ەلەمدٸ كٶرۋ ٶنەرٸ
(ەڭگٸمە)
كەسكٸندەمە قاراۋ مەن كٶرۋگە ٷيرەتەدٸ
(بۇلار ەر تٷرلٸ جەنە ٶتە سيرەك سەيكەس
كەلەتٸن زاتتار). سونىڭ ارقاسىندا كەسكٸندەمە
بالالاردا عانا بولاتىن سەزٸمدٸ, جاندى
كٷيٸندە مۇنتازداي ەتٸپ ساقتايدى.
الەكساندر بلوك.
ادام ٶزٸنٸڭ عۇمىرىندا ەشقانداي رٶل
اتقارمايتىن نەرسەلەردٸڭ الدىندا تاڭعالىپ
تۇرا قالادى: ۇستاۋعا كەلمەيتٸن سەۋلەنٸڭ
شاعىلۋى الدىندا, تۇقىم سەبۋگە بولمايتىن
تٸك جارتاستار الدىندا, اسپاننىڭ عاجايىپ تٷر-تٷسٸ الدىندا.
دجون رەسكين.
بٸزدٸڭ جالقاۋلىعىمىز بەن ناداندىعىمىزدان, ادامداردىڭ ٸس-قيمىلىنا ٷن قوسپاي, جيٸ-جيٸ ەسكەرۋسٸز قالا بەرەتٸن داۋسىز اقيقاتتار بار.
سونداي داۋسىز اقيقاتتاردىڭ بٸرٸ - جازۋشىنىڭ شەبەرلٸگٸنە, ەسٸرەسە پروزاشىلاردىڭ جۇمىسىنا كاتىستى. ول مىناداي: ٶنەردٸڭ بٸر-بٸرٸمەن بايلانىستى بارلىق سالاسىن -پوەزييانى, كەسكٸندەمەنٸ, سەۋلەتتٸ, مٷسٸندەۋ مەن مۋزىكانى بٸلۋ پروزاشىنىڭ ٸشكٸ دٷنيەسٸن تٶتەنشە بايىتادى دا ونىڭ پروزاسىنا ايرىقشا ايقىن اجار-كٶرٸك بەرەدٸ. ول كەسكٸندەمەنٸڭ نۇرىمەن, بوياۋىمەن, پوەزيياعا تەن سٶزدٸڭ سونىلىعى جەنە سىيىمدىلىعىمەن, سەۋلەتتٸڭ - ٶلشەم-مٶلشەرلٸگٸمەن, مٷسٸن-سىزىقتارىنىڭ دٶڭەستٸگٸ جەنە انىقتىعىمەن, مۋزىكانىڭ ىرعاعىمەن, ەۋەزدٸلٸگٸمەن تولىسىپ, مولايا تٷسەدٸ.
بۇنىڭ بەرٸ دە پروزانىڭ قوسىمشا بايلىقتارى, ونىڭ قوسالقى تٷر-تٷستەرٸ تەرٸزدٸ.
مەن پوەزييا مەن كەسكٸندەمەنٸ جاقسى كٶرمەيتٸن جازۋشىلارعا سەنبەيمٸن. جٶن-جوسىعىنا كەلسەك, ولار اقىل-ويى ەرٸنشەك تە پاڭ ادامدار, سٷمٸرەيتٸپ ايتساق - ناداندار.
ەگەر جازۋشى شالا قولٶنەرشٸ ەمەس, شىن شەبەر بولسا, امەريكان ساعىزىن شاينايتىڭدار سەكٸلدٸ, ٶز دەۋلەتٸن ٶمٸردەن ٶجەتتٸكپەن سورىپ الاتىن توعىشار ەمەس, ناعىز قۇندىلىقتى جاساۋشى بولسا, ەرينە وندا ول ٶزٸنٸڭ ەلەمدٸ كٶرۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتەتٸن نەرسەنٸڭ ەشقايسىسىنان باس تارتا المايدى.
ەڭگٸمەنٸ, حيكاياتتى نە تٸپتٸ ۇزاق روماندى وقىپ شىققاننان كەيٸن, كٶبٸنەسە, جادىڭدا بٸر سولعىن ادامداردىڭ ەبٸگەر-ماشاقاتىنان باسقا, ەشتەڭە دە قالمايدى. سولاردى كٶرگٸڭ كەلٸپ, قينالاسىڭ, بٸراق كٶرە المايسىڭ, ٶيتكەنٸ اۆتور ولارعا تٸرشٸلٸكتٸڭ بٸردە-بٸر جاندى بەلگٸسٸن بەرمەگەن.
سو بٸر ەڭگٸمەلەردٸڭ, حيكاياتتار مەن رومانداردىڭ ٸس-ەرەكەتتەرٸ قايداعى بٸر بوياۋلارى مەن جارىعى جوق ىزعارلى كٷندە, اۆتور ونى ايتقانىمەن, ٶزٸ كٶزٸمەن كٶرمەگەن, سول سەبەپتٸ دە بٸزگە, وقىرمانعا كٶرسەتٸلمەگەن جەردە ٶتەدٸ.
تاقىرىبىنىڭ بٷگٸنگٸ زامانعا ارنالعانىنا قاراماستان, كٶبٸنەسە جالعان سەرگەكتٸكپەن جازىلعان سول دٷنيەلەردەن دەرمەنسٸزدٸكتٸڭ لەبٸ ەسٸپ تۇرادى. قۋانىشتى, ەسٸرەسە, سول جالعان قۋانىشتى, ەڭبەك قۋانىشىمەن ايىرباستاۋعا تىرىسادى.
وسىنداي تورىعۋدىڭ سەبەبٸ اۆتوردىڭ ەموتسييالىق ساڭىراۋلىعى مەن ساۋاتسىزدىعىندا عانا ەمەس, بۇل ونىڭ بۇلدىر بالىق كٶزٸنە دە قاتىستى.
مۇنداي حيكاياتتار مەن رومانداردى, شاڭلى دا قاپىرىق بٶلمەنٸڭ ەبدەن جەلٸمدەلٸپ, بٸتەلٸپ تاستالعان تەرەزەسٸ سيياقتى, بىت-شىت ەتٸپ, سىندىرعىڭ كەلەدٸ, سوسىن سىرتتان ٸشكە سامال جەل, جاڭبىردىڭ شۋىلى, بالالاردىڭ ايقايى, پاروۆوزداردىڭ گۋدوكتارى, ىلعال كٶشەلەردٸڭ دەم-تىنىسى - قىسقاسى, سىرتتاي قاراعاندا, رەتسٸزدەۋ بولىپ كٶرٸنەتٸن كٷللٸ ٶمٸر, بارلىق قىزىعىمەن-جارىعىمەن, بوياۋلارىمەن, ۋ-شۋىمەن لاپ قويىپ كٸرٸپ جاتسا ەكەن دەيسٸڭ.
بٸزدە قازٸر بەينە بٸر, سوقىرلار جازعان سيياقتى, كٸتاپتار دا از ەمەس. ال سو كٸتاپتار بٸراق كٶرەتٸندەر ٷشٸن جازىلعان, ونداي كٸتاپتاردى شىعارۋدىڭ بٷكٸل جوسىقسىزدىعى دا, مٸنە, وسىندا.
