فوتو: ۇيىمداستىرۋشىلاردان
2026 جىلعى 7–10 سەۋٸر ارالىعىندا الماتى ازييانىڭ باستى شاحمات ورتالىعىنا اينالىپ, جاڭا جاھاندىق تسيكلگە ستارت بەردٸ. مۇندا FIDE جەنە حالىقارالىق مەكتەپ شاحمات فەدەراتسيياسى (ISCF) ۇيىمداستىرىپ, Freedom Holding Corp. باس سەرٸكتەستٸگٸمەن ٶتكٸزٸلٸپ جاتقان World Schools Team Championship 2026-نىڭ ازييالىق كونتينەنتتٸك كەزەڭٸ باستالدى. بۇل فورماتتاعى تۋرنير تاريحتا تۇڭعىش رەت ٶتكٸزٸلۋدە.
2026 جىلى تٶرت قۇرلىق — افريكا, امەريكا, ازييا جەنە ەۋروپا — ٶز ٸرٸكتەۋ كەزەڭدەرٸن ٶتكٸزەدٸ. ەر قۇرلىقتىڭ جەڭٸمپازدارى جەلتوقساندا گراند-فينالدا كەزدەسٸپ, مەكتەپ كوماندالارى اراسىنداعى ەلەم چەمپيونى اتاعىن ساراپقا سالادى. الماتى بٷكٸل تسيكلگە ستارت بەرٸپ, 2026 جىلدى اشتى.
FIDE جەنە ISCF 2026 جىلدى بٸلٸم بەرۋدەگٸ شاحمات جىلى دەپ جارييالادى. بۇل — شاحماتتىڭ سىني ويلاۋ, ستراتەگييا, زەيٸن شوعىرلاندىرۋ, ەستە ساقتاۋ, تەرتٸپ جەنە كوماندالىق جۇمىس داعدىلارىن دامىتۋداعى رٶلٸن اتاپ ٶتەتٸن جاھاندىق باستاما.
حالىقارالىق شاحمات فەدەراتسيياسىنىڭ (FIDE) پرەزيدەنتٸ اركاديي دۆوركوۆيچ تۋرنير قاتىسۋشىلارىنا ۆيدەو ٷندەۋٸندە بىلاي دەدٸ:
«بٸزدٸڭ ماقساتىمىز قاراپايىم: شاحماتتى ەلەمنٸڭ بارلىق مەكتەپتەرٸنە ەنگٸزۋ. بٸز مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسەمٸز, حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاسامىز, مەكتەپ تۋرنيرلەرٸن جەنە كونفەرەنتسييالار ٶتكٸزەمٸز. شاحمات — بۇل جاي ويىن ەمەس, وقىتۋ مەن تۇلعالىق دامۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى. الماتىداعى جارىس — جاي كەزەڭ ەمەس. مۇندا بٸلٸم بەرۋ ۆوركشوپتارى مەن ماستەر-كلاسستار دا ٶتەدٸ. وسى مٷمكٸندٸكتەردٸ تولىق پايدالانۋلارىڭىزعا ٷمٸتتەنەمٸن!»
قازٸر FIDE پرەزيدەنتٸ اركاديي دۆوركوۆيچ كيپردە — ەلەمدٸك شاحمات كٷنتٸزبەسٸندەگٸ ەڭ بەدەلدٸ تۋرنيرلەردٸڭ بٸرٸ — 2026 جىلعى پرەتەندەنتتەر تۋرنيرٸندە. وندا ەلەمدٸك شاحمات جۇلدىزدارى ەلەم چەمپيونىنا قارسى شىعۋ قۇقىعى ٷشٸن كٷرەسۋدە. ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستاندىق بيبٸسارا اساۋباەۆا دا بار. ال الماتىدا تيمۋر تۋرلوۆ مەكتەپ كوماندالارى اراسىنداعى ەلەم چەمپيوناتىنىڭ ازييالىق كەزەڭٸن اشتى — بولاشاق ەلەمدٸك شاحمات جۇلدىزدارى دٷنيەگە كەلەتٸن تۋرنيردٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ شاحماتتى مەكتەپ بٸلٸمٸنە ەنگٸزۋگە ەرەكشە مەن بەرەدٸ جەنە ونى ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى رەتٸندە قاراستىرادى.
