2026 jylǵy 19 aqpanda Almatydaǵy Qazaq ulttyq qyzdar pedagogikalyq ýniversitetinde (QyzPU) Qazaqstan bilim berý júiesi úshin shynymen mańyzdy oqiǵa boldy. Munda innovatsiialyq KazChessLab zerthanasy saltanatty túrde ashyldy jáne «Shahmat pedagogi» Minor baǵdarlamasynyń alǵashqy 25 túlegine sertifikattar tabystaldy.
Rásimge Qazaqstan Respýblikasy Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek, Qazaqstan shahmat federatsiiasynyń prezidenti Timýr Týrlov, ýniversitet rektory Beibitkúl Kárimova, QShF birinshi vitse-prezidenti Dármen Sádýaqasov jáne federatsiianyń atqarýshy direktory Gúlmira Dáýletova qatysty. Qurmetti qonaqtar simvoldyq lentany qiyp, jańa keńistik boiynsha ekskýrsiia ótkizdi jáne eldegi mektepterde shahmatty damytý jónindegi uzaq merzimdi josparlardyń simvoly retinde ýaqyt kapsýlasyn saldy.
KazChessLab — bul jai ǵana shahmat taqtalary bar bólme emes. Zerthana zamanaýi shahmat klýbyn, ádistemelik ortalyqty jáne muǵalimderdi daiarlaý alańyn biriktirdi. Ony Qazaqstan shahmat federatsiiasy jabdyqtady, al ýniversitet strategiialyq bazany usyndy. Munda master-klastar, ǵylymi seminarlar, stýdentterdiń praktikalyq sabaqtary jáne jańa oqý baǵdarlamalaryn ázirleý ótkiziledi. Negizgi maqsat — bastaýysh mektepte shahmatty kásibi deńgeide oqytatyn bilikti pedagogtardy daiarlaý.
Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek sóz sóileýinde qazirgi zamanda intellektti damytý quraldaryn bilim berý júiesine engizýdiń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti.
«Qázirgi tańda tsifrlandyrý, jasandy intellekt dáýirinde eń úlken másele ol jalpy adamdardyń ziiatkerlik áýleýetterinniń álsireýi. Jáne de zeiindilik máselesi, iaǵni, aqparat óte kóp, júieli túrdi oilaý bilý, abstrakt oilaý bilý qabileti álsirep kele jatyr. Ol kádimgidei de birneshe kún zertteýlermen dálindegen. Sondyqtan, shahmaty oiynyń bir ereksheligi balalardy, kez kelgen, eresek adam bolsyn, kez kelgen adamdy júielikke úiretedi. Bir nárse oilaý, bir nársege bir fokýs ustaý. Bul óte mańyzdy. Ásirese bizdiń jas óspirimizderge jas bolǵanǵa bul óte mańyzdy. Qasiet, qabilet, ikemdilikke de aitýǵa da bolady. Bes joǵary oqý ornynyń negizinde osyndai arnaiy shahmat ustazy, Minor baǵdarlamary engizildi»
Qazaqstan shahmat federatsiiasynyń prezidenti Timýr Týrlov kóp jyldyq jumysty qorytyndylap, zerthananyń ashylýyn sapaly jańa kezeń retinde baǵalady.
«Qazaqstandyq shahmattar osyǵan birneshe jyl daiyndaldy jáne búgin olar ulttyq bilim berý júiesinde óz ornyn aldy. Biz alǵashqy 25 shahmat pedagogýna diplom tabystadyq. Qazaqstan tarihynda mundai buryn bolmaǵan siiaqty. Bul jas mamandar balalarǵa oiyn erejelerin ǵana úiretpeidi, olarǵa intellektýaldyq ósý álemindegi tálimger jáne jol kórsetýshi bolady. Biraq biz odan ári júrgimiz keledi. Sondyqtan eldegi alǵashqy jańa formattaǵy shahmat quzyrettilik ortalyǵy — KazChessLab iske qosylýda, munda shahmatty oqytýdyń úzdik ádistemeleri synaqtan ótkizilip, jetildiriledi. Zamanaýi infraqurylymnyń, kúshti pedagogikalyq mekteptiń jáne memlekettik qoldaýdyń mundai sinergiiasy Qazaqstandyq shahmattar men shahmattyq bilim berýdi múlde basqa deńgeige kóteredi dep senemin», — dedi Timýr Týrlov.
QShF-tyń bilim berý bastamalaryn júzege asyrýǵa jaýapty birinshi vitse-prezident Dármen Sádýaqasov muǵalimderdi daiarlaýdyń júieli júiesinsiz shahmatty búkil el mektepterine aýqymdy engizý múmkin emes ekenin atap ótti.
«Biz úshin mektepterge shahmat engizý baǵdarlamasyn júzege asyrý — basty basymdyq. Tiimdi júzege asyrý úshin muǵalimderdi júieli daiarlaý qajet, bul óte tereń, baiypty ádistemelik qoldaýdy talap etedi. Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbekke, QyzPU-ǵa KazChessLab ashý bastamasyn qoldaǵany úshin óte rizamyz, bul ádistemelik jumysty júieli deńgeide uiymdastyrýǵa múmkindik beredi», — dedi Dármen Sádýaqasov.
Bul jobanyń tarihy búginnen áldeqaida buryn bastalǵan. 2025 jylǵy 30 qańtarda QyzPU men Qazaqstan shahmat federatsiiasy strategiialyq seriktestik týraly kelisimge qol qoidy. 2025 jylǵy naýryzda ýniversitette grossmeister Gúlmira Dáýletova men Aziia chempionkasy Kseniia Balabaevanyń qatysýymen shabyttandyratyn dáris ótti. Jazda jeti óńirden 38 muǵalim biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótip, úshinshi synyptarda shahmat oqytýǵa quqyq aldy. Al 2025 jylǵy qyrkúiekte zerthanany III Halyqaralyq «Bilim berýdegi shahmattar» konferentsiiasynda FIDE halyqaralyq sarapshylary joǵary baǵalady.
Qazir shahmat 20 óńirdegi 1500 mektepte oqytylady — bul bastaýysh synyptardaǵy 60 myńnan astam oqýshy. 2023–2027 jyldarǵa arnalǵan Shahmattardy damytýdyń keshendi josparynyń maqsaty (2027 jylǵa qarai 1400 mektep) merziminen buryn oryndaldy. «Shahmat pedagogi» baǵdarlamasy jeti pedagogikalyq joǵary oqý ornynda iske qosyldy, onda 200-den astam stýdent oqidy. Al 2026 jyldy FIDE bilim berýdegi shahmattar jyly dep jariialady — Qazaqstan osy jahandyq qozǵalysta jetekshi pozitsiialardyń birin nyq ustap tur.
Alǵashqy 25 sertifikattalǵan pedagog — bul jai ǵana túlekter emes. Endi Qazaqstanda bastaýysh synyptarda shahmat sabaqtaryn kásibi júrgize alatyn mamandar paida boldy. Óitkeni bul oiyn tek esepteý men esep shyǵarýdy ǵana emes, strategiialyq oilaýdy, zeiindi shoǵyrlandyrýdy, sheshimderdiń saldaryn aldyn ala esepteýdi jáne shaǵyn jeńisterge qýanýdy damytady. Osy daǵdylar adam ómir boiy qalady. Al endi Qazaqstanda olardy júieli jáne kásibi túrde bere alatyn mamandar bar.