كٶزٸمٸزدٸڭ اشىلا تٷسۋٸ ٷشٸن, تەك جان-جاققا قاراي بەرۋ از. كٶرە بٸلۋدٸ ٷيرەنۋٸمٸز كەرەك. جەر مەن ادامداردى, ولاردى شىن سٷيگەن كٸسٸ عانا, انىق كٶرە الادى. پروزانىڭ ٶڭسٸزدٸگٸ, اجار-كٶركٸنەن ايىرىلۋى كٶبٸنە-كٶپ جازۋشىنىڭ سالقىن قاندىلىعىنان, بۇل ونىڭ ٶلٸپ-ٶشۋٸنٸڭ قاتەرلٸ بەلگٸسٸ بولىپ تابىلادى. بٸراق باعزى بٸر كەزدەرٸ مۇنى مەدەنيەتتٸڭ جەتٸسپەۋٸن بٸلدٸرەتٸن جاي عانا شالاعايلىق دەۋگە دە بولادى. وندا بۇل, جۇرت ايتاتىن, جٶندەۋگە بولاتىن ٸس قوي.
جارىق پەن بوياۋلاردى قالاي كٶرٸپ, قالاي قابىلداۋدى بٸزگە سۋرەتشٸلەر ٷيرەتە الادى. ولار بٸزدەن گٶرٸ تەۋٸرٸرەك كٶرەدٸ. جەنە ولار كٶرگەندەرٸن جادىندا جاقسى ساقتاي بٸلەدٸ.
مەنٸڭ ەلٸ جاس ٶسپٸرٸم جازۋشى شاعىمدا, تانىس بٸر سۋرەتشٸ ماعان بىلاي دەگەن ەدٸ:
- سٷيٸكتٸم مەنٸڭ, سٸز, ەلٸ دٷنيەنٸ ونشا انىق كٶرە المايدى ەكەنسٸز. بٸراز بۇلدىرلاۋ كٶرەسٸز. حيكايالارىڭىزعا قاراعاندا, سٸز تەك قانا نەگٸزگٸ تٷر-تٷستەر مەن ەر نەرسەنٸڭ قويۋ بويالعان ٷستٸڭگٸ جاعىن عانا بايقايدى ەكەنسٸز, ال ولاردىڭ ەكٸنشٸ بٸر تٷسكە اينالۋى مەن ەر الۋان رەڭكٸلەرٸ, سٸزدە بەرٸ بٸر تٷستٸ بٸردەڭەگە اينالىپ كەتەدٸ ەكەن.
- مەن وعان نە ٸستەي الامىن. كٶزٸم سولاي بولعاسىن, - دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدٸم.
- بوس سٶز! جٸتٸ كٶز - بٸرتە-بٸرتە بولادى. ەرٸنبەي-جالىقپاي جانارىڭىزدى جاتتىقتىرىڭىز. وعان بٸردەڭەنٸ كٷزەتتٸرٸپ قويىڭىز. بٸر اي, ەكٸ اي بويى دٷنيەنٸڭ بەرٸنە تٷگەلدەي, سٸز ولاردى مٸندەتتٸ تٷردە, بوياۋمەن سالامىن عوي دەگەن ويمەن قاراڭىز. ترامۆايدا, اۆتوبۋستا جۇرتتىڭ بەرٸنە تەك وسىلايشا قاراڭىز. سوسىن بٸر ەكٸ-ٷش كٷننەن كەيٸن, ادامداردىڭ بەت-جٷزٸنەن بۇرىن, قازٸرگٸ كٶرگەنٸڭٸزدٸڭ وننان بٸرٸن دە بايقاي الماي كەلگەنٸڭٸزگە كٶزٸڭٸز جەتەدٸ. ال ەكٸ ايدان كەيٸن سٸز انىق كٶرۋدٸ ٷيرەنەسٸز, ەندٸ ٶزٸڭٸزدٸ سولاي ەتۋگە كٷشتەپ كٶندٸرٸپ جاتپايسىز.
مەن سۋرەتشٸنٸڭ ايتقانىنا قۇلاق استىم, شىنىمەن-اق ادامدار دا, زاتتار دا مەنٸڭ بۇرىن اسىعىپ جٷرٸپ, ٷستٸرت قاراعانىمنان ەلدە قايدا قىزىعىراق ەكەن.
جەنە مەن ەندٸ قايتا كەلمەيتٸن, اقىماقتىقپەن قۇر بەكەر ٶتكٸزگەن كٷندەرٸمە ٶكٸندٸم. سول ٶتكەن زاماندا مەن قانشا عاجايىپ دٷنيەلەردٸ كٶرەر ەدٸم-اۋ! قانشاما قىزىق نەرسەلەر ٶتتٸ دە كەتتٸ, ەندٸ ولار قايتىپ ورالار ما!
بۇل مەنٸڭ سۋرەتشٸدەن العان بٸرٸنشٸ ساباعىم ەدٸ. ەكٸنشٸ ساباعىم بۇدان دا كٶرنەكتٸرەك ەدٸ.
بٸردە كٷز كەزٸندە مەن مەسكەۋدەن لەنينگرادقا كەتٸپ بارا جاتتىم, بٸراق كالينين مەن بولوگوە ارقىلى ەمەس, ساۆەلوۆ ۆوكزالىنان - كاليازين مەن حۆوينايا ارقىلى جٷردٸم.
كٶپتەگەن مەسكەۋلٸكتەر مەن لەنينگرادتىقتار بۇل جولدىڭ بار ەكەنٸنەن دە بەيحابار. بۇل بولوگوەگە باراتىن ٷيرەنشٸكتٸ جولدان ەرٸگەرەك بولسا دا قىزىعىراق. بۇنىڭ قىزىق بولاتىنى - ول قۇلازىعان ورمان-توعايلى ٶلكەلەر ارقىلى ٶتەدٸ.
مەنٸڭ جول سەرٸگٸم ٷستٸندەگٸ كيٸمٸ ٶزٸنە كەڭدەۋ, ويناقى قىسىق كەزدٸ بەكەنە عانا كٸسٸ بولىپ شىقتى. ول ٷلكەن بٸر جەشٸك مايلى بوياۋ مەن بٸر بۋما سىلانعان كەنەپتٸ ەكەلە جاتىر ەكەن. ونىڭ سۋرەتشٸ ەكەنٸن بٸلۋ قيىن ەمەس ەدٸ.
بٸز ەڭگٸمەلەسە كەتتٸك. سەرٸگٸم ماعان تيحۆين قالاسىنىڭ تٷبٸندە ورمانشى بولىپ ٸستەيتٸن كٶڭٸلدەسٸ بار ەكەنٸن, سونىڭ ٷيٸندە تۇرىپ, كٷزدٸڭ سۋرەتٸن سالاتىنىن ايتتى.
- سٸز نەگە سونشا الىسقا, تيحۆيننٸڭ تٷبٸنە بارا جاتىرسىز? - دەپ سۇرادىم.
- سول جاقتا مەن بٸر مٷيٸستٸ قاتتى ۇناتتىم, - دەدٸ ول سىرىن اشىپ. - جەر بولعاندا قانداي! ونداي ەكٸنشٸ جەردٸ تابا المايسىز. تازا كٶكتەرەك ورمانى! كەيبٸر جەرلەرٸنەن عانا شىرشالار كەزدەسەدٸ. كٶكتەرەك توعايىنىڭ كٷزدٸ كٷنگٸ اجار-كٶركٸن ايتپاڭىز, ەشبٸر اعاش تاپ سولاي بولىپ كيٸنبەيدٸ. ونىڭ جاپىراعىنىڭ بوياۋى تاپ-تازا. قىرمىزى, ساپ-سارى, اقشىل كٶك, التىن داقتى قارا بارقىن بولىپ كەلەدٸ. ٷستٸنە كٷن شۋاعى تٷسكەندە ٶرتتەي بولىپ جالىنداپ تۇرادى. ول ارادا قىس تٷسكەنشە جۇمىس ٸستەيمٸن دە, قىستا لەنينگرادتىڭ ار جاعىنا, فين شىعاناعىنىڭ جاعالاۋىنا قاراي تارتامىن. و جاقتا رەسەيدەگٸ ەڭ سۇلۋ بوزقىراۋ تۇرادى. ونداي بوزقىراۋدى مەن باسقا ەش جەردەن دە كٶرگەن ەمەسپٸن.