ازييالىق كەزەڭدٸ حالىقارالىق شاحمات فەدەراتسيياسى (FIDE), قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۋريزم جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ, الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸ, حالىقارالىق مەكتەپ شاحمات فەدەراتسيياسى (ISCF) جەنە قازاقستان شاحمات فەدەراتسيياسى ۇيىمداستىرۋدا. قازاقستان شاحمات فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ تيمۋر تۋرلوۆ اتاپ ٶتكەندەي:
«قازاقستاننىڭ جاھاندىق مەكتەپ شاحمات ماۋسىمىن اشۋى كەزدەيسوق ەمەس. سوڭعى ٷش جىلدا بٸز شاحماتتى ۇلتتىق بٸلٸم بەرۋ ورتاسىنىڭ تولىققاندى ەلەمەنتٸنە اينالدىراتىن جٷيە قۇردىق. ٶز ەدٸستەمەسٸ, مۇعالٸمدەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸ جەنە تۇراقتى ٶڭٸرلٸك جەلٸسٸ بار. قازٸر ايماقتا مەكتەپ شاحماتىنىڭ مۇنداي جىلدام دامۋى جوق دەپ ويلايمىن. پرەزيدەنتتٸڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا بٸز تەك باستامانى ٸسكە قوسىپ قانا قويماي, قازاقستاننىڭ ەربٸر تٷكپٸرٸنە جەتكٸزدٸك. قازٸر مەكتەپتەردە 60 مىڭنان استام بالا جٷيەلٸ تٷردە شاحماتپەن اينالىسادى جەنە بۇل كٶرسەتكٸش ٷزدٸكسٸز ٶسٸپ كەلەدٸ. بٸز وقۋشىلار مەن اتا-انالار تاراپىنان ناقتى قىزىعۋشىلىقتى كٶرٸپ وتىرمىز, دەمەك, باعدارلامادا ەلەۋمەتتٸك سۇرانىس پەن ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋ ەلەۋەتٸ بار. سوندىقتان ەلەم چەمپيوناتىنىڭ ازييالىق كەزەڭٸنٸڭ الماتىدا ٶتۋٸ زاڭدى قۇبىلىس».
نۇرلان ەبدراحيم – الماتى قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى جەنە تيمۋر تۋرلوۆ – مەكتەپ شاحماتى حالىقارالىق فەدەراتسيياسىنىڭ جەنە Kazchess ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتٸ العاشقى جٷرٸستٸ جاسادى
بٷگٸن سالتاناتتى اشىلۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ. ودان كەيٸن بٸردەن العاشقى ەكٸ تۋر باستالدى. بارلىعى 8 تۋر جوسپارلانعان. كٷن سايىن ەكٸ تۋردان بولادى. ۋاقىت باقىلاۋى — 45+10 (پارتيياعا 45 مينۋت + ەر جٷرٸسكە 10 سەكۋند قوسىلادى). جەڭٸس ٷشٸن كوماندا 2 ۇپاي, تەڭ ويىن ٷشٸن 1 ۇپاي الادى.
تۋرنيرگە 19 ەلدەن 26 مەكتەپ كومانداسى قاتىسۋدا:
- اۆسترالييا
بانگلادەش
گونكونگ (قىتاي)
ٷندٸستان
قازاقستان
قىتاي
قىرعىزستان
مالايزييا
موڭعولييا
نەپال
جاڭا زەلاندييا
پەكٸستان
رەسەي
سينگاپۋر
تەجٸكستان
تٷرٸكمەنستان
ٶزبەكستان
فيليپپين
شري-لانكا
بارلىق قاتىسۋشىلار — 8–14 جاس ارالىعىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارى. كوماندالار تەك جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەردٸ ۇسىنادى. شاحمات اكادەمييالارى, مامانداندىرىلعان كلۋبتار جەنە بٸرنەشە مەكتەپتەن جينالعان قۇرامالارعا قاتىسۋعا تىيىم سالىنعان. ەر كوماندا تٶرت نەگٸزگٸ ويىنشىدان جەنە بٸر زاپاس ويىنشىدان تۇرادى.
