بالا اتا-انا تاراپىنان تەلٸم-تەربيە عانا ەمەس, مەيٸرٸم-ماحاببات الىپ, باقىتتى بولىپ ٶسۋٸ كەرەك. «بالا وتباسىندا ٶمٸر سٷرۋٸ تيٸس» قوعامدىق قوزعالىسىنىڭ جەتەكشٸسٸ ازامات جامانچينوۆ وسىنداي پٸكٸردە. ول قازاقپارات تٸلشٸسٸنە بالالاردىڭ بالالىق شاعى باقىتتى ٶتۋٸ ٷشٸن قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن ايتتى.
«بالا وتباسىندا ٶمٸر سٷرۋٸ تيٸس» قوعامدىق قوزعالىسى 2013 جىلدان بەرٸ جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ.
سول كەزدەن باستاپ اتالعان ۇيىم بالا اسىراپ العان وتباسىندا تەربيەلەنۋٸ ٷشٸن, كەدەيلٸك پەن ەلەۋمەتتٸك جاعدايدىڭ تٶمەن بولۋى اتا-انا مەن بالانىڭ ەكٸ جاققا كەتۋٸنە سەبەپشٸ بولماۋى ٷشٸن كٷرەسٸپ كەلەدٸ.
بۇل ۇيىمنىڭ ەر مٷشەسٸ وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى نىعايتۋ ٷشٸن ٷلەس قوسىپ جٷر.
قوعامدىق قوزعالىس ٶز مٸندەتٸن ادال ورىنداۋ ماقساتىندا باسىنان باستاپ كٶپ جۇمىس ٸستەدٸ: «بالالار ٷيٸنەن شىققان بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەرگە ارنالعان تەلٸمگەرلەر» جوباسىن ٸسكە قوستى, 2016 جىلى پاتروناتتىق اتا-انالار مەكتەبٸ, سودان كەيٸن «بالالار ٷيٸنە نەگٸزدەلگەن وتباسى مەن بالالاردى قولداۋ ورتالىعىن» ٸسكە قوستى.
2019 جىلى Onege جوباسى اياسىندا مۇنداي ورتالىقتار قازاقستاننىڭ تاعى 9 ايماعىندا اشىلدى, سول ارقىلى كٶپتەگەن بالالار قامقور ازاماتتار تاراپىنان قولداۋ تاپتى.
«بٸز بٸلٸم بەرۋمەن اينالىسامىز: اتا-انالارعا, جاس جۇبايلارعا, بالالارمەن جەنە وتباسىلارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن ماماندارعا ارنالعان كٸتاپتار مەن وقۋ-ەدٸستەمەلٸك قۇرالداردى دايىندايمىز جەنە شىعارامىز, بالالارمەن جەنە وتباسىلارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن مامانداردى دايىندايمىز, اتا-انالارعا ارنالعان lichnost.kz ونلاين مەكتەبٸن اشتىق. سونداي-اق, «بالالار تۋرالى» زاڭدى ەزٸرلەيتٸن ساراپتامالىق توپقا قاتىسۋدامىز. بٸز بالالار ٷيٸندە جەنە پاتروناتتىق وتباسىندا تۇراتىن جەتٸم بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعايمىز. بٸز سٶز جٷزٸندە عانا ەرەكەت ەتپەي, ناقتى شەشٸمدەر مەن مەحانيزمدەردٸ ۇسىنامىز», - دەيدٸ ازامات جامانچينوۆ.
Onege جوباسى اياسىندا بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە ماماندار 240 ٸس بويىنشا قۇجات پەن جەردەماقى الۋعا كٶمەكتەسكەن.
51 بالانى ينتەرناتقا ٶتكٸزۋدەن امان الىپ قالعان. 56 ەرەسەك ادامعا جۇمىس تابۋعا جەنە 212 وتباسىنا وتباسىلىق جانجالداردى شەشۋگە كٶمەكتەسكەن.
تاعى 242 وتباسىنا وتباسىلىق داۋ-دامايدى شەشۋگە كٶمەك كٶرسەتٸلگەن.