مەن ەزٸلدەپ, وعان مۇنداي بٸلٸم-بٸلٸكپەن سۋرەتشٸلەر ٷشٸن قاي جەردەن نەنٸ جازۋعا بولاتىنىن ايتىپ, اسا باعالى جول كٶرسەتكٸش جاساي الادى ەكەنسٸز, - دەدٸم.
- ويىڭىز دۇرىس-اق! - دەپ بايسالدى جاۋاپ بەردٸ سۋرەتشٸ. - قۇراستىرۋ قيىن ەمەس. بٸراق ودان ەشبٸر مەنپاعات شىقپايدى. بەرٸ توپىرلاپ بٸر جەرگە جينالادى, ال قازٸر ولاردىڭ ەرقايسىسى سۇلۋلىقتى ٶزٸ ٷشٸن, جەكە-جەكە ٸزدەپ جٷر عوي. بۇل ەرينە, قانشا ايتقانمەن, جاقسىراق.
- نەگە?
- ەلٸمٸزدٸڭ كٶركٸ ەر تۇرعىدان اشىلادى دا. ورىس جەرٸندە كەرەمەتتەي ەسەم جەرلەردٸڭ كٶپتٸگٸ سونداي, سۋرەتشٸلەردٸڭ بەرٸنە بٸردەي ەندٸ بٸر پەلەن مىڭ جىلعا جەتەدٸ. بٸراق بٸلەسٸز بە, - دەدٸ ول كەنەت بەيمازا كەيٸپپەن, - ادامدار جەردٸ جاعالاي تاپتاپ, تالان-تاراجعا سالىپ جاتىر. ال جەردٸڭ سۇلۋلىعى كيەلٸ زات, ەلەۋمەتتٸك ٶمٸرٸمٸزدٸڭ ۇلى مٷلكٸ. بۇل بٸزدٸڭ ەڭ سوڭعى دٸتتەگەن ماقساتىمىزدىڭ بٸرٸ. سٸزدٸڭ قالاي ويلايتىنىڭىزدى بٸلمەيمٸن, بٸراق مەنٸڭ بۇعان كٶزٸم انىق جەتەدٸ. مۇنى تٷسٸنبەگەن كٸسٸ قالاي عانا الدىڭعى قاتارداعى ادام بولا الادى!
كٷندٸز مەن ۇيقتاپ كەتٸپپٸن, بٸراق بٸرازدان كەيٸن كٶرشٸم مەنٸ وياتىپ جٸبەردٸ.
- سٸز ماعان رەنجي كٶرمەڭٸز, - دەدٸ ول ۇيالعاننان قىسىلىپ, - تۇرعانىڭىز جاقسى. الدىمىزدا تاڭعالارلىق سۋرەتتەر اشىلعالى تۇر - قىركٷيەكتەگٸ كٷننٸڭ كٷركٸرەۋٸ. قاراڭىزشى!
مەن تەرەزەگە ٷڭٸلدٸم. وڭتٷستٸك جاقتان اسپاننىڭ جارتىسىن تۇتاس قامتىپ, اۋىر قارا بۇلت بيٸكتەپ بارادى. ونى نايزاعايلار جالتىلداپ, تٸتٸرەتٸپ قويادى.
- انا عاج-جايىپقا قاراڭىز! - دەدٸ داۋىستاپ سۋرەتشٸ. - بوياۋلارىنىڭ كٶبٸ-اق! جارىقتىڭ دەپ وسىلاي تٷسۋٸن, سەن تٸپتٸ لەۆيتاننىڭ ٶزٸ بولىپ كەتسەڭ دە, جازا المايسىڭ.
- قانداي جارىقتىڭ تٷسۋٸ? - دەدٸم مەن ابدىراپ.
- قۇداي-اۋ! - دەدٸ سۋرەتشٸ كٷيگەلەكتەپ. - سٸز قايدا قاراپ وتىرسىز? ەنە, كٶردٸڭٸز بە - انا جەردەگٸ ورمان قاپ-قارا, مەڭٸرەۋ... وعان قارا بۇلتتىڭ كٶلەڭكەسٸ تٷسكەن. ال ونىڭ ار جاعىندا سارعىش سۇيىق جاسىل داقتار: ول الابۇلتتان كٶمەسكٸلەنگەن كٷن سەۋلەسٸ. اناۋ الىستاعى ورمان كٷن نۇرىنا مالىنىپ تۇر. كٶردٸڭٸز بە? تۇتاس قىزىل التىننان قۇيىلعان تەرٸزدٸ. جەنە شۇعىلا ونى جايناتىپ جٸبەرگەن. التىن جالاتىلعان كەستەلٸ دۋالدان اينىمايدى. نەمەسە بٸزدٸڭ تيحۆيندەگٸ التىنمەن اپتايتىن شەبەرحانالاردىڭ ٸسمەر ەيەلدەرٸ كەستەلەگەن الىپ ماتا شىمىلدىقتى كٶكجيەككە تۇتىپ قويعان سيياقتى. ەندٸ بەرٸرەكتەگٸ شىرشالار جولاعىنا قاراڭىزشى. قىلقاندار بەتٸندەگٸ قالايى جالتىلىن كٶردٸڭٸز بە? ول ورماننىڭ التىن دۋالىنان تٷسكەن نۇر. ول ٶز جارىعىمەن شىرشالاردى نۇرلاندىرىپ تۇر. شاعىلعان جارىق. ونى جازۋ - ٶتە قيىن, بۇزىپ جٸبەرۋ وڭاي. ال انا بٸر ەلسٸز سەۋلەنٸ كٶردٸڭٸز بە, مەن: - ونىڭ جارىعىنىڭ نەزٸكتٸگٸ سونداي, ونى سالۋ ٷشٸن ٶتە بايسالدى, سالماقتى قول كەرەك, - دەر ەدٸم.
سۋرەتشٸ ماعان قاراپ, كٷلٸپ جٸبەردٸ.
- كٷزگٸ ورماننان شاعىلعان جارىقتىڭ كٷشٸ قانداي دەسەڭٸزشٸ? كٷپە ٸشٸ سامالاداي. ەسٸرەسە سٸزدٸڭ بەت-جٷزٸڭٸز. سٸزدٸ دەپ وسى قالپىڭىزدا جازار ما ەدٸ. بٸراق ٶكٸنٸشتٸسٸ سول -مۇنىڭ بەرٸ قاس قاعىمدىق.
- قاس قاعىمدىق جايتتاردى, جٷزدەگەن جىلدارعا توقتاتىپ تاستاۋ سۋرەتشٸلەردٸڭ ٸسٸ عوي, - دەدٸم مەن.
- جۇمىلىپ جاتىرمىز, - دەدٸ سۋرەتشٸ. - ەگەر سو قاس قاعىمدىق نەرسە, تاپ قازٸرگٸدەي ٶزٸمٸزدٸ قاپىدا قالدىرماسا. اقيقاتىن ايتساق, سۋرەتشٸ ەشقاشان دا بوياۋدان, كەنەپتەن اجىراماۋعا تيٸس.
