ەلەمدٸك تەندەنتسييادا «ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸك» دەگەن ۇعىمنىڭ پايدا بولعانىنا دا از بولعان جوق. جاھاندى جايلاعان جاڭا ترەند قازاق دالاسىن دا اينالىپ ٶتە العان جوق. بۇل سالا ەكونوميكانىڭ جاڭا سەكتورى بولسا دا, كٶپشٸلٸك اراسىندا كەڭ ەتەك جايىپ ٷلگەردٸ. بۇعان ناقتى انىقتاما بەرۋ قيىن. ماماندار ەرقيلى تۇجىرىم جاساعانمەن, ورتاق شەشٸمگە كەلە قويعان جوق. بٸراق نەگٸزگٸ مازمۇنعا يەك ارتساق, ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸككە قول جەتكٸزۋدٸ ماقسات ەتكەن كەسٸپكەرلٸك جاڭاشىلدىقتى ەلەۋمەتتٸك ميسسييامەن بٸرٸكتٸرەتٸن ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىرۋ تەسٸلٸ دەسەك بولادى.
بۇدان كەلٸپ «ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەر» دەگەن تٷسٸنٸكتە بوي كٶتەرەدٸ. بۇل تۋرالى بيلل درەيتون: «ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەر ادامنىڭ قولىنا بالىق بەرۋمەن نە بالىق اۋلاۋدى ٷيرەتۋمەن شەكتەلٸپ قالمايدى, ولار بالىق شارۋاشىلىعىندا تٷگەلدەيتٶڭكەرٸس جاساماي تىنىم تاپپايدى» دەگەن ەكەن. بۇنى تاراتىپ ايتۋ كەلەسٸ تاقىرىپتىڭ ەنشٸسٸندەگٸ دٷنيە. بٸزدٸڭ ايتپاعىمىز بۇل سەكتوردىڭ ەلٸمٸزدەگٸ دامۋ پروتسەسٸ تٶڭٸرەگٸندە جاسالىپ جاتقان شارۋالار تۋراسىندا بولماق.
بٷگٸن اقتٶبە قالاسىندا «ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋدە مەملەكەت, بيزنەس جەنە ٷەۇ سەرٸكتەستٸگٸ» اتتى ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸكتٸڭ قازاقستانداعى بٸرٸنشٸ حالىقارالىق فورۋمى باستالدى. بۇل جيىن - ەندٸ قارقىن العان جاڭا سالانىڭ دامۋىنا ٶزٸنشە ٷلەس قوسارى انىق.
اتالمىش ٸس-شارا قوعامنىڭ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرٸن شەشۋدەگٸ مەملەكەتتٸڭ, بيزنەس پەن ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار اراسىندا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلىپ وتىر. فورۋمنىڭ باستاماشىسى اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ بەردٸبەك ساپارباەۆتىڭ ناق ٶزٸ.
ەكٸ كٷنگە جوسپارلانعان جيىنعا قر ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترٸ مەدينا ەبٸلقاسىموۆا, قر دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام ۆيتسە-مينيسترٸ ابزال نٷكەنوۆ, قر پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسييانىڭ مٷشەسٸ, «قازاقستان ٸسكەر ەيەلدەر قاۋىمداستىعى» رقب پرەزيدەنتٸ راۋشان سەرسەمباەۆا, قازاقستان, يزرايل, تٷركييا, پولشا, گرۋزييا, قىرعىزستان جەنە باسقا ەلدەردەن مىڭنان استام قوعام قايراتكەرلەرٸ مەن ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸك سالاسىنداعى ساراپشىلار قاتىسىپ جاتىر.