قازاقستان ٷش مىقتى كوماندانى ۇسىنۋدا:
- استانالىق SEED Uniker School;
الماتىلىق №173 مەكتەپ-ليتسەي;
الماتىلىق رفمش — 2025 جىلعى ەلەم چەمپيوناتىنىڭ كٷمٸس جٷلدەگەرٸ رەتٸندە قۇقىق الدى (قۇرام تولىق جاڭارتىلدى).
نەگٸزگٸ جارىس باعدارلاماسىنان بٶلەك, ۇيىمداستىرۋشىلار باي قوسىمشا باعدارلاما دايىندادى. بالالارعا ويىن-ساۋىق ماستەر-كلاسستارى, اتا-انالار مەن جەرگٸلٸكتٸ شاحمات ەۋەسقويلارىنا جەتەكشٸ ترەنەرلەر مەن گروسسمەيستەرلەردٸڭ ماستەر-كلاسستارى ٶتەدٸ. مۇعالٸمدەر مەن اتا-انالارعا ارنالعان بٶلەك بٸلٸم بەرۋ سەسسييالارى ۇيىمداستىرىلادى.
ەرەكشە ورىندى Duolingo India-مەن بٸرلەسكەن ەلەۋمەتتٸك جوبا الادى: ISCF ٷندٸستاننىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال اۋداندارىنان كەلگەن قىزدار كومانداسىنا Wild Card بەردٸ.
باعدارلاما كٶپتەگەن جارقىن وقيعالارعا تولى. الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن قاتىسۋشىلار بالالار سارايىنا بارادى. Quantum Chess كٶرسەتٸلٸمدەرٸ مەن ينتەراكتيۆتٸ ايماق جۇمىس ٸستەيدٸ. 9 سەۋٸردە ساعات 18:00-دە QJ League جەنە Footlab-پەن بٸرلەسكەن ٸس-شارا — فۋتبول ورتالىعىنا ەكسكۋرسييا, بٸرلەسكەن جاتتىعۋ جەنە فۋتبولشىلار مەن شاحماتشىلار اراسىنداعى چەللەندج ٶتەدٸ. بالالار ۇلتتىق قازاق ويىنى «اسىق اتۋمەن» تانىسادى: ونىڭ تاريحى ايتىلىپ, ٶزدەرٸ ويناپ كٶرەدٸ. سونداي-اق دەستٷرلٸ قازاق تەتتٸلەرٸن دايىنداۋعا ارنالعان كۋلينارلىق ماستەر-كلاسس ٶتەدٸ.
FIDE-مەن سەرٸكتەستٸكتە حالىقارالىق مەكتەپ شاحمات فەدەراتسيياسى «Chess in Education» گرانتتىق باعدارلاماسى بويىنشا كونكۋرس ٸسكە قوسادى. كونكۋرس ٶلشەنەتٸن نەتيجەسٸ بار بٸلٸم بەرۋ مودەلدەرٸن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان.
ٸرٸكتەۋ ەكٸ كەزەڭدە ٶتەدٸ: ٶتٸنٸمدەردٸ قابىلداۋدان باستاپ جوبالاردى تەرەڭ باعالاۋعا دەيٸن. جەڭٸمپازدار 2026 جىلعى جەلتوقسانداعى گراند-فينالدا جارييالانادى.
