Foto: uiymdastyrýshylardan
2026 jylǵy 7–10 sáýir aralyǵynda Almaty Aziianyń basty shahmat ortalyǵyna ainalyp, jańa jahandyq tsiklge start berdi. Munda FIDE jáne Halyqaralyq mektep shahmat federatsiiasy (ISCF) uiymdastyryp, Freedom Holding Corp. bas seriktestigimen ótkizilip jatqan World Schools Team Championship 2026-nyń Aziialyq kontinenttik kezeńi bastaldy. Bul formattaǵy týrnir tarihta tuńǵysh ret ótkizilýde.
2026 jyly tórt qurlyq — Afrika, Amerika, Aziia jáne Eýropa — óz irikteý kezeńderin ótkizedi. Ár qurlyqtyń jeńimpazdary jeltoqsanda Grand-finalda kezdesip, mektep komandalary arasyndaǵy álem chempiony ataǵyn sarapqa salady. Almaty búkil tsiklge start berip, 2026 jyldy ashty.
FIDE jáne ISCF 2026 jyldy Bilim berýdegi shahmat jyly dep jariialady. Bul — shahmattyń syni oilaý, strategiia, zeiin shoǵyrlandyrý, este saqtaý, tártip jáne komandalyq jumys daǵdylaryn damytýdaǵy rólin atap ótetin jahandyq bastama.
Halyqaralyq shahmat federatsiiasynyń (FIDE) prezidenti Arkadii Dvorkovich týrnir qatysýshylaryna video úndeýinde bylai dedi:
«Bizdiń maqsatymyz qarapaiym: shahmatty álemniń barlyq mektepterine engizý. Biz memlekettik organdardyń ókilderimen kezdesemiz, halyqaralyq uiymdarmen yntymaqtasamyz, mektep týrnirlerin jáne konferentsiialar ótkizemiz. Shahmat — bul jai oiyn emes, oqytý men tulǵalyq damýdyń mańyzdy quraly. Almatydaǵy jarys — jai kezeń emes. Munda bilim berý vorkshoptary men master-klasstar da ótedi. Osy múmkindikterdi tolyq paidalanýlaryńyzǵa úmittenemin!»
Qazir FIDE prezidenti Arkadii Dvorkovich Kiprde — álemdik shahmat kúntizbesindegi eń bedeldi týrnirlerdiń biri — 2026 jylǵy Pretendentter týrnirinde. Onda álemdik shahmat juldyzdary álem chempionyna qarsy shyǵý quqyǵy úshin kúresýde. Olardyń qatarynda qazaqstandyq Bibisara Asaýbaeva da bar. Al Almatyda Timýr Týrlov mektep komandalary arasyndaǵy álem chempionatynyń Aziialyq kezeńin ashty — bolashaq álemdik shahmat juldyzdary dúniege keletin týrnirdi.
Qazaqstan Respýblikasynyń Prezidenti shahmatty mektep bilimine engizýge erekshe mán beredi jáne ony intellektýaldy ult qalyptastyrýdyń mańyzdy quraly retinde qarastyrady.
Aziialyq kezeńdi Halyqaralyq shahmat federatsiiasy (FIDE), Qazaqstan Respýblikasy týrizm jáne sport ministrligi, Almaty qalasy ákimdigi, Halyqaralyq mektep shahmat federatsiiasy (ISCF) jáne Qazaqstan shahmat federatsiiasy uiymdastyrýda. Qazaqstan shahmat federatsiiasynyń prezidenti Timýr Týrlov atap ótkendei:
«Qazaqstannyń jahandyq mektep shahmat maýsymyn ashýy kezdeisoq emes. Sońǵy úsh jylda biz shahmatty ulttyq bilim berý ortasynyń tolyqqandy elementine ainaldyratyn júie qurdyq. Óz ádistemesi, muǵalimderdiń biliktiligi jáne turaqty óńirlik jelisi bar. Qazir aimaqta mektep shahmatynyń mundai jyldam damýy joq dep oilaimyn. Prezidenttiń qoldaýynyń arqasynda biz tek bastamany iske qosyp qana qoimai, Qazaqstannyń árbir túkpirine jetkizdik. Qazir mektepterde 60 myńnan astam bala júieli túrde shahmatpen ainalysady jáne bul kórsetkish úzdiksiz ósip keledi. Biz oqýshylar men ata-analar tarapynan naqty qyzyǵýshylyqty kórip otyrmyz, demek, baǵdarlamada áleýmettik suranys pen uzaq merzimdi damý áleýeti bar. Sondyqtan Álem chempionatynyń Aziialyq kezeńiniń Almatyda ótýi zańdy qubylys».
