_1587362207_0_13.html
中庸《大学》全文及翻译
