2026 جىلعى 19 اقپاندا الماتىداعى قازاق ۇلتتىق قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە (QyzPU) قازاقستان بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ ٷشٸن شىنىمەن ماڭىزدى وقيعا بولدى. مۇندا يننوۆاتسييالىق KazChessLab زەرتحاناسى سالتاناتتى تٷردە اشىلدى جەنە «شاحمات پەداگوگي» Minor باعدارلاماسىنىڭ العاشقى 25 تٷلەگٸنە سەرتيفيكاتتار تابىستالدى.
رەسٸمگە قازاقستان رەسپۋبليكاسى عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك, قازاقستان شاحمات فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تيمۋر تۋرلوۆ, ۋنيۆەرسيتەت رەكتورى بەيبٸتكٷل كەرٸموۆا, قشف بٸرٸنشٸ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ دەرمەن سەدۋاقاسوۆ جەنە فەدەراتسييانىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى گٷلميرا دەۋلەتوۆا قاتىستى. قۇرمەتتٸ قوناقتار سيمۆولدىق لەنتانى قيىپ, جاڭا كەڭٸستٸك بويىنشا ەكسكۋرسييا ٶتكٸزدٸ جەنە ەلدەگٸ مەكتەپتەردە شاحماتتى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ جوسپارلاردىڭ سيمۆولى رەتٸندە ۋاقىت كاپسۋلاسىن سالدى.
KazChessLab — بۇل جاي عانا شاحمات تاقتالارى بار بٶلمە ەمەس. زەرتحانا زاماناۋي شاحمات كلۋبىن, ەدٸستەمەلٸك ورتالىقتى جەنە مۇعالٸمدەردٸ دايارلاۋ الاڭىن بٸرٸكتٸردٸ. ونى قازاقستان شاحمات فەدەراتسيياسى جابدىقتادى, ال ۋنيۆەرسيتەت ستراتەگييالىق بازانى ۇسىندى. مۇندا ماستەر-كلاستار, عىلىمي سەمينارلار, ستۋدەنتتەردٸڭ پراكتيكالىق ساباقتارى جەنە جاڭا وقۋ باعدارلامالارىن ەزٸرلەۋ ٶتكٸزٸلەدٸ. نەگٸزگٸ ماقسات — باستاۋىش مەكتەپتە شاحماتتى كەسٸبي دەڭگەيدە وقىتاتىن بٸلٸكتٸ پەداگوگتاردى دايارلاۋ.
عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك سٶز سٶيلەۋٸندە قازٸرگٸ زاماندا ينتەللەكتتٸ دامىتۋ قۇرالدارىن بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە ەنگٸزۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
«قەزٸرگٸ تاڭدا تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت دەۋٸرٸندە ەڭ ٷلكەن مەسەلە ول جالپى ادامداردىڭ زيياتكەرلٸك ەۋلەۋەتتەرٸننٸڭ ەلسٸرەۋٸ. جەنە دە زەيٸندٸلٸك مەسەلەسٸ, ياعني, اقپارات ٶتە كٶپ, جٷيەلٸ تٷردٸ ويلاۋ بٸلۋ, ابستراكت ويلاۋ بٸلۋ قابٸلەتٸ ەلسٸرەپ كەلە جاتىر. ول كەدٸمگٸدەي دە بٸرنەشە كٷن زەرتتەۋلەرمەن دەلٸندەگەن. سوندىقتان, شاحماتى ويىنىڭ بٸر ەرەكشەلٸگٸ بالالاردى, كەز كەلگەن, ەرەسەك ادام بولسىن, كەز كەلگەن ادامدى جٷيەلٸككە ٷيرەتەدٸ. بٸر نەرسە ويلاۋ, بٸر نەرسەگە بٸر فوكۋس ۇستاۋ. بۇل ٶتە ماڭىزدى. ەسٸرەسە بٸزدٸڭ جاس ٶسپٸرٸمٸزدەرگە جاس بولعانعا بۇل ٶتە ماڭىزدى. قاسيەت, قابٸلەت, يكەمدٸلٸككە دە ايتۋعا دا بولادى. بەس جوعارى وقۋ ورنىنىڭ نەگٸزٸندە وسىنداي ارنايى شاحمات ۇستازى, Minor باعدارلامارى ەنگٸزٸلدٸ»
قازاقستان شاحمات فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تيمۋر تۋرلوۆ كٶپ جىلدىق جۇمىستى قورىتىندىلاپ, زەرتحانانىڭ اشىلۋىن ساپالى جاڭا كەزەڭ رەتٸندە باعالادى.