Nurlan Ábdrahim – Almaty qalasy ákiminiń orynbasary jáne Timýr Týrlov – Mektep shahmaty halyqaralyq federatsiiasynyń jáne Kazchess uiymynyń prezidenti alǵashqy júristi jasady
Búgin saltanatty ashylý rásimi ótti. Odan keiin birden alǵashqy eki týr bastaldy. Barlyǵy 8 týr josparlanǵan. Kún saiyn eki týrdan bolady. Ýaqyt baqylaýy — 45+10 (partiiaǵa 45 minýt + ár júriske 10 sekýnd qosylady). Jeńis úshin komanda 2 upai, teń oiyn úshin 1 upai alady.
Týrnirge 19 elden 26 mektep komandasy qatysýda:
- Avstraliia
Bangladesh
Gonkong (Qytai)
Úndistan
Qazaqstan
Qytai
Qyrǵyzstan
Malaiziia
Mońǵoliia
Nepal
Jańa Zelandiia
Pákistan
Resei
Singapýr
Tájikstan
Túrikmenstan
Ózbekstan
Filippin
Shri-Lanka
Barlyq qatysýshylar — 8–14 jas aralyǵyndaǵy mektep oqýshylary. Komandalar tek jalpy bilim beretin mektepterdi usynady. Shahmat akademiialary, mamandandyrylǵan klýbtar jáne birneshe mektepten jinalǵan quramalarǵa qatysýǵa tyiym salynǵan. Ár komanda tórt negizgi oiynshydan jáne bir zapas oiynshydan turady.
Qazaqstan úsh myqty komandany usynýda:
- Astanalyq SEED Uniker School;
Almatylyq №173 mektep-litsei;
Almatylyq RFMSh — 2025 jylǵy álem chempionatynyń kúmis júldegeri retinde quqyq aldy (quram tolyq jańartyldy).
Negizgi jarys baǵdarlamasynan bólek, uiymdastyrýshylar bai qosymsha baǵdarlama daiyndady. Balalarǵa oiyn-saýyq master-klasstary, ata-analar men jergilikti shahmat áýesqoilaryna jetekshi trenerler men grossmeisterlerdiń master-klasstary ótedi. Muǵalimder men ata-analarǵa arnalǵan bólek bilim berý sessiialary uiymdastyrylady.
Erekshe oryndy Duolingo India-men birlesken áleýmettik joba alady: ISCF Úndistannyń áleýmettik osal aýdandarynan kelgen qyzdar komandasyna Wild Card berdi.
Baǵdarlama kóptegen jarqyn oqiǵalarǵa toly. Almaty qalasy ákimdiginiń qoldaýymen qatysýshylar Balalar saraiyna barady. Quantum Chess kórsetilimderi men interaktivti aimaq jumys isteidi. 9 sáýirde saǵat 18:00-de QJ League jáne Footlab-pen birlesken is-shara — fýtbol ortalyǵyna ekskýrsiia, birlesken jattyǵý jáne fýtbolshylar men shahmatshylar arasyndaǵy chellendj ótedi. Balalar ulttyq qazaq oiyny «Asyq atýmen» tanysady: onyń tarihy aitylyp, ózderi oinap kóredi. Sondai-aq dástúrli qazaq táttilerin daiyndaýǵa arnalǵan kýlinarlyq master-klass ótedi.
