Foto: jas.kz
Májilis depýtaty Jarqynbek Amantaiuly qazirgi jastardyń áleýmettik jelige táýeldiligi artyp baratynyna alańdaýshylyq bildirdi, dep habarlaidy Ult.kz.
Onyń sózinshe álemdik deńgeide belgili psihologtar Jan Tvenge, Djonatan Haidt, Sherri Terkl, Nikolas Karr, Adam Alter áleýmettik jeli jastar arasynda depressiiany kúsheitip, nazar aýdarý qabiletin tómendetip, táýeldilik týdyryp, adamdar arasyndaǵy shynaiy qarym-qatynasty álsiretetinin dáleldep, avtorlyq kitaptaryn jazdy.
Halyqaralyq Kaspersky Lab kompaniiasy ótken jyly júrgizgen saýalnamaǵa nazar aýdarsaq, Qazaqstandaǵy balalardyń 88%-ynda jeke smartfon bar. Al onyń 28%-y barlyq bos ýaqytyn gadjette ótkizetini belgili boldy. Jasóspirimderdiń 74 paiyzy TikTok-ty, 59 paiyzy – YouTube-ty, 57 paiyzy – Instagram-dy belsendi paidalanady. Árbir besinshi ata-ana óz balasynyń áleýmettik jelilerdegi paraqshasynda qandai aqparat jariialanǵanyn bilmeidi. Ata-analardyń 62%-y balalarynyń ekran aldyndaǵy ýaqytyn baqylaý úshin eshqandai arnaiy baǵdarlama men shekteý qoldanbaidy. 4-6 jas aralyǵyndaǵy balalardyń 17 paiyzy internet arqyly satyp alýlar jasaidy.
Depýtattyń aitýynsha jelige jelikkender psihologiialyq, fizikalyq, áleýmettik qiyndyqqa tap kelýde.
"Mysaly, Gonkong Qytai ýniversitetiniń zertteýleri boiynsha, internetke táýeldi jasóspirimder arasynda psihologiialyq aýytqýlarǵa tap bolý kórsetkishi 2,5 ese joǵary. Depressiiaǵa shaldyǵý yqtimaldyǵy 3 ese kóp bolady eken. Búginde áleýmettik jelini shektep jatqan elder az emes. Olardyń qataryna Qytai, Ońtústik Koreia, Frantsiia, AQSh, Avstraliia jáne taǵy basqa damyǵan elderdi jatqyzýǵa bolady. Atap aitsaq, Qytaida 2023 jyly kámeletke tolmaǵandardyń mobildi qurylǵylardy qoldanýyn retteitin zań jobasyn usynyldy. Oǵan sáikes, balalarǵa keshki 22:00-den tańǵy 6:00-ge deiin smartfondardy paidalanýǵa tyiym salyndy. Frantsiia úkimeti 15 jasqa deiingi oqýshylar úshin mektepterde telefon paidalanýǵa tyiym salyp, balalardyń internetke qoljetimdiligin zańnamalyq deńgeide rettedi. Osyndai ondaǵan mysaldy keltirýge bolady", – deidi J. Amantaiuly.
Sondyqtan depýtat Qazaqstan Respýblikasy Premer-Ministrdiń birinshi orynbasary R.V. Skliarǵa, Qazaqstan Respýblikasy Premer-ministrdiń orynbasary E.B. Kósherbaevqa depýtattyq saýal joldap, tórt túrli talap-tilek aitty:
1. Elimizdiń Oqý-aǵartý ministrligi, Mádeniet jáne aqparat ministrligi men Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligi vedomstvaaralyq top quryp, áleýmettik jelilerdiń óskeleń urpaqqa tigizetin ziianyn jan-jaqty saraptap, saralap, arnaiy zań jobasyn ázirleýi qajet.
2. Áleýmettik jeliler men onlain oiyndardy paidalaný boiynsha jas shekteýlerin engizý, sondai-aq, kámeletke tolmaǵandarǵa gadjetterdi paidalaný ýaqytyn belgileý boiynsha tiisti usynys ázirlenýi kerek.
3. Ata-analar úshin balalarynyń internet álemindegi is-áreketterin, ótkizgen ýaqytyn qadaǵalaýǵa múmkindik beretin biryńǵai memlekettik baqylaý júiesin qurýdy usynamyn.
4. Jasóspirimder arasynda fizikalyq belsendilikti damytý – internetke táýeldiliktiń aldyn alýdyń tiimdi joldaryn qarastyrý qajet.