بٷكٸل قازاقستان بويىنشا كٸتاپتار مەن وقۋ قۇرالدارىنىڭ جالپى تارالىمى 300 مىڭ دانادان استى.
ٶتكەن جىلى ۇيىم جەتٸم جەنە از قامتىلعان وتباسىلارمەن جۇمىس جاسايتىن 2 مىڭنان استام مامان دايارلادى.
«قوعامدىق قوزعالىستى قۇرۋ يدەياسى شولپان بايبولوۆاعا تيەسٸلٸ. قوعامدىق قوزعالىس بٸر ادام عانا ەمەس, ساراپشىلار مەن مامانداردىڭ, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمداردىڭ تۇتاس توبى ەكەنٸن تٷسٸنۋ قاجەت. 2013 جىلى بٸز العاش رەت «بالا وتباسىندا ٶمٸر سٷرۋٸ تيٸس» اتتى ازاماتتىق فورۋم ٶتكٸزدٸك. بۇل جەتٸمدەر مەسەلەسٸنە ارنالعان العاشقى اۋقىمدى ٸس-شارا بولدى. وندا ساراپشىلار, ٷەۇ جەنە مەملەكەتتٸك ورگان ٶكٸلدەرٸ سٶز سٶيلەدٸ. سول كەزدەگٸ پارلامەنت مەجٸلٸسٸ ەلەۋمەتتٸك-مەدەني دامۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى داريعا نازارباەۆا وتباسىلىق-باعدارلى ساياسات تۇجىرىمداماسى تۋرالى, ياعني بالالار ٷيٸنەن باس تارتۋ تۋرالى, ونىڭ ورنىنا بالا اسىراپ الۋشى وتباسىلار جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك دەگەن پٸكٸر ايتقان بولاتىن. قازٸرگٸ ۋاقىتتا مەن اتالعان قوعامدىق قوزعالىستىڭ جەتەكشٸسٸمٸن. بٸرٸنشٸ ماماندىق بويىنشا ەكونوميكا ماگيسترٸ, ال ەكٸنشٸ ماماندىق بويىنشا پسيحولوگپىن. بٸز مەملەكەتتٸك جٷيەنٸڭ قۇرىلىمدىق ٶزگەرٸستەرٸنە نازار اۋداردىق, سوندىقتان بٸزدٸڭ جۇمىسىمىز جەتٸم بالالار مەن ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان وتباسىلارعا قاتىستى وتباسىلىق ساياساتتى دامىتۋعا ىقپال ەتتٸ دەپ سانايمىز», - دەيدٸ ول.
ۇيىم مٷشەلەرٸ وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارى جۇمىسىنىڭ ٷلگٸسٸن جاساي باستاعان. ولار جينالعان ماتەريالداردى ٷەۇ سەكتورىنا جەنە جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارعا تاپسىرعان.
«بٸزگە كٶمەك سۇراپ كەلگەندەرگە كەڭەس بەرٸپ, قاجەت بولعان جاعدايدا باسقا ەرٸپتەستەرٸمٸزگە جٸبەرٸپ, بالالار قۇقىعىنا قاتىستى مەسەلە بولسا, ونىڭ شەشٸلۋٸنە ٷلەس قوسامىز», - دەيدٸ ازامات جامانچينوۆ.
بالالار قۇقىعىن قورعاۋ مەسەلەسٸندە بالاعا زورلىق-زومبىلىق كٶرسەتۋگە قاتىستى جەكە تارماقتى اتاپ ٶتۋگە بولادى.
قوعامدىق قوزعالىس جەتەكشٸسٸ مۇنداي جاعدايدىڭ الدىن الۋ تۋرالى ويىن بٶلٸستٸ.