سٸزدەردٸڭ, جازۋشىلاردىڭ جاعدايى جاقسىراق. سٸزدەر مىنا بوياۋلاردى جادىڭىزدا ساقتايسىز. قاراڭىزشى, وسىنىڭ بەرٸ تەز ٶزگەرٸپ جاتىر ەمەس پە. ورماننىڭ دا بٸردە جارىق بولىپ, بٸردە كٷڭگٸرتتەنۋٸن ايتساڭىزشى!
جاۋىن بۇلتىنىڭ الدىندا بٸزگە قاراي جىرىم-جىرىم الا بۇلتتار زۋلاپ كەلەدٸ, ٶزٸنٸڭ پەرمەندٸ قيمىل-قوزعالىسىمەن ولار جەردەگٸ بوياۋلاردى ارالاستىرىپ جٸبەردٸ. الىستاعى ورمان-توعايلاردا توققىزىلدىڭ, القىزىل مەن اق التىننىڭ, مالاحيتتىڭ (جاسىل), قانقىزىل مەن قارا كٶكتٸڭ الاساپىران توعىسى باستالىپ كەتتٸ.
كٷن شۇعىلاسى وقتا-تەكتە قارا بۇلتتى جارىپ ٶتٸپ, جەكە بٸر قايىڭدارعا تٷسەدٸ دە, ولار دەرەۋ بٸرٸنەن سوڭ بٸرٸ, التىن مازداقتاي لاپ ەتٸپ جانىپ, زاماتىڭدا ٶشٸپ جاتىر. داۋىل الدىنداعى ٶكپەك جەل بوياۋلاردىڭ بۇل ساپىرىلىسىن كٷشەيتە تٷستٸ.
- ال اسپان, اسپان قالاي-قالاي بولىپ كەتتٸ! قاراڭىزشى! ونىڭ قىرىق قۇبىلىپ, قۇلپىرۋىن! - دەپ قىشقىرىپ جٸبەردٸ سۋرەتشٸ.
داۋىل بۇلتى كٷل تٷستٸ تٷتٸن بولىپ, لەزدە جەر باۋىرلاپ تا ٷلگٸردٸ. ول بٷكٸل اۋماعىمەن بٸرجولاتا قاراۋىتىپ كەتكەن. بٸراق نايزاعاي جالت ەتكەن سايىن, ونىڭ جارىعى بۇلت ٸشٸندە تۇماندى قىزعىلت وتى مازداپ, سارعىلت قايىڭدار ۇيتقىپ, كٶگٸس ٷڭگٸرلەرٸ ٷڭٸرەيٸپ, يٸر-يٸر جارىلىستارى قاقىراي سٶگٸلٸپ جاتقانى اشىلىپ-ايقىندالىپ جاتتى.
قارا بۇلتتىڭ تۇڭعيىق تەرەڭٸندەگٸ نايزاعايدىڭ شاتىرلاپ جالت ەتكەنٸ قىزعىلت جالىننىڭ لاپ ەتۋٸمەن اۋىستى.
ال جەرگە جاقىنداعان تۇستا, بۇلت پەن ورمان-توعايلار اراسىنان سەلدەتە قۇيىپ كەتكەن جاڭبىر ۇزىن بەلدەۋ بولىپ, كٶرٸنٸپ تۇردى.
- قالاي-ا! مۇنداي سايتاننىڭ ساپالاعىن كٸسٸ سيرەك كٶرەتتاعى! - دەپ داۋىستاپ قالدى سۋرەتشٸ.
بٸز, ول ەكەۋمٸز, كۋپە تەرەزەسٸنەن دەلٸزدٸڭ تەرەزەسٸنە كەلدٸك پەردەلەر جەلدەن جەلبٸرەپ, جارىقتىڭ ەپەلەكتەۋٸن كٷشەيتٸپ جٸبەردٸ.
جاۋىن ساتىرلاپ, قۇيىپ كەتتٸ. جولسەرٸك كەلٸپ, اسىعىس تەرەزەلەردٸ كٶتەرە باستادى. جاڭبىر قيعاش جاۋىپ, تەرەزە بەتٸن ايعىزداپ اعا جٶنەلدٸ. جارىق سٶندٸ, تەك كٶكجيەكتٸڭ شالعاي بٸر قيىرىنان جاڭبىر پەردەسٸن جارىپ, ورماننىڭ التىن جالاتقان بٸر شەتٸ كٶرٸنٸپ تۇردى.
- ەسٸڭٸزدە بٸردەڭە قالدى ما? - دەدٸ سۋرەتشٸ.
- از-ماز بٸردەڭە.
- مەندە دە سولاي, - دەدٸ ول قومسىنعان ٷنمەن. - قازٸر جاۋىن ٶتكەسٸن, بوياۋلار جارقىراي تٷسەدٸ. بٸلەسٸز بە, كٷن شۇعىلاسى ىلعال جاپىراقتار مەن دٸڭدەردە قۇلپىرىپ وينايدى ەندٸ. رەتٸ كەلگەسٸن ايتايىن, بۇلتتى كٷنٸ, جاۋىن الدىندا جارىققا كٶز تٸگٸپ قاراڭىزشى. جاۋىنعا دەيٸن بٸر تٷرلٸ, جاۋىن كەزٸندە - باسقاشا, ال جاۋىننان كەيٸن - مٷلدە ايرىقشا. ٶيتكەنٸ دىمقىل جاپىراقتار اۋاعا ەلسٸز بٸر جارىق قوسادى. ول سۇرعىلت, جۇمساق جەنە جىلى. جالپى - بوياۋ مەن جارىقتى تەكسەرٸپ, زەرتتەۋ ٸسٸ, سٷيٸكتٸم مەنٸڭ - عانيبەت نەرسە. مەن ٶزٸمنٸڭ سۋرەتشٸلٸك تالانتىمدى ەشتەڭەگە دە ايىرباستامايمىن.
سۋرەتشٸ تٷندە كٸشكەنتاي بٸر ستانتسييادا تٷسٸپ قالدى. مەن ونىمەن قوشتاسۋ ٷشٸن پلاتفورماعا شىقتىم. كەروسين شام جارىق بەرٸپ تۇر. الدا پاروۆوز اۋىر تىنىس الادى.
مەن سۋرەتشٸگە بٸر تٷرلٸ قىزعانىشپەن قارادىم, كەنەت ەرٸ قاراي جٷرۋگە تيٸس ەكەنٸمە, وسىناۋ سولتٷستٸك جاعىندا بٸرنەشە كٷنگە قالا المايتىنىم ٷشٸن, ەر تٷرلٸ جۇمىستارىما قاتتى اشۋلاندىم. مۇندا ەربٸر ارشا گٷلدٸڭ ەر بۇتاعى كٸسٸنٸ سونشاما ويعا شومدىراتىنى سونداي, ولاردان پروزامەن بٸرنەشە پوەما جازۋعا بولار ەدٸ.
قازٸر مەنٸ ايرىقشا رەنجٸتكەن بٸر نەرسە, عۇمىر بويى مەن تەك شەگەرۋگە ەستە بولمايتىن, مٸندەتتٸ ٸستەرمەن عانا اينالىسىپپىن دا, ٶزٸمە, جٷرەگٸمنٸڭ قالاۋى, ەمٸرٸ بويىنشا, جۇمىس ٸستەۋگە تىيىم سالىپ كەلٸپپٸن.
تابيعاتتىڭ بوياۋلارى مەن جارىقتى تەك باقىلاپ قانا قويماي, ولاردى ٶمٸر-تٸرشٸلٸككە ٶزەك ەتٸپ تۇرۋ قاجەت. ٶنەرگە جٷرەگٸڭنەن بەرٸك ورىن العان ماتەريال عانا جارامدى.
