BBC World News رەداكتسيياسى استانانىڭ 20 جىلدىعىنا وراي قازاقستان تۋرالى دەرەكتٸ فيلمدٸ جارىققا شىعاردى. شٸلدەنٸڭ 7-10 ارالىعىندا BBC Worlds News تەلەارناسىندا 23 مينۋتتىق «Legend of the Golden Man: Secrets of the Steppes» («التىن ادام تۋرالى اڭىز: دالا قۇپييالارى») اتتى دەرەكتٸ كينو ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندەگٸ جارتى ميللياردقا جۋىق كٶرەرمەننٸڭ نازارىنا ۇسىنىلدى. تٶرت كٷن قاتارىنان تەۋلٸكتٸڭ ەر مەزگٸلٸندە كٶرسەتٸلگەن فيلم ەسٸك قالاسىنان تابىلعان التىن ادام كەشەنٸنٸڭ مۇراسىمەن عانا ەمەس, كٶشپەلٸ قازاق مەدەنيەتٸمەن تانىستىرادى.
فيلمنٸڭ تۇساۋكەسەرٸ 5 شٸلدە كٷنٸ لوندون قالاسىنداعى ۆەستمينستەر ٷيٸندە ٶتتٸ. بريتان پارلامەنتٸندەگٸ بارلىق پارتييالاردىڭ قازاقستانمەن ەرٸپتەستٸك توبىنىڭ تٶراعاسى بوب ستيۋارت تۇساۋكەسەر شىمىلدىعىن اشىپ, قۇتتىقتاۋ سٶز سٶيلەدٸ. جوبانى تانىستىرعان ۆۆس World News تەلەارناسىنىڭ كوممەرتسييالىق ٶكٸلدٸگٸنٸڭ باسشىسى سەرگەي ستانوۆكيننەن فيلمنٸڭ ماقساتى تۋرالى سۇراعانىمىزدا, ول: «بۇل فيلمدٸ دايىنداۋدا ۆۆس World News رەداكتسيياسى وسى تەلەارنانىڭ كوممەرتسييالىق جوبالار رەتٸندە قازاقستاندا تٷسٸرگەن ماتەريالدارىن پايدالاندى. بىلتىر لوندوندا بريتان مۇراجايىندا سكيف التىندارىنا ارنالعان كٶرمە ٶتتٸ. بٸز 2017 جىلدىڭ سوڭىندا التىن ادام تۋرالى جارنامالىق فيلم تٷسٸردٸك. بۇدان باسقا, ايشا بيبٸ تۋرالى جەنە قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸ تۋرالى فيلمدەر تٷسٸرٸلدٸ. وسىلايشا, تەلەارنا قورجىنىندا قازاقستان تاريحىنا قاتىستى مول دەرەك جينالدى. رەداكتور اۋديتورييا سۇرانىسىنا وراي جۇمىس ٸستەيدٸ. «التىن ادام تۋرالى اڭىز: دالا قۇپييالارى» – ۆۆس World News تەلەارناسىنىڭ رەداكتسيياسىنىڭ تٶل تۋىندىسى, بۇل كوممەرتسييالىق جوبا ەمەس. بۇل فيلمنەن كەيٸن كٶرەرمەندەر قازاقستان تۋرالى كٶبٸرەك بٸلۋگە ۇمتىلادى دەپ ويلايمىن», – دەپ ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.
https://www.bbc.co.uk سايتىندا جارييالانعان فيلمنٸڭ اننوتاتسيياسىنان ٷزٸندٸ كەلتٸرسەك, فيلمنٸڭ مازمۇنىن بىلاي سيپاتتايدى: «سكيفتەر دەگەن كٸمدەر? وسىدان ەكٸ جارىم مىڭ جىل بۇرىن كٶشپەلٸ حالىقتار ەۋروپا مەن قىتايعا دەيٸنگٸ اۋماقتى تٷگەل جايلاعان ەدٸ. سكيفتەر بۇرىنعىلاردى دا تامساندىراتىن, ەندٸ قازاقستاندا جەنە ۇلى دالانىڭ ٶنە بويىندا جاسالعان تىڭ ارحەولوگييالىق زەرتتەۋلەر ولاردىڭ ٶزگەشە ەلەمٸ جايلى سىر شەرتەدٸ. بۇل زەرتتەۋلەر اۋىر شايقاستان زاقىم العان ادامنىڭ باس سٷيەكتەرٸنەن باستاپ التىن ادامنىڭ كيٸمٸندەگٸ التىنمەن زەرلەنگەن سكيف جاۋىنگەرلەرٸنٸڭ بەينەلەرٸنە دەيٸن قامتيدى. تاريحشى بەتتاني حيۋز ولاردىڭ ەستەن تاندىراتىن ٸشٸمدٸكتەرٸنەن باستاپ باتىر ەيەلدەرگە ارنالعان ادام قۇرباندىقتارى جايلى بايانداپ, ٶتكەننٸڭ قۇپيياسىن اشادى».