مەكتەپتەگٸ شاحمات — بٷگٸن ينتەللەكتۋالدى ۇلت قالىپتاستىرۋدىڭ ناقتى قۇرالى. ول بالالاردى قىسىم جاعدايىندا شەشٸم قابىلداۋعا, كوماندالىق جۇمىسقا جەنە ٶز ەرەكەتتەرٸنٸڭ سالدارىن بٸرنەشە جٷرٸس العا كٶرۋگە ٷيرەتەدٸ. قازاقستاندا بۇل باعىت ەڭ جوعارى دەڭگەيدە قولداۋ تاۋىپ وتىر. نەتيجەلەر قازٸردٸڭ ٶزٸندە كٶرٸنەدٸ:
«بٸلٸم بەرۋدەگٸ شاحمات» باعدارلاماسى ەلەۋلٸ نەتيجەگە جەتتٸ. 2025 جىلى «شاحمات نەگٸزدەرٸ» پەنٸ 20 ٶڭٸردەگٸ 1500-دەن استام مەكتەپتە ەنگٸزٸلدٸ. بۇل 2027 جىلعا دەيٸنگٸ كەشەندٸ جوسپاردىڭ KPI-ٸن (1400 مەكتەپ) مەرزٸمٸنەن بۇرىن اسىرا ورىندادى. باعدارلاماعا 60 مىڭنان استام وقۋشى قاتىسادى. شاحمات وقىتۋ ەدٸستەمەسٸنەن 20 ٶڭٸردەن 2500 پەداگوگ بٸلٸكتٸلٸك ارتتىردى.
7 پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورنىندا «شاحمات پەداگوگي» قوسىمشا minor باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلدى, 2025–2026 وقۋ جىلىندا 5 جوعارى وقۋ ورنىندا 204 ستۋدەنت وقىپ جاتىر. مەكتەپتەر ٷشٸن 1 جەنە 2 سىنىپ مۇعالٸمدەرٸنە ارنالعان قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸندەگٸ ونلاين-كۋرستار جازىلدى.
«بٸلٸم بەرۋدەگٸ شاحمات» باعدارلاماسى جاڭا وقىتۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋدا, مۇندا شاحمات بالالارعا اقىلدىراق, سەنٸمدٸرەك جەنە تابىستى بولۋعا كٶمەكتەسەدٸ. جىل سايىن بۇل باعىتقا قىزىعۋشىلىق ارتىپ, شاحماتتىڭ بٸلٸم بەرۋ قۇرالى رەتٸندەگٸ تيٸمدٸلٸگٸن راستاپ وتىر.
«قازاقستان» قوناقٷيٸ World Schools Team Championship 2026-نىڭ ازييالىق كونتينەنتتٸك كەزەڭٸ ٷشٸن كەزدەيسوق تاڭدالعان جوق. زايليي الاتاۋىنىڭ قارلى شىڭدارىنا كٶز تٸگەتٸن اتى اڭىزعا اينالعان عيمارات ەرەكشە اتموسفەرا تۋدىرادى. مۇندا بالالار تەك جارىسىپ قانا قويماي, دوس بولادى, ەرتٷرلٸ ەلدەردٸڭ مەدەنيەتٸمەن تانىسادى جەنە ٷلكەن حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ بٸر بٶلٸگٸ رەتٸندە سەزٸنەدٸ. تۋرنير سپورتتى, بٸلٸم بەرۋدٸ جەنە مەدەنيەتتٸ بٸرٸكتٸرەدٸ. ول شاحمات قۇرلىقتار اراسىنداعى ناعىز كٶپٸر بولا الاتىنىن كٶرسەتەدٸ.
تۋرنيردٸڭ الماتىدا ٶتۋٸ الماتى قالاسى ەكٸمدٸگٸ مەن الماتى قالاسى سپورت باسقارماسىنىڭ جٷيەلٸ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا مٷمكٸن بولدى. ولار قالانى حالىقارالىق ينتەللەكتۋالدى سپورت ورتالىعى جەنە ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ٸرٸ جارىستاردىڭ الاڭى رەتٸندە تۇراقتى دامىتۋدا.
الماتى جاس شاحماتشىلاردى قارسى الۋعا جەنە شاحمات قۇرلىقتاردى بٸرٸكتٸرٸپ, ينتەللەكتۋالدى مەرەكە سىيلايتىنىن كٶرسەتۋگە دايىن. بۇل جاي تۋرنير ەمەس. بۇل بالالار وينايتىن, ٷيرەنەتٸن, دوس بولاتىن جەنە ٷلكەن ٶمٸرگە العاشقى قادامدارىن جاسايتىن فەستيۆال. مۇندا تاقتاداعى ەر جٷرٸس جاڭا كٶكجيەكتەر اشۋى مٷمكٸن — تەك شاحماتتا عانا ەمەس, ٶمٸردە دە.