پروزاشىعا كەسكٸندەمەنٸڭ ماڭىزدى بولاتىن سەبەبٸ, ول وعان بوياۋلار مەن جارىقتى انىق تانىپ, ولاردى جاقسى كٶرۋٸنە كٶمەكتەسٸپ قانا قويمايدى. كەسكٸندەمەنٸڭ تاعى دا ماڭىزدى بولاتىنى, سۋرەتشٸ, بٸز تٸپتٸ بايقامايتىن نەرسەلەردٸ جيٸرەك كٶرەدٸ. بٸز ونىڭ سۋرەتتەرٸن كٶرگەننەن كەيٸن بارىپ, سولارعا بۇرىن مٷلدە نازار اۋدارماعانىمىزعا تاڭداناتىنىمىز بار.
فرانتسۋز سۋرەتشٸسٸ مونە لوندونعا بارادى دا ۆەستمينسترلٸك ابباتتىعىن جازادى. مونە لوندوننىڭ ٷيرەنشٸكتٸ تۇماندى كٷنٸندە جۇمىس ٸستەيدٸ. مونەنٸڭ كارتيناسىندا ابباتتىقتىڭ گوتيكالىك بەلگٸلەرٸ تۇماننان بۇلدىراپ, ەرەڭ كٶرٸنەدٸ. سۋرەت اسقان شەبەرلٸكپەن جازىلعان.
كارتينا كٶرمەگە قويىلعان كەزدەرٸ ول لوندوندىقتار اراسىندا ابىرجۋشىلىق تۋدىرادى. ولار مونەدە تۇماننىڭ قىزىل كٷرەڭ تٷرمەن بويالعانىن كٶرٸپ قايران قالىسادى, ال ونىڭ تٷرٸ سۇرعىلت ەكەنٸ جۇرتتىڭ بەرٸنە بەلگٸلٸ عوي.
مونەنٸڭ ٶجەتتٸگٸنە ەۋەلٸ ەلدٸڭ بەرٸ قاتتى اشۋلانادى. بٸراق سول ىزالانعاندار لوندوننىڭ كٶشەلەرٸنە شىعىسىمەن تۇمانعا بايىپتاپ قاراسا, ونىڭ شىنىندا دا قىزعىلت تٷستٸ ەكەنٸن بايقايدى.
تاباندا بۇنىڭ تٷسٸنٸگٸن ٸزدەپ تابۋعا تىرىسادى. بەرٸ تۇرىپ, تۇماننىڭ قىزعىلت رەڭكٸ تٷتٸننٸڭ مولدىعىنا بايلانىستى ەكەنٸمەن كەلٸسەدٸ. بۇعان قوسا تۇماننىڭ بۇل تٷر-تٷسٸ لوندوننىڭ قىزىل كٸرپٸشتەن سالىنعان ٷيلەرٸمەن دە ۇلاسىپ جاتقانىن اڭعارادى.
بٸراق مەسەلە قالاي بولساداعى, ەيتەۋٸر مونە جەڭٸسكە جەتەدٸ. ونىڭ كارتيناسىنان كەيٸن جۇرتتىڭ بەرٸ لوندوننىڭ تۇمانىن سۋرەتشٸ قالاي كٶرسە, دەپ سولاي كٶرە باستايدى.
ەگەر ٶز عۇمىرىمنان الىنعان مىسالعا كەلەتٸن بولساق, ورىستىڭ بۇلىڭعىر بوياۋلارىنىڭ الۋان تٷستٸ ەكەنٸن مەن بٸرٸنشٸ رەت لەۆيتاننىڭ "مەڭگٸ تىنىشتىق قۇشاعىندا" سۋرەتٸنەن كەيٸن عانا كٶرٸپ بٸلدٸم.
سوعان دەيٸن جاۋىن-شاشىندى كٷن مەنٸڭ كٶزٸمە سەنسەك, تەك سۇرعىلت تٷر-تٷسپەن بويالعانداي كٶرٸنەتٸن. بۇلىڭعىر كٷننٸڭ كٸسٸنٸ تورىقتىراتىن سەبەبٸ - ول بوياۋ اتاۋلىنى جۇتىپ جٸبەرەدٸ دە دٷنيەنٸڭ بەرٸن مايلى سۇر تۇمانمەن كٷرگەيلەپ تاستايدى دەپ ويلايتىنمىن.
بٸراق لەۆيتان سول كٸسٸ جابىقتىراتىن سۇرعىلت بوياۋدىڭ ٶزٸنەن بەيمەلٸم ۇلىلىقتى, تٸپتٸ سالتاناتتىلىقتى دا كٶرگەن جەنە ودان كٶپتەگەن تازا بوياۋلاردى دا تاپقان ەدٸ. سودان بەرٸ قاراي بۇلىڭعىر كٷن مەنٸ ونشا قينامايتىن بولدى. بۇعان كەرٸسٸنشە, سودان بەرٸ قاراي مەن ونى اۋاسىنىڭ تازالىعى, جٷزٸڭدٸ قاريتىن سۋىعى ٷشٸن, قالايى تٷستەس ٶزەن بەتٸنٸڭ جىبىرلاپ جاتاتىنىن, قارا بۇلتتاردىڭ اۋىر قوزعالىسىن جاقسى كٶرٸپ كەتتٸم. ەڭ سوڭىندا ايتارىم, جاۋىن-شاشىندى كٷندەر كەزٸندە جەر بەتٸندەگٸ ەڭ قاراپايىم يگٸلٸكتٸڭ ٶزٸن - جىلى ٷيدٸ, ورىس پەشٸنٸڭ وتىن, ساماۋرىننىڭ پىسىلىن, قونالقىعا ەدەنگە سالاتىن تٶسەنٸش رەتٸندە جاسالعان قۇرعاق ساباندى, جاڭبىردىڭ كٸسٸنٸ ۇيقىعا شاقىرتاتىن شاتىرعا تيگەن شۋىلىن, ادامنىڭ راقاتتانىپ قالعىپ-شۇلعۋى سيياقتى قاراپايىم نەرسەلەردٸ بۇرىنعىدان بەتەر باعالاي باستايسىڭ.
ەربٸر سۋرەتشٸ, ول قاي زاماننىڭ, قانداي مەكتەپتٸڭ ٶكٸلٸ بولىپ سانالسا دا, اقيقات بولمىستىڭ جاڭا بٸر قىر-سىرىن, بەلگٸلەرٸن اشادى.
سەتٸ تٷسكەندە, مەن بٸرنەشە رەت درەزدەن گالەرەياسىندا بولدىم.
وندا رافاەلدٸڭ "سيكستين مادونناسىنان" باسقا, باياعى شەبەرلەردٸڭ دە كٶپتەگەن كارتينالارى بار, ولاردىڭ الدىنا بارىپ ايالداۋ قاۋٸپتٸ. ولار سەنٸ جٸبەرمەي قويادى. ولارعا ساعاتتار بويى, تٸپتٸ بەلكٸم, تەۋلٸكتەر بويى قاراۋعا بولاتىن شىعار, بٸراق ۇزاق ۋاقىت تۇرىپ قاراعان سايىن, مٷلدە تٷسٸنٸكسٸز بٸر جان تەبٸرەنٸسٸ پايدا بولادى. ول بٸرتە-بٸرتە كٷشەيٸپ, ادام كٶز جاسىنا ەزەر يە بولاتىن كٷيگە جەتەدٸ.