وسى شاراعا قاتىسقان قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانيياداعى ەلشٸسٸ ەرلان ىدىرىسوۆتىڭ سۇحباتىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنامىز.
ەرلان ىدىرىسوۆ, قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانييا جەنە سولتٷستٸك يرلاندييا بٸرٸككەن كورولدٸگٸندەگٸ تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ:
قازاقستان تاريحي ساحناعا قايتا شىقتى
– ەرلان ەبٸلفايىزۇلى, «Legend of the Golden Man: Secrets of the Steppes» اتتى دەرەكتٸ كينونىڭ يدەياسى تۋرالى ايتىڭىزشى? وعان مۇرىندىق بولعان كٸم?
– بۇل شارانىڭ ماڭىزى ٶتە زور. سەبەبٸ تۇڭعىش رەت ۆۆس World News تەلەارناسى, ياعني 450 ميلليون اۋديتوريياسى بار ٷلكەن تەلەارنا ٶز باستاماسى بويىنشا قازاقستاننىڭ ەجەلگٸ تاريحى تۋرالى دەرەكتٸ فيلم دايىنداپ, جارىققا شىعارىپ وتىر. مۇنداي وقيعا بۇرىن-سوڭدى بولماعان. سوندىقتان ۆۆس سيياقتى حالىقارالىق كورپوراتسييا قازاقستان تۋرالى فيلمدٸ ەلەمدٸك اۋديتورييا نازارىنا ۇسىنىپ وتىرعانى بٸز ٷشٸن ٷلكەن ابىروي دەپ بٸلەم.
بۇل وقيعا ەلەمدٸك ترەندتەن حابار بەرەدٸ: قازاقستان جەنە ورتالىق ازييا ٷلكەن تاريحي ساحناعا قايتا شىقتى. 300 جىلداي بٸزدٸ ەشكٸم ەلەگەن جوق, وعان تٷرلٸ سەبەپتەر كٶپ بولدى. ال قازٸر ەلەم ۇيقىسىنان ويانىپ, ەۋرازييانىڭ تاريحي ماڭىزىن, ونىڭ ەلەمدٸك ٶركەنيەتكە قوسار مەدەني, ساياسي, ەكونوميكالىق ٷلەسٸن مويىنداي باستادى. سوندىقتان ۆۆس تەلەارناسىنىڭ وسىنداي فيلم تٷسٸرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداۋىنا دەل وسى ەلەمدٸك تەندەنتسييا ىقپال ەتتٸ دەپ ويلايمىن.
راسىندا, كٶشپەلٸ حالىقتىڭ ەلەمدٸك ٶركەنيەتكە قوسار ٷلەسٸ وراسان. بٸراق بۇعان دەيٸن جاڭا زامان تاريحى قازٸرگٸ ەۋروپانىڭ, جالپى باتىس ەلدەرٸنٸڭ مەدەنيەتٸنە كٶبٸرەك نازار اۋدارىپ, دالالىق ەلدەر مەدەنيەتٸ ەلەۋسٸز, ەسكەرۋسٸز قالدى. ەندٸ جاعداي ٶزگەرٸپ, قازاقتىڭ كٶشپەلٸ تۇرمىسى, تاريحى مەن مەدەنيەتٸ زەرتتەلە باستادى. ۆۆس تٷسٸرگەن فيلم قازاق تاريحىنىڭ شامشىراعى – ەسٸك قالاسىنان تابىلعان التىن ادام قورعانى تۋرالى. ەرينە, بۇعان تەك ماقتانىپ قانا قويماي, تٶل مەدەنيەتٸمٸزدٸ ودان ەرٸ ناسيحاتتاپ, بۇدان دا كەڭٸرەك تانىستىرۋعا ەرەكەت ەتۋٸمٸز كەرەك.
بۇل فيلم باتىس ەلدەرٸندە قازاق تاريحىنا دەگەن ىنتا-ىقىلاستى ارتتىرادى دەپ ويلايمىن, ول ەڭ ەۋەلٸ عىلىمي ورتانىڭ نازارىنا ٸلٸنۋٸ تيٸس. ەلبەتتە, دٷنيەنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندەگٸ كٶرەرمەندەردٸ قازاقستاننىڭ كەشەگٸسٸ مەن بٷگٸنٸ, گەوگرافيياسى, تاريحى, مەدەنيەتٸ مەن تۇرمىسىن تاني تٷسۋگە ىنتالاندىرادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.
ونىڭ ٷستٸنە, بۇل فيلمنٸڭ لوندونداعى تۇساۋكەسەرٸ استانانىڭ 20-جىلدىق تويىمەن تۇسپا-تۇس ٶتٸپ وتىر. مەنٸڭشە, ۆۆس World News قازاقستانعا ەرەكشە سىي تارتۋ ەتتٸ. استانا قازٸر ٶزٸن حالىقارالىق بيزنەس ورتالىق رەتٸندە تانىتۋعا اسىق. وسى كٷندەرٸ استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ اشىلۋى بولدى. تمد كەڭٸستٸگٸندە تۇڭعىش رەت اعىلشىن قۇقىعى نەگٸزٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن ٶزگەشە ينستيتۋت قۇرىلدى. مۇندا ٸس قاعازدارىنىڭ بەرٸ اعىلشىن تٸلٸندە جٷرگٸزٸلەدٸ, ال بيزنەستٸ جولعا قويۋ, دامىتۋ باتىستىق ستاندارتتارعا ساي جٷزەگە اسادى.
