فوتو: jas.kz
مەجٸلٸس دەپۋتاتى جارقىنبەك امانتايۇلى قازٸرگٸ جاستاردىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە تەۋەلدٸلٸگٸ ارتىپ باراتىنىنا الاڭداۋشىلىق بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
ونىڭ سٶزٸنشە ەلەمدٸك دەڭگەيدە بەلگٸلٸ پسيحولوگتار جان تۆەنگە, دجوناتان حايدت, شەرري تەركل, نيكولاس كارر, ادام التەر ەلەۋمەتتٸك جەلٸ جاستار اراسىندا دەپرەسسييانى كٷشەيتٸپ, نازار اۋدارۋ قابٸلەتٸن تٶمەندەتٸپ, تەۋەلدٸلٸك تۋدىرىپ, ادامدار اراسىنداعى شىنايى قارىم-قاتىناستى ەلسٸرەتەتٸنٸن دەلەلدەپ, اۆتورلىق كٸتاپتارىن جازدى.
حالىقارالىق Kaspersky Lab كومپانيياسى ٶتكەن جىلى جٷرگٸزگەن ساۋالناماعا نازار اۋدارساق, قازاقستانداعى بالالاردىڭ 88%-ىندا جەكە سمارتفون بار. ال ونىڭ 28%-ى بارلىق بوس ۋاقىتىن گادجەتتە ٶتكٸزەتٸنٸ بەلگٸلٸ بولدى. جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ 74 پايىزى TikTok-تى, 59 پايىزى – YouTube-تى, 57 پايىزى – Instagram-دى بەلسەندٸ پايدالانادى. ەربٸر بەسٸنشٸ اتا-انا ٶز بالاسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ پاراقشاسىندا قانداي اقپارات جارييالانعانىن بٸلمەيدٸ. اتا-انالاردىڭ 62%-ى بالالارىنىڭ ەكران الدىنداعى ۋاقىتىن باقىلاۋ ٷشٸن ەشقانداي ارنايى باعدارلاما مەن شەكتەۋ قولدانبايدى. 4-6 جاس ارالىعىنداعى بالالاردىڭ 17 پايىزى ينتەرنەت ارقىلى ساتىپ الۋلار جاسايدى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا جەلٸگە جەلٸككەندەر پسيحولوگييالىق, فيزيكالىق, ەلەۋمەتتٸك قيىندىققا تاپ كەلۋدە.
"مىسالى, گونكونگ قىتاي ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ زەرتتەۋلەرٸ بويىنشا, ينتەرنەتكە تەۋەلدٸ جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا پسيحولوگييالىق اۋىتقۋلارعا تاپ بولۋ كٶرسەتكٸشٸ 2,5 ەسە جوعارى. دەپرەسسيياعا شالدىعۋ ىقتيمالدىعى 3 ەسە كٶپ بولادى ەكەن. بٷگٸندە ەلەۋمەتتٸك جەلٸنٸ شەكتەپ جاتقان ەلدەر از ەمەس. ولاردىڭ قاتارىنا قىتاي, وڭتٷستٸك كورەيا, فرانتسييا, اقش, اۆسترالييا جەنە تاعى باسقا دامىعان ەلدەردٸ جاتقىزۋعا بولادى. اتاپ ايتساق, قىتايدا 2023 جىلى كەمەلەتكە تولماعانداردىڭ موبيلدٸ قۇرىلعىلاردى قولدانۋىن رەتتەيتٸن زاڭ جوباسىن ۇسىنىلدى. وعان سەيكەس, بالالارعا كەشكٸ 22:00-دەن تاڭعى 6:00-گە دەيٸن سمارتفونداردى پايدالانۋعا تىيىم سالىندى. فرانتسييا ٷكٸمەتٸ 15 جاسقا دەيٸنگٸ وقۋشىلار ٷشٸن مەكتەپتەردە تەلەفون پايدالانۋعا تىيىم سالىپ, بالالاردىڭ ينتەرنەتكە قولجەتٸمدٸلٸگٸن زاڭنامالىق دەڭگەيدە رەتتەدٸ. وسىنداي ونداعان مىسالدى كەلتٸرۋگە بولادى", – دەيدٸ ج. امانتايۇلى.
سوندىقتان دەپۋتات قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيستردٸڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى ر.ۆ. سكليارعا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى ە.ب. كٶشەرباەۆقا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, تٶرت تٷرلٸ تالاپ-تٸلەك ايتتى:
1. ەلٸمٸزدٸڭ وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸ, مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترلٸگٸ مەن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ ۆەدومستۆاارالىق توپ قۇرىپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ ٶسكەلەڭ ۇرپاققا تيگٸزەتٸن زييانىن جان-جاقتى ساراپتاپ, سارالاپ, ارنايى زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋٸ قاجەت.
2. ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر مەن ونلاين ويىنداردى پايدالانۋ بويىنشا جاس شەكتەۋلەرٸن ەنگٸزۋ, سونداي-اق, كەمەلەتكە تولماعاندارعا گادجەتتەردٸ پايدالانۋ ۋاقىتىن بەلگٸلەۋ بويىنشا تيٸستٸ ۇسىنىس ەزٸرلەنۋٸ كەرەك.
3. اتا-انالار ٷشٸن بالالارىنىڭ ينتەرنەت ەلەمٸندەگٸ ٸس-ەرەكەتتەرٸن, ٶتكٸزگەن ۋاقىتىن قاداعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن بٸرىڭعاي مەملەكەتتٸك باقىلاۋ جٷيەسٸن قۇرۋدى ۇسىنامىن.
4. جاسٶسپٸرٸمدەر اراسىندا فيزيكالىق بەلسەندٸلٸكتٸ دامىتۋ – ينتەرنەتكە تەۋەلدٸلٸكتٸڭ الدىن الۋدىڭ تيٸمدٸ جولدارىن قاراستىرۋ قاجەت.