ەۋەلگٸ پلەنارلىق وتىرىستا قاتىسۋشىلار حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ, سوڭعى ٶزگەرٸس-جاڭالىقتاردى سٶز ەتٸپ, ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ جاھاندىق ٷردٸستەرٸن تالقىلايدى. فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا شەشٸم قابىلدانىپ, بٸرقاتار مەموراندۋمدارعا قول قويىلماق. سونداي-اق, جيىن اياسىندا اقتٶبە وبلىسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸك نىساندارىندا كٶشپەلٸ شەبەرلٸك ساباقتارى ۇيىمداستىرىلىپ, B2B, B2S فورماتىندا كەزدەسۋلەر ٶتەدٸ.
سونىمەن, فورۋمنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا اقتٶبە وبلىسى ەكٸمٸ ب.ساپارباەۆ ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ەلباسىنىڭ بەس ەلەۋمەتتٸك باستاماسىنداعى نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ ەكەندٸگٸن ناقتى اتاپ ٶتتٸ. تەك وسى جىلى مەملەكەتتٸك قولداۋ شاراسى اياسىندا وبلىس كٶلەمٸندەگٸ كەسٸپكەرلٸككە 20 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە بەرٸلگەن. ونىڭ ٸشٸندە 2,5 ملرد تەڭگەنٸ بەس ەلەۋمەتتٸك باستاما اياسىندا اۋىلدىق جەرلەردە كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋعا قوسىمشا بٶلۋ مەسەلەسٸ جولعا قويىلىپ وتىر.
بەردٸبەك ساپارباەۆ: «بەرٸڭٸزدە مەملەكەت ٷشٸن كەسٸپكەرلٸكتٸ, سونىڭ ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك جاعىنان باعدارلاۋشى كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ ماڭىزى قانداي ەكەنٸن جاقسى تٷسٸنەسٸزدەر. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ-اق, ەكونوميكادا قانداي قيىندىق بولماسىن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى مەسەلەگە باسا نازار اۋدارىپ كەلەدٸ. مەملەكەت باسشىسى 2050 جىلعا قاراي شوب-تٸڭ ەكونوميكاداعى ٷلەسٸن 50 پايىزعا دەيٸن جەتكٸزۋ مٸندەتٸن قويدى. اقتٶبە وبلىسى بٷگٸندە ەكونوميكالىق تۇرعىدا بەلسەندٸ حالىقتىڭ بيزنەسپەن اينالىساتىندارى ٷلەسٸن 32 پايىزعا دەيٸن, كەسٸپكەرلٸكتٸڭ جالپى ٶڭٸرلٸك ٶنٸمدەگٸ ٷلەسٸن 20 پايىزعا دەيٸن ارتتىردى», - دەدٸ.
ٶڭٸر باسشىسى بٷگٸندە بارلىق ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ مەملەكەت پەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ كٷشٸمەن شەشۋگە بولمايتىنىن, اتالمىش پروتسەسسكە كەسٸپكەرلەردٸ بەلسەندٸ تٷردە تارتۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. جەنە دە اقتٶبە وبلىسىنىڭ تەجٸريبەسٸ ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸكتەگٸ ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ شەشە وتىرىپ, بيزنەسمەندەرگە پايدا تابۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن دەلەلدەيتٸنٸن جەتكٸزدٸ. ياعني, بۇل جەردە كەسٸپكەر, مەملەكەت پەن حالىق ٷشتٸگٸ دە پايداعا كەنەلەدٸ.
بۇعان ٶڭٸردە تەك 2017 جىلدىڭ ٶزٸندە بيۋدجەتتەن تىس قاراجات ەسەبٸنەن قۇنى 29 ملرد تەڭگەنٸڭ 73 ەلەۋمەتتٸك جوباسى جٷزەگە اسىرىلعانى ايقىن دەلەل. سونىڭ ٸشٸندە وفتولمولوگييالىق اۋرۋحانا, جەدەل مەديتسينالىق جەردەم بەكەتٸ, جەكپە-جەك سارايى, ٶنەر ورتالىعى, شىعارماشىلىق اكادەميياسى, «جۇبانوۆتار ەلەمٸ» مۇراجاي ٷيٸ, سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. بيىل وبلىس 28 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە بيۋدجەتتەن تىس ينۆەستيتسييانىڭ ەسەبٸنەن 33 جوبانى جٷزەگە اسىرادى. اتاپ ايتقاندا, اقتٶبەدە تەننيس ورتالىعى, مۇز ايدىنى سارايى, جەڭٸل اتلەتيكا مانەجٸ, «انالارعا تاعزىم» مۇراجاي ٷيٸ, سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعى, يادرولىق مەديتسينا ورتالىعى مەن ت.ب. تۇرعىزىلۋدا.