FIDE-men seriktestikte Halyqaralyq mektep shahmat federatsiiasy «Chess in Education» granttyq baǵdarlamasy boiynsha konkýrs iske qosady. Konkýrs ólshenetin nátijesi bar bilim berý modelderin keńeitýge baǵyttalǵan.
Irikteý eki kezeńde ótedi: ótinimderdi qabyldaýdan bastap jobalardy tereń baǵalaýǵa deiin. Jeńimpazdar 2026 jylǵy jeltoqsandaǵy Grand-finalda jariialanady.
Mekteptegi shahmat — búgin intellektýaldy ult qalyptastyrýdyń naqty quraly. Ol balalardy qysym jaǵdaiynda sheshim qabyldaýǵa, komandalyq jumysqa jáne óz áreketteriniń saldaryn birneshe júris alǵa kórýge úiretedi. Qazaqstanda bul baǵyt eń joǵary deńgeide qoldaý taýyp otyr. Nátijeler qazirdiń ózinde kórinedi:
«Bilim berýdegi shahmat» baǵdarlamasy eleýli nátijege jetti. 2025 jyly «Shahmat negizderi» páni 20 óńirdegi 1500-den astam mektepte engizildi. Bul 2027 jylǵa deiingi keshendi jospardyń KPI-in (1400 mektep) merziminen buryn asyra oryndady. Baǵdarlamaǵa 60 myńnan astam oqýshy qatysady. Shahmat oqytý ádistemesinen 20 óńirden 2500 pedagog biliktilik arttyrdy.
7 pedagogikalyq joǵary oqý ornynda «Shahmat pedagogi» qosymsha minor baǵdarlamasy iske qosyldy, 2025–2026 oqý jylynda 5 joǵary oqý ornynda 204 stýdent oqyp jatyr. Mektepter úshin 1 jáne 2 synyp muǵalimderine arnalǵan qazaq jáne orys tilderindegi onlain-kýrstar jazyldy.
«Bilim berýdegi shahmat» baǵdarlamasy jańa oqytý mádenietin qalyptastyrýda, munda shahmat balalarǵa aqyldyraq, senimdirek jáne tabysty bolýǵa kómektesedi. Jyl saiyn bul baǵytqa qyzyǵýshylyq artyp, shahmattyń bilim berý quraly retindegi tiimdiligin rastap otyr.
«Qazaqstan» qonaqúii World Schools Team Championship 2026-nyń Aziialyq kontinenttik kezeńi úshin kezdeisoq tańdalǵan joq. Zailii Alataýynyń qarly shyńdaryna kóz tigetin aty ańyzǵa ainalǵan ǵimarat erekshe atmosfera týdyrady. Munda balalar tek jarysyp qana qoimai, dos bolady, ártúrli elderdiń mádenietimen tanysady jáne úlken halyqaralyq qaýymdastyqtyń bir bóligi retinde sezinedi. Týrnir sportty, bilim berýdi jáne mádenietti biriktiredi. Ol shahmat qurlyqtar arasyndaǵy naǵyz kópir bola alatynyn kórsetedi.
Týrnirdiń Almatyda ótýi Almaty qalasy ákimdigi men Almaty qalasy Sport basqarmasynyń júieli qoldaýynyń arqasynda múmkin boldy. Olar qalany halyqaralyq intellektýaldy sport ortalyǵy jáne álemdik deńgeidegi iri jarystardyń alańy retinde turaqty damytýda.
Almaty jas shahmatshylardy qarsy alýǵa jáne shahmat qurlyqtardy biriktirip, intellektýaldy mereke syilaitynyn kórsetýge daiyn. Bul jai týrnir emes. Bul balalar oinaityn, úirenetin, dos bolatyn jáne úlken ómirge alǵashqy qadamdaryn jasaityn festival. Munda taqtadaǵy ár júris jańa kókjiekter ashýy múmkin — tek shahmatta ǵana emes, ómirde de.