«اتا-انا مەن بالا اراسىندا سەنٸمگە نەگٸزدەلگەن قارىم-قاتىناس بولۋى كەرەك. بالا ەكەسٸ مەن اناسىنا ٶمٸرٸندە نە بولىپ جاتقانىن قورىقپاي ايتا الۋى كەرەك. بۇل – ٶتە ماڭىزدى مەسەلە, سەبەبٸ بالاعا جاقىندارى تاراپىنان زورلىق, قىسىم كٶرسەتۋ جىلدار بويى جالعاسىپ كەلە جاتۋى مٷمكٸن. بالا ٶزٸنٸڭ دەنەسٸنە, ەۋرەتتٸ جەرلەرٸنە ەشكٸم قولىن تيگٸزۋگە قۇقىسى جوق ەكەنٸن تٷسٸنۋٸ كەرەك. ال ونداي جاعداي بولا قالعان جاعدايدا ەڭ الدىمەن ايتا الاتىن ادامى – ەكەسٸ مەن اناسى بولۋى تيٸس», - دەيدٸ ول.
ازامات جامانچينوۆ بالاعا زورلىق-زومبىلىق, كٷش كٶرسەتٸلگەن جاعدايدا بەس ەرەسەك ادامعا ايتا الۋدى ٷيرەتۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى.
ياعني, اتا-اناسى مەن مۇعالٸمٸنە حاباردار ەتە الماعان جاعدايدا اينالاسىندا سەنٸم ارتا الاتىن باسقا ادامداردىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنە الۋى كەرەك.
«پەدوفيليياعا قاتىستى كٷدٸكتٸ جاعدايدى بايقاعان بولساڭىز, بٸردەن اتا-انا نەمەسە پوليتسيياعا حابارلاۋ كەرەك. مۇنداي كەزدە «ٶزگە وتباسىنىڭ شەكاراسىنان اتتاپ كەتەم-اۋ» دەگەن ويدان ارىلۋ قاجەت. ەرەسەكتەر تاراپىنان بالاعا كٶرسەتٸلەتٸن قورلىقتىڭ كەز كەلگەن تٷرٸنە جول بەرٸلمەۋٸ كەرەك, ال ورىن الا قالعان جاعدايدا مٸندەتتٸ تٷردە جازاعا تارتۋ قاجەت. وسىنداي تٷسٸنٸك ەڭ الدىمەن وتباسىندا قالىپتاسۋى كەرەك. ول ٷشٸن ەكە مەن انا بالاسىمەن اشىق تٷردە سٶيلەسە بٸلۋٸ كەرەك», - دەيدٸ قوعامدىق قوردىڭ جەتەكشٸسٸ.
ازامات جامانچينوۆ سۇحبات بارىسىندا قوعامدىق قوزعالىس ارقىلى كٶمەك العانداردىڭ وقيعالارىنان مىسالدار كەلتٸردٸ.
«ٶتكەن جىلى جازدا 25 جاستاعى جٸگٸت 15 جاستاعى جاسٶسپٸرٸمدٸ قورلادى. قورلانعان قىز ٶزٸنە قول سالماق بولعان. وتباسى مەن بالانى قولداۋ ورتالىعىنا كەلگەن ولارعا پسيحولوگ, زاڭگەر جەنە ادۆوكات تاراپىنان كٶمەك كٶرسەتٸلدٸ. قازٸر جابىلىپ قالعان قىلمىستىق ٸس قايتا قوزعالىپ, سوت-مەديتسينالىق ساراپتاما قايتا باستالدى. اناسى مەن قىزى ەل قاتارلى ٶمٸر سٷرۋ ٷشٸن كٷرەستٸ جالعاستىرۋدا. تاعى بٸر مىسال: 6 جەنە 8 جاسار ۇلى بار ەيەل ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان. اقىرى ٸشٸمدٸككە سالىنىپ, اتا-انالىق قۇقىعىنان ايىرۋ تۋرالى سوت شەشٸمٸ شىققانشا ەكٸ ۇلى «كوۆچەگ» بالالار مەكەمەسٸنە ٶتكٸزٸلگەن. بالالارىنان ايىرىلىپ قالاتىنىن تٷسٸنگەن ەيەل ەسٸن جيىپ, بٸزدٸڭ ورتالىقتىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸندٸ. پسيحولوگ كٶمەگٸن الىپ, ٸشٸمدٸك ٸشۋٸن قويىپ, ەكٸ بالاسىن ٶز قولىنا قايتارىپ الدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ول تۇرمىسقا شىعىپ, ەل قاتارلى ٶمٸر سٷرٸپ جاتىر», - دەيدٸ ول.