وسىناۋ ەلجٸرەگەن كٶز جاسىنىڭ سىرى نەدە? ونىڭ سىرى - بۇل پولوتنولاردا (سۋرەتتەردە) رۋحتىڭ تولىسىپ جەتٸلۋٸ مەن دانىشپاننىڭ بيلٸگٸ بار, سول سەبەپتٸ دە ول بٸزدٸ تازالىققا, جەكە ٶزٸڭنٸڭ وي-نيەتٸڭنٸڭ جٸگەرلٸ دە دەگدار بولۋىنا ۇمتىلدىرادى.
ەسەمدٸككە قاراپ تۇرعان كەزدە, بٸزدٸڭ ٸشتەي تازارۋىمىزدان بۇرىن, جان-جٷرەگٸمٸزدە بٸر بەيمەلٸم الاڭداۋشىلىق سەزٸمٸ پايدا بولادى. جاڭبىر مەن جەلدٸڭ سامالى, گٷلدەگەن جەردٸڭ تىنىسى, تٷن جارىمداعى اسپان مەن ماحابباتتىڭ كٶز جاسى - بەرٸ تٷگەل جينالىپ كەلٸپ, بٸزدٸڭ عازيز جٷرەگٸمٸزگە ۇيالاپ, ونى مەڭگٸلٸك بيلەپ العانداي بٸر كٷيگە تٷسەمٸز.
يمپرەسسيونيستەر ٶزدەرٸنٸڭ پولوتنولارىن كٷن شۋاعىنا شومىلدىرعان تەرٸزدٸ بولىپ كٶرٸنەدٸ. ولار سۋرەتتەرٸن اشىق اسپان استىڭدا جازعان, مٷمكٸن كەيدە بوياۋلارىن ەدەيٸ كٷشەيتٸپ وتىرعان دا بولۋعا تيٸس. اقىرىندا, ولاردىڭ سۋرەتتەرٸندە, جەر, كٸسٸ كٶزٸنە قايداعى بٸر شات-شادىمان جارىققا مالىنىپ, ماسايراپ تۇرعانداي بولىپ ەلەستەيتٸن دەرەجەگە جەتەدٸ.
جەر مەيرامداعىداي بولىپ كەتەدٸ. بٸراق مۇندا تۇرعان ەشبٸر كٷنە جوق, ٶيتكەنٸ ادامعا ازعانتاي دا بولسا قۋانىش قوسقاننىڭ دا ەشبٸر كٷنەسٸ جوق قوي.
ٶتكەن زاماننىڭ كٷللٸ باي مۇراسى قالاي بٸزدٸڭ مەنشٸگٸمٸزدە بولىپ كەلسە, يمپرەسسيونيزم دە تاپ سولاي بٸزدٸڭ مەنشٸگٸمٸزدە. ودان باس تارتاتىن بولساق - وندا ٶزٸڭدٸ-ٶزٸڭ سانالى تٷردە شەكتەۋشٸلٸككە يتەرمەلەۋ بولىپ شىعادى. بٸز, رافاەلدٸڭ دانىشپاندىق كارتيناسى دٸني تاقىرىپقا جازىلعان بولسا دا, "سيكستين مادونناسىنان" باس تارتقان ەمەسپٸز. ەندەشە, جاڭاشىل پيكاسسو, يمپرەسسيونيستەر ماتيسس, ۆان گوگ نەمەسە گوگەن بٸزدەرگە نەسٸمەن قاۋٸپتٸ. رەتٸ كەلگەسٸن ايتايىن, بۇلاردىڭ سوڭعىسى تايتيانداردىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ ٷشٸن, فرانتسۋز بيلەۋشٸلەرٸنە قارسى كٷرەسكەن عوي.
بۇل سۋرەتشٸلەر شىعارماشىلىعىنىڭ قانداي قاۋٸپتٸ نەمەسە جامان جاقتارى بار? عاجايىپ سۋرەتشٸلەردٸڭ ٷركەردەي بٸر توبىن ادامزات مەدەنيەتٸنەن, ونىڭ ٸشٸندە ورىس مەدەنيەتٸنەن سىزىپ تاستاۋ جٶنٸندەگٸ وي قانداي كٷنشٸل نە بەيٸمدەلگٸش ادامنىڭ باسىندا قالاي پايدا بولا قويدى ەكەن?
پويىزدا سۋرەتشٸمەن كەزدەسكەننەن كەيٸن, مەن لەنينگرادكا باردىم. مەنٸڭ الدىمنان ونىڭ الاڭدارى مەن پروپورتسيونالدى ٷيلەرٸنٸڭ سالتاناتتى انسامبلدەرٸ قايتادان اشىلا بەردٸ.
مەن ولاردىڭ ارحيتەكتۋراسىنىڭ (سەۋلەت) قۇپييا جۇمباعىن شەشۋ ٷشٸن, ولارعا ۇزاق ۋاقىت بايىپتاپ قارايتىن بولدىم. ونىڭ سىرى - سول عيماراتتار كٸسٸگە ۇلى ٷيلەر سيياقتى ەسەر ەتسە دە, ٶزدەرٸ شىن مەنٸندە ۇلى ەمەس ەكەن. ەڭ تاماشا عيماراتتاردىڭ بٸرٸ, قىسقى سارايدىڭ قارسى الدىندا دوعا سيياقتانىپ سوزىلىپ جاتقان
باس شتابتىڭ ٷيٸ, ٶزٸنٸڭ بيٸكتٸگٸ جاعىنان تٶرت قابات ٷيدەن بيٸك ەمەس. ال, بٸراق مەسكەۋدٸڭ كەز كەلگەن بيٸك ٷيٸنەن ەلدەقايدا ايبىندى - ۇلى بولىپ كٶرٸنەدٸ.
ونىڭ شەشٸمٸ وڭاي ەكەن. عيماراتتاردىڭ ۇلىلىعى ولاردىڭ ٶلشەم-مٶلشەرٸنٸڭ تەپە-تەڭدٸگٸندە, ٷيلەسٸمدٸ-جاراسىمدى پروپورتسييالارىندا, ەشەكەيلەرٸنٸڭ - تەرەزە جاقتاۋى مەن ماڭدايشاسىنىڭ, كەرتۋشتەر مەن بارەلەف ساندارىنىڭ ازدىعىندا بولىپ شىقتى.
سول ٷيلەرگە مۇقيياتتاپ قاراعاننان كەيٸن, جاقسى تالعام - ەڭ الدىمەن, ٶلشەم-مٶلشەر سەزٸمٸ ەكەنٸن انىق تٷسٸنەسٸڭ.
ٷيلەر بٶلشەكتەرٸ ٶلشەمدەرٸنٸڭ ٶزارا بٸردەيلٸك زاڭى, قاراپايىمدىلىقتىڭ زاڭى تۇرعىسىنان قاراعاندا, سەۋلەتتٸڭ ەربٸر سىزىعى انىق كٶرٸنەدٸ جەنە ول كٸسٸنٸ شىن مەنٸندەگٸ راقات-قىزىققا بٶلەيتٸنٸنە - وسىنىڭ بەرٸنٸڭ پروزاعا دا بٸر شاما قاتىسى بار ەكەنٸنە ەز باسىم كەمٸل سەنەمٸن.
كلاسسيكالىق ارحيتەكتۋرالىق فورمالاردى جاقسى كٶرەتٸن جازۋشى, ٶزٸنٸڭ پروزاسىندا اۋىر سالماقتى جەنە قولاپايسىز كومپوزيتسيياعا جول بەرمەيدٸ. ول بٶلٸمدەرٸنٸڭ ٶزارا بٸردەي بولۋىنا, سٶزدٸك سۋرەتٸنٸڭ دەيەكتٸلٸگٸنە قاتتى كٶڭٸل بٶلەدٸ. ول پروزانى سۇيىلتىپ جٸبەرەتٸن ەشەكەيدٸڭ مولدىعىنا - كەستەلٸ ستيل دەيتٸنگە بٸرجولاتا تىيىم سالادى.