«بٸز كەسٸپكەرلٸكتٸ بەلسەندٸ دامىتۋعا جۇمىستانىپ جاتىرمىز. ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, ەرەكەت ەتۋشٸ شوب سانى 52 مىڭعا جەتتٸ. بۇل مەملەكەت قولداۋىنا تيٸمدٸ جاعداي جاسايدى. بٸز كەسٸپكەرلەردٸ ەلەۋمەتتٸك جاعىنان جاۋاپتى بولىپ جٷرۋگە تىنباي باعىتتاپ وتىرامىز», - دەيدٸ بەردٸبەك ساپارباەۆ
وبلىسى باسشىسى بۇل رەتتە اقتٶبەلٸك قىز-كەلٸنشەكتەردٸڭ رٶلٸ ماڭىزدى ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتٸپ ٶتتٸ. «ٶڭٸردەگٸ كەسٸپورىنداردىڭ 40 پايىزدان استامىنا ەيەلدەر جەتەكشٸلٸك ەتەدٸ, ولار بٸزدە ەلەۋمەتتٸك جاعىنان حاباردار, «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولداۋعا دا بەلسەندٸ تٷردە قاتىسادى. مەسەلەن, زەمزەگٷل بايماعامبەتوۆا بالاباقشا, حالىقتىق كەڭسەنٸ سالدى, قازٸرگٸ تاڭدا نەكە سارايىن سالىپ جاتىر. رابيعا تاسىباەۆا جىل بويعى بالالار لاگەرٸن, فيزيكالىق-ماتەماتيكالىق باعىتتاعى مەكتەپ ينتەرناتىن سالدى. تاعى بٸر جىل بويى جۇمىس جاسايتىن لاگەر مەن بٸرنەشە بالاباقشانى قالا ەكٸمٸنٸڭ قازٸرگٸ ورىنباسارى كٷلپارشىن ايدارحانوۆا تۇرعىزدى, - دەيدٸ وبلىس ەكٸمٸ.
جيىن سوڭىندا بەردٸبەك ساپارباەۆ اقتٶبەدەگٸ ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸكتٸڭ حالىقارالىق فورۋمى الاڭىنىڭ قازاقستاندىق قوعامنىڭ ەرٸ قارايعى پوزيتيۆتٸ ٶزگەرۋٸ, ەلەۋمەتتٸك جاعىنان باعىتتالعان وتاندىق بيزنەستٸڭ دامۋىنىڭ باستاپقى نٷكتەسٸنە اينالاتىنىنا ٷمٸت ارتتى.
يە, ٷمٸت الداماۋعا تيٸس. ەلەۋمەتتٸك كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ەلەۋەتٸ ارتا تٷسەر كٷن الىس ەمەس. العاشقى حالىقارالىق فورۋمنىڭ ٶزٸندە ماڭىزدى مەسەلەلەر كٶتەرٸلٸپ, تٷيٸتكٸلدٸ جاعدايلار جۇرت الدىندا تالقىعا تٷستٸ. تولايىم تابىسقا جەتتٸك دەپ تٶتەدەن قايىرمايمىز. ٸس باستالدى. بٸلەك سىبانا جۇمىسقا كٸرٸستٸك. يگٸلٸگٸن ۋاقىت تٶرەلٸگٸنە تاپسىردىق.