سوڭعى بٸر جىلدا استانا تۋرالى ەلەمدٸك اقپارات قۇرالدارىندا شىققان ماتەريالدارعا شولۋ جاسايتىن بولساق, ولاردىڭ تاقىرىپ اياسى ٶتە كەڭ ەكەنٸن بايقايمىز: مەدەنيەتتەن باستاپ ساياسي, ەكونوميكالىق مازمۇنداعى حابارلار. مىسالى, ەكٸ-ٷش اپتا بۇرىن ۆۆس تەلەارناسىنداعى HardTalk اتتى تەلەحاباردىڭ ەكٸ شىعارىلىمى قازاقستانعا ارنالدى. بۇل حاباردىڭ ٶز ستيلٸ اگرەسسيۆتٸ بولعانىمەن, باتىستىق كٶرەرمەندەر اسىل مەن جاسىقتى ايىرا الادى دەپ ويلايمىن. قازاقستاننىڭ كەڭ بايتاق دالاسى, گەوساياسي ورنالاسۋ ەرەكشەلٸكتەرٸ, «بٸر بەلدەۋ – بٸر جول» باعدارلاماسىنداعى قازاقستانننىڭ ورنى, ەكونوميكالىق رەفورمالارى مەن ەكونومكالىق ماقسات-مٷددەسٸ – مۇنىڭ بەرٸ وسى ەكٸ حاباردا بارىنشا جٸكتەپ, جٸلٸكتەپ, تالداندى. وسى حاباردان سوڭ كٶپتەگەن كٶرەرمەندەردٸڭ پٸكٸرٸن تىڭدادىم, باسىم كٶپشٸلٸگٸ قازاقستان تۋرالى مول ماعلۇمات الىپ, تاڭداي قاعىپ قالعاندارىن ايتادى.
– ال بۇل فيلمدٸ شىعارۋعا قازاقستاننىڭ قاتىسى بولدى ما? قارجىلىق شىعىنى قانداي?
– بۇل فيلمنٸڭ ٶزگەشەلٸگٸ سول – ونى ەشكٸم قارجىلاندىرعان جوق. ۆۆس تەلەكورپوراتسيياسى قازاقستاندا ون جىلدان اسا جۇمىس ٸستەيدٸ. ولار قازاقستان تۋرالى كٶپتەگەن حابارلار تٷسٸرگەن. تٷرلٸ رەپورتاجدار مەن ەرقيلى جوبالار اياسىندا قازاقستان تۋرالى ٶتە كٶپ ماتەريال جيناقتاعان. مىسالى, بىلتىر ۆۆس «قازاقفيلممەن» بٸرگە ايشا بيبٸ جەنە قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸ تۋرالى فيلمدەر تٷسٸردٸ. بۇدان بٶلەك, سوڭعى بەس جىلدا قازاقستان تۋرالى, استانا تۋرالى كٶپتەگەن جارنامالىق سيۋجەتتەر دايىندادى.
وسى بەينەتاسپالاردىڭ نەگٸزٸندە ولار ٶز باستاماسىمەن قازاقستان تۋرالى ەلەمگە تاراتاتىن ماڭىزدى ماتەريالدار جيناقتاپ, ٶڭدەپ, ونىڭ ٶزەگٸ ەتٸپ التىن ادامدى تاڭداپ العان. سوندىقتان بۇل فيلمنٸڭ جارىققا شىعۋىنا قازاقستان تاراپىنان بٸر تيىن جۇمسالعان جوق.
– فيلمدٸ ۆۆس World News تەلەارناسى دٷنيەجٷزٸنە اعىلشىن تٸلٸندە تاراتادى. ونى قازاقستاندا كٶرسەتۋ جوسپاردا بار ما?
– ۆۆس ستاندارتتارى بويىنشا بۇل ۇزاق فيلم سانالادى, اتتاي 23 مينۋت. ەرينە, سپۋتنيكتٸك جەلٸ ارقىلى قازاقستاندىقتار ونى ٶزدەرٸ كٶرە الادى, ال ونى قازاقستاندا كٶرسەتۋ ٷشٸن ونى اۋدارۋ كەرەك, وعان دۋبلياج جاساۋ كەرەك, بۇل ەندٸ باسقا ەڭگٸمە. مۇنداي جاعدايدا ەۋەلٸ ۆۆس-مەن كەلٸسٸمگە كەلۋ كەرەك, سەبەبٸ بۇل فيلم ولاردىڭ ٶز كٷشٸمەن شىعارعان تٶل ٶنٸمٸ.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
گٷلبيعاش ومار
ۇلىبريتانييا, لوندون