پروزالىق تۋىندىنىڭ كومپوزيتسيياسى, حيكاياتتىڭ مەن-ماڭىزى مەن وقيعالاردىڭ زاڭدى اعىسىن بۇزبايتىنداي, ەشتەڭەنٸ قوسۋعا نە الىپ تاستاۋعا بولمايتىنداي, جاعدايعا جەتكٸزٸلۋگە تيٸس.
ەر كەزدەگٸ ەدەتٸم بويىنشا, مەن ۋاقىتىمنىڭ كٶبٸن ورىس مۋزەيٸ مەن ەرميتاجدا ٶتكٸزدٸم.
ەرميتاج زالدارىنىڭ كٷڭگٸرت التىنمەن اپتالعان الاكٶبەڭ زالدارى ماعان كيەلٸ بولىپ ەلەستەيتٸن. مەن ەرميتاجعا ادامزات دانىشپاندىعىن ساقتايتىن قويما رەتٸندە كٸرەتٸنمٸن. مەن تٸپتٸ جاسٶسپٸرٸم شاعىمدا, ەرميتاجعا ەنگەنٸمدە, ٶزٸمنٸڭ ادام بولعانىم ٷشٸن عانا, باقىتتى سەزٸنگەن ەدٸم. جەنە ادامنىڭ قالاي ۋدى دا شاپاعاتتى بولاتىنىن تٷسٸنگەن ەدٸم.
ەۋەلگٸ كەزدەرٸ مەن سۋرەتشٸلەردٸڭ سامساپ الدىمنان شىققانىنان ابىرجىپ, ساسىپ قالىپ جٷردٸم. مەن بوياۋلار مەن ولاردىڭ قانىقتىعىنان باسىم اينالعاسىن, بٸراز دەمالۋ ٷشٸن, مٷسٸندەر قويىلعان زالعا كەتٸپ قالاتىنمىن.
مەن وندا ۇزاق ۋاقىت وتىراتىنمىن. بەيمەلٸم ەلليندٸك مٷسٸنشٸلەردٸڭ مٷسٸندەرٸنە نە كانوۆانىڭ جاي عانا كٷلٸمسٸرەگەن ەيەلدەرٸنە قاراعان سايىن, مەن, وسىناۋ مٷسٸننٸڭ بەرٸ ادامزاتتىڭ مٶپ-مٶلدٸر ارايلى تاڭىنىڭ حابارشىسى ەكەنٸن انىق تٷسٸنە باستادىم. سول كەزدە جٷرەكتەردٸ پوەزييا بيلەيتٸن بولادى, ال ەلەۋمەتتٸك قۇرىلىم - بەرٸمٸز سان جىلدار بويى ەڭبەكپەن, قام-قارەكەتپەن جەنە جان-جٷرەگٸمٸزدٸ قيناپ جەتەتٸن سول بٸر قۇرىلىس -ادامداردىڭ قارىم-قاتىناسى مەن ادام دەنەسٸنٸڭ ەدٸلەتتٸ سۇلۋلىعىنا, اقىلى مەن جٷرەگٸنٸڭ سۇلۋلىعىنا نەگٸزدەلەتٸن بولادى.
بٸزدٸڭ جولىمىز - التىن عاسىردا. ول كەلەدٸ. ەرينە, وعان دەيٸن بٸزدٸڭ ٶمٸر سٷرە الماۋىمىز قىنجىلتادى. بٸراق بٸز سول عاسىر جەلٸنٸڭ قازٸردٸڭ ٶزٸندە اينالامىزدا سوعىپ, شۋلاپ جاتقانىن جەنە بٸزدٸڭ جٷرەگٸمٸزدٸ كٷشتٸرەك سوعۋعا ۇمتىلدىراتىنىنا باقىتتى بولۋعا تيٸسپٸز.
گەينە لۋۆرعا بارىپ, ميلوس شولپانىنىڭ جانىنا ساعاتتار بويى وتىرىپ الىپ, تەكتەن-تەك جىلاماسا كەرەك.
نەگە? ادامنىڭ جەتٸلٸپ, كەمەلدەنۋٸ دە قور بولىپ, تاپتالعانىنا ما? كەمەلدەنۋ جولىنىڭ اۋىر دا الىس ەكەنٸن, ەل-جۇرتقا اقىل-ويىنىڭ ۋى مەن شاراپاتىن بٸرگە ۇسىنعان گەينەنٸڭ بەيمازا جٷرەگٸ لٷپٸلدەپ ۇمتىلعان اياۋلى ارمان جەرٸنە, ەرينە, ول ەندٸ جەتە المايتىنىن انىق بٸلەدٸ دە جىلايدى عوي باياعى.
مٷسٸننٸڭ كٷشٸ - مٸنە, وسىندا, وسىناۋ كٷشتٸڭ ٸشكٸ وت-جالىنى جانباسا, الدىڭعى قاتارداعى وزىق ٶنەر, ەسٸرەسە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ ٶنەرٸ تۋمايدى, ەندەشە تولىسىپ پٸسكەن پروزا دا تۋمايدى.
پوەزييانىڭ پروزاعا تيگٸزەتٸن ەسەرٸن ايتۋدان بۇرىن, مەن مۋزىكا تۋرالى بٸرەر سٶز قوزعاماقپىن, جەنە مۋزىكا مەن پوەزييانى كەيدە تٸپتٸ بٶلۋگە دە بولمايدى.
مۋزىكا تۋرالى وسى بٸر قىسقا سٶزدٸ, ٶزٸمٸز پروزانىڭ ىرعاعى مەن سازدىلىعى دەپ اتايتىن نەرسەمەن شەكتەۋگە تۋرا كەلەدٸ.
ناعىز پروزانىڭ ەماندا ٶز ىرعاعى بولادى.
وقىرمان سٶيلەمدٸ قينالماي, بٸردەن تۇتاس قابىلداۋى ٷشٸن, پروزانىڭ ىرعاعى ەۋەل-باستان سٶز تٸركەسٸن جاتىق قۇرۋدى تالاپ ەتەدٸ. چەحوۆ گوركييگە جازعان حاتىندا بۇل تۋرالى وقىرماننىڭ وي-ساناسىنا "كٶركەم سٶز بٸردەن, زاماتىڭدا ۇيالاۋى كەرەك" - دەيدٸ.
پروزانىڭ بەلگٸلٸ بٸر بٶلٸگٸنٸڭ مٸنەز-كۇلقىنا سٶز تٸركەسٸنٸڭ سەيكەس كەلۋٸنٸڭ دۇرىستىعىن تەكسەرٸپ, بايقاۋ ٷشٸن, وقىرمان كٸتاپتى اشىپ قويىپ, ايالداپ قالماۋى كەرەك.
جالپى, جازۋشى وقىرماندى ۇدايى ەلٸكتٸرٸپ, ىنتىقتىرىپ, جەتەلەپ وتىرۋعا تيٸس, وقىرمان سٷرٸنٸپ كەتپەس ٷشٸن, ول ٶز مەتٸنٸندە شٷبەلٸ دە ىرعاقسىز جەرلەردٸ قالدىرماي, سول ارقىلى ونى ۋىسىنان شىعارماۋى قاجەت.