«قازاقستاندىق شاحماتتار وسىعان بٸرنەشە جىل دايىندالدى جەنە بٷگٸن ولار ۇلتتىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە ٶز ورنىن الدى. بٸز العاشقى 25 شاحمات پەداگوگۋنا ديپلوم تابىستادىق. قازاقستان تاريحىندا مۇنداي بۇرىن بولماعان سيياقتى. بۇل جاس ماماندار بالالارعا ويىن ەرەجەلەرٸن عانا ٷيرەتپەيدٸ, ولارعا ينتەللەكتۋالدىق ٶسۋ ەلەمٸندەگٸ تەلٸمگەر جەنە جول كٶرسەتۋشٸ بولادى. بٸراق بٸز ودان ەرٸ جٷرگٸمٸز كەلەدٸ. سوندىقتان ەلدەگٸ العاشقى جاڭا فورماتتاعى شاحمات قۇزىرەتتٸلٸك ورتالىعى — KazChessLab ٸسكە قوسىلۋدا, مۇندا شاحماتتى وقىتۋدىڭ ٷزدٸك ەدٸستەمەلەرٸ سىناقتان ٶتكٸزٸلٸپ, جەتٸلدٸرٸلەدٸ. زاماناۋي ينفراقۇرىلىمنىڭ, كٷشتٸ پەداگوگيكالىق مەكتەپتٸڭ جەنە مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ مۇنداي سينەرگيياسى قازاقستاندىق شاحماتتار مەن شاحماتتىق بٸلٸم بەرۋدٸ مٷلدە باسقا دەڭگەيگە كٶتەرەدٸ دەپ سەنەمٸن», — دەدٸ تيمۋر تۋرلوۆ.
قشف-تىڭ بٸلٸم بەرۋ باستامالارىن جٷزەگە اسىرۋعا جاۋاپتى بٸرٸنشٸ ۆيتسە-پرەزيدەنت دەرمەن سەدۋاقاسوۆ مۇعالٸمدەردٸ دايارلاۋدىڭ جٷيەلٸ جٷيەسٸنسٸز شاحماتتى بٷكٸل ەل مەكتەپتەرٸنە اۋقىمدى ەنگٸزۋ مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«بٸز ٷشٸن مەكتەپتەرگە شاحمات ەنگٸزۋ باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋ — باستى باسىمدىق. تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن مۇعالٸمدەردٸ جٷيەلٸ دايارلاۋ قاجەت, بۇل ٶتە تەرەڭ, بايىپتى ەدٸستەمەلٸك قولداۋدى تالاپ ەتەدٸ. عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەككە, QyzPU-عا KazChessLab اشۋ باستاماسىن قولداعانى ٷشٸن ٶتە ريزامىز, بۇل ەدٸستەمەلٸك جۇمىستى جٷيەلٸ دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», — دەدٸ دەرمەن سەدۋاقاسوۆ.
بۇل جوبانىڭ تاريحى بٷگٸننەن ەلدەقايدا بۇرىن باستالعان. 2025 جىلعى 30 قاڭتاردا QyzPU مەن قازاقستان شاحمات فەدەراتسيياسى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويدى. 2025 جىلعى ناۋرىزدا ۋنيۆەرسيتەتتە گروسسمەيستەر گٷلميرا دەۋلەتوۆا مەن ازييا چەمپيونكاسى كسەنييا بالاباەۆانىڭ قاتىسۋىمەن شابىتتاندىراتىن دەرٸس ٶتتٸ. جازدا جەتٸ ٶڭٸردەن 38 مۇعالٸم بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كۋرستارىنان ٶتٸپ, ٷشٸنشٸ سىنىپتاردا شاحمات وقىتۋعا قۇقىق الدى. ال 2025 جىلعى قىركٷيەكتە زەرتحانانى III حالىقارالىق «بٸلٸم بەرۋدەگٸ شاحماتتار» كونفەرەنتسيياسىندا FIDE حالىقارالىق ساراپشىلارى جوعارى باعالادى.
قازٸر شاحمات 20 ٶڭٸردەگٸ 1500 مەكتەپتە وقىتىلادى — بۇل باستاۋىش سىنىپتارداعى 60 مىڭنان استام وقۋشى. 2023–2027 جىلدارعا ارنالعان شاحماتتاردى دامىتۋدىڭ كەشەندٸ جوسپارىنىڭ ماقساتى (2027 جىلعا قاراي 1400 مەكتەپ) مەرزٸمٸنەن بۇرىن ورىندالدى. «شاحمات پەداگوگي» باعدارلاماسى جەتٸ پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورنىندا ٸسكە قوسىلدى, وندا 200-دەن استام ستۋدەنت وقيدى. ال 2026 جىلدى FIDE بٸلٸم بەرۋدەگٸ شاحماتتار جىلى دەپ جارييالادى — قازاقستان وسى جاھاندىق قوزعالىستا جەتەكشٸ پوزيتسييالاردىڭ بٸرٸن نىق ۇستاپ تۇر.
العاشقى 25 سەرتيفيكاتتالعان پەداگوگ — بۇل جاي عانا تٷلەكتەر ەمەس. ەندٸ قازاقستاندا باستاۋىش سىنىپتاردا شاحمات ساباقتارىن كەسٸبي جٷرگٸزە الاتىن ماماندار پايدا بولدى. ٶيتكەنٸ بۇل ويىن تەك ەسەپتەۋ مەن ەسەپ شىعارۋدى عانا ەمەس, ستراتەگييالىق ويلاۋدى, زەيٸندٸ شوعىرلاندىرۋدى, شەشٸمدەردٸڭ سالدارىن الدىن الا ەسەپتەۋدٸ جەنە شاعىن جەڭٸستەرگە قۋانۋدى دامىتادى. وسى داعدىلار ادام ٶمٸر بويى قالادى. ال ەندٸ قازاقستاندا ولاردى جٷيەلٸ جەنە كەسٸبي تٷردە بەرە الاتىن ماماندار بار.