ٷش جىل ٸشٸندە وتباسى مەن بالالاردى قولداۋ ورتالىعى 308 وتباسى مەن 485 بالاعا قۇقىقتىق جەنە پسيحولوگييالىق كٶمەك كٶرسەتتٸ.
1664 كەڭەس بەرۋدٸڭ نەتيجەسٸندە بالالار ٶز وتباسىندا قالدى.
«9 ايماقتى جۇمىس ٸستەيتٸن بٸزدٸڭ ورتالىق بٸر جىل ٸشٸندە ٶمٸردٸك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان وتباسىلارداعى 227 وتباسىنا 1543 كەڭەس بەرۋ جەنە قولداۋ قىزمەتٸن كٶرسەتتٸ. 9 ايماقتا مۇقتاج وتباسىلارعا 4-8 ايعا دەيٸن بٸلٸم, سپورت جەنە دامۋ كلۋبتارىنىڭ اقىسىن تٶلەۋگە كٶمەك كٶرسەتٸلدٸ, 150-دەن استام وتباسى العان ەرتٷرلٸ قىزمەتتٸڭ اقىسى تٶلەندٸ. 9 وبلىستا 6 075 قاتىسۋشىعا كەلەسٸ باعىتتار بويىنشا ترەنينگتەر ٶتكٸزٸلدٸ: «وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىمەن جۇمىس», «جاس وتباسىلارمەن جۇمىس جەنە وتباسىلىق ٶمٸرگە دايىندىق», «مەكتەپتەردە جىنىستىق تەربيە جەنە رەپرودۋكتيۆتٸ دەنساۋلىق», «اتا-انا مەن بالا قارىم-قاتىناسى اراسىنداعى, بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىنداعى بۋللينگتٸڭ جەنە سۋيتسيدتٸڭ الدىن الۋ». قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەرٸمٸزبەن توقتاپ قالماي, جاستارعا ارنالعان ونلاين مەكتەپ پەن موبيلدٸ قوسىمشانى ٸسكە قوستىق. وندا 70 ۆيدەو-ساباق جارييالادىق, ٷيلەنگٸسٸ كەلەتٸندەرگە ارنالعان چات-بوتتى تەستٸدەن ٶتكٸزٸپ, جاستارعا, وتباسىلارعا جەنە كەسٸپكەرلەرگە 26 ۆەبينار ٶتكٸزدٸك. 320 مىڭ دانا نەكە تۋرالى نۇسقاۋلىق باسىپ شىعارىلىپ, قازاقستاننىڭ بارلىق ازاماتتىق حال اكتٸلەرٸن جازۋ ورگاندارىنا تاراتىلدى», - دەيدٸ قوعامدىق قوزعالىس جەتەكشٸسٸ.
سونىمەن قاتار, قوعامدىق قوزعالىس 27 ارت-تەراپييا شەبەرحاناسىن, ايماقتارداعى ديالوگتىق كەزدەسۋلەر مەن ميني-فورۋمدار, 600 ادامنىڭ قاتىسۋىمەن رەسپۋبليكالىق وتباسىلىق فورۋم, 5 ونلاين وتباسىلىق سايىس ٶتكٸزدٸ.
وعان 9 وبلىستان 1400-دەن استام وتباسى قاتىستى. سانالى تٷردە وتباسىن قۇرۋ جەنە وتباسىلىق قيىندىقتاردىڭ سالدارى تۋرالى 18 ۆيدەو جەنە 8 شاعىن مۋلتفيلم تٷسٸرٸلدٸ.
وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ جەنە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ بويىنشا 188 000 دانا وقۋ قۇرالى باسىپ شىعارىلىپ, ەلٸمٸزدٸڭ 9 ايماعىنا تاراتىلدى.