وقىرماندى ەلٸكتٸرٸپ, ۋىسىنان شىعارماۋدىڭ بٸر سەبەبٸ, ونى اۆتورمەن بٸردەي ويلاپ, سەزٸنٸپ-تٷيسٸنۋگە جەتەلەۋ - جازۋشىنىڭ ماقسات-مٷددەسٸ دە جەنە پروزانىڭ ىقپال-ەرەكەتٸ دە, مٸنە, وسىندا.
مەنٸڭشە, پروزانىڭ ىرعاقتىلىعى ەشقاشان دا جاساندى جولمەن كەلمەيدٸ. پروزانىڭ ىرعاعى ونىڭ تالانتىنا, تٸلدٸ سەزٸنۋٸنە, "جازۋشىنىڭ ەسٸتۋ قابٸلەتٸنە" تەۋەلدٸ. قۇلاقتىڭ وسىلاي تٷرٸك بولۋى بەلگٸلٸ مٶلشەردە مۋزىكالىق ەسٸتۋ قابٸلەتٸمەن ٷندەسٸپ جاتادى.
الايدا بەرٸنەن بۇرىن پروزاشىنىڭ تٸلٸن ونىڭ پوەزييانى بٸلۋٸ كٶبٸرەك بايىتادى.
پوەزييا بٸر تاڭعالارلىق عاجايىپ قاسيەتكە يە, ول ەر سٶزگە ونىڭ ەۋەلگٸ-تٷپتەگٸ مۇنتازداي سونىلىعىن قايتارىپ بەرەدٸ. ەڭ بٸر ەبدەن قاجالىپ, "ايتا-ايتا توزعان", بٸز ٷشٸن ٶزٸنٸڭ بەينەلەۋشٸلٸك ساپاسىن بٸرجولاتا جوعالتىپ, سٶزدٸڭ قۋىس قابىرشاعى رەتٸندە عانا قالعان سٶزدەر پوەزييادا جارقىراپ, ەۋەزدەنٸپ, حوش يٸسٸن اڭقىتىپ شىعا كەلەدٸ!
مۇنى نەمەن تٷسٸندٸرەرٸمدٸ ٶزٸم دە بٸلمەيمٸن. مەنٸڭ بولجاۋىمشا, سٶز ەكٸ جايتتا قايتا تٸرٸلەدٸ.
بٸرٸنشٸدەن, ونىڭ فونەتيكالىق (دىبىستىق) كٷشٸن قايتارىپ بەرگەن جاعدايدا. ال, مۇنى پروزادان گٶرٸ ەندەتٸپ تۇرعان پوەزييادا جاساۋ ەلدەقايدا جەڭٸلٸرەك. سول سەبەپتٸ دە ەندە دە, نە رومانستا دا سٶزدەر بٸزگە, ٷيرەنشٸكتٸ سٶيلەۋدەن گٶرٸ, كٷشتٸرەك ەسەر ەتەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, تٸپتٸ ٶڭٸ قاشقان سٶزدٸڭ ٶزٸ ەۋەزدٸ, سازدى قاتارعا قويعان كەزدە, ٶلەڭنٸڭ جالپى ەۋەنٸن بويىنا سٸڭٸرٸپ, قالعان سٶزدەردٸڭ بەرٸمەن ٷيلەسٸپ, ەۋەزدەتە جٶنەلگەندەي بولادى.
اقىرىندا ايتارىم, پوەزييا الليتەراتسيياعا باي. بۇل ونىڭ اسا قىمباتتى قاسيەتٸنٸڭ بٸرٸ. الليتەراڭييانى قولدانۋعا پروزانىڭ دا قاقىسى بار.
بٸراق ەڭ باستى نەرسە مۇندا ەمەس.
ەڭ باستى مەسەلە, پروزا كەمەلٸنە كەلٸپ, جەتٸلگەن كەزدە, شىن مەنٸندە ونىڭ ٶزٸ ناعىز پوەزييا بولىپ كەتەدٸ.
چەحوۆ, لەرمونتوۆتىڭ "تامان" مەي پۋشكيننٸڭ "كاپيتان قىزى" پروزانىڭ قۇنارلى ورىس ٶلەڭٸمەن تۋىستىعىن دەلەلدەپ دەيەكتەيدٸ - دەپ ەسەپتەگەن.
"پروزا مەن پوەزييانىڭ اراسىنداعى شەكارا قايدا - مەن ونى ەشقاشاندا تٷسٸنبەسپٸن" - دەپ جازدى لەۆ تولستوي ٶزٸندە اسا سيرەك كەزدەسەتٸن قىزۋلىقپەن. "جاستىق شاقتىڭ كٷندەلٸگٸندە" ول وسىنداي بٸر-اق ساۋال قويادى.
"پوەزييا مەن پروزا, باقىت پەن باقىتسىزدىق نەلٸكتەن ٶزارا تىعىز بايلانىستى. قالاي ٶمٸر سٷرۋ كەرەك. كەنەتتەن پوەزييا مەن پروزانى قوسۋعا تىرىسۋ قاجەت پە, ەلدە سونىڭ بٸرەۋٸنەن عانا راقات تاۋىپ, سودان كەيٸن بارىپ, ەكٸنشٸسٸمەن زورلاپ تٸرشٸلٸك ەتۋ كەرەك پە?
ارماننىڭ اقيقات بولمىستان جاقسىراق جاعى بار; ال اقيقات بولمىستىڭ دا ارماننان ارتىق جاعى بولادى. تولىق باقىت وسىنىڭ ەكەۋٸنٸڭ باسىن بٸرٸكتٸرۋدەن تۋار ەدٸ".
اسىعىس ايتىلعان بۇل سٶزدەردە دۇرىس وي بار; ەدەبيەتتەگٸ ەڭ بيٸك, كٸسٸنٸ تابىندىراتىن قۇبىلىس, ناعىز باقىت بولىپ سانالاتىن نەرسە, پوەزييا مەن پروزانىڭ تابيعي ۇلاسۋى ياعني دەلٸرەك ايتساق, پوەزييانىڭ مەن-ماڭىزىمەن, ونىڭ قۇنارلى نەر-سٶلدەرٸمەن, اسا مٶلدٸر اۋاسىمەن, ونىڭ تۇتقىن ەتەر بيلٸگٸمەن تولىسقان پروزا بولىپ تابىلار ەدٸ.
بۇل جايتتا مەن "تۇتقىندايتىن" (ٶزگە سٶزبەن ايتساق - "تۇتقىنعا الاتىن") دەگەن سٶزدەن سەسكەنبەيمٸن. ٶيتكەنٸ پوەزييا كٸسٸنٸ تۇتقىنعا تٷسٸرەدٸ, جەنە ەلەۋسٸز جولمەن, بٸراق ول يگەرۋگە بولمايتىن كٷشپەن ادامدى شىرقاۋ بيٸككە كٶتەرەدٸ نەمەسە ونى شىن مەنٸندە جەردٸڭ كٶركٸ دەرلٸك جاعدايعا, ياكي بٸزدٸڭ اتا-بابالارىمىز قان-جانىمەن, بٸراق اق-ادال پەيٸلٸمەن "جاراتىلعاننىڭ تەجٸ" دەپ اتالاتىن دەڭگەيگە جاقىنداتادى.
ۆلاديمير ودوەۆسكيي "پوەزييا دەگەنٸمٸز ادامزاتتىڭ بٸردەڭەگە جەتۋدٸ قويىپ, سو جەتكەن تابىستارىن پايدالانا باستايتىن جاعدايدىڭ ٸلكٸ حابارشىسى" دەپ ايتقاندا, ول ٸشٸنارا دۇرىس ايتقان.
كونستانتين پاۋستوۆسكيي
اۋدارعان: ەبٸلمەجٸن جۇماباەۆ
