مارال قىز ٶلەڭدە سونداي باتىل ەكەن. سٸرە, ٶمٸردە سولاي شىعار. ٶلەڭدٸ ٶمٸردٸڭ جازبا نۇسقاسى دەسەك, سٸرە دا سولاي. زامانداستارىمىزدىڭ ٸشٸندە ٶلەڭدٸ سەرٸك ەتكەن كٶپ قىز-بويجەتكەندٸ بٸر-بٸرٸنەن اجىراتا بەرمەيسٸز. ولار دا سولاي, ٶمٸرلەرٸ ۇقساس بولعاننان سوڭ شىعار, بەلكٸم, كٸم بٸلەدٸ?! ال اقمارالدىڭ سويى بٶلەك, سىقپىتى بٶتەن. بويىنداعى «باتىستىق» مٸنەزٸن ٶلەڭدە دە جوعالتپاپتى. دەمەك, ٶزٸن دە, ٶلەڭٸن دە تازا ۇستاي بٸلەتٸن بولسا كەرەك.
«ىرىسىمدى ٸشپەسٸن ەركٸم كەلٸپ, تيەسٸلٸ ٶزٸمە اقىمدى الام!..» - دەيدٸ زامانداس. مۇندا بٷكٸل مٸنەز تۇر. كەرەك دەسەڭٸز, قازاق قىزىنىڭ ٶزٸنە تەن مٸنەزٸ تۇر. اقمارالدىڭ ٶلەڭٸن وقىعاندا ونىڭ ازاسىنا قوسىلا جىلاپ نەمەسە جىلاعان جٷرەگٸن جۇباتقىڭىز كەلمەيدٸ. سەبەبٸ, ول «جىلاۋىق» ەمەس. كەرٸسٸنشە, ونىمەن بٸرگە ٶزٸڭٸزدٸ دە قايراپ وتىرعاندايسىز. «مەنٸ قالاي سٷيۋدٸڭ كەرەكتٸگٸن, بٸر ەركەككە تٷبٸندە سەزٸندٸرەم!..» دەگەنٸنە ٸشتەي ٶزٸڭٸز دە جٸگەرٸڭٸزدٸ قامشىلاپ وتىراسىز. مٸنە, مارالىڭىز وسىلاي ٶزٸن دە, وقىرماندى دا ٶمٸردٸ باتىل سٷرۋگە شاقىرادى.
بەلكٸم, اقمارالدىڭ ٶلەڭدەگٸ باستى ميسسيياسى ول ەمەس شىعار, بٸراق بٸزدٸڭ وقىرماندىق ويىمىز وسىنى تٷيٸندەدٸ. زامانداسىمىز جولىنان جاڭىلماسا فاريزا شىققان بيٸككە شىعارىنا كٶپ سەنەمٸن.
اسىلان تٸلەگەن
ٶزگەشە بولادى...
...قادٸرلٸ ٶلەڭ, سەنەن دە قاشام كەيدە;
سوسىن قايتا ٸزدەيمٸن ماساڭ كٷيدە...
بəرٸ... بəرٸ - جاناشىر,
بٸراق كٶزدەن
"بəرٸن وقىپ تۇرمىن" دەۋ - بوس əڭگٸمە!
ساندالعاندار, بٸتەدٸ سارساڭدارىڭ,
ارباۋدان دا الداۋدان شارشار جانىڭ.
بۇيرا شاشتى سيپاتىپ بۇيرا بۇلتقا,
اسپان جاققا كەتۋدٸ اڭساۋدامىن...
جەك كٶرۋ دە, بۇل جاقتا - سٷيۋ دە بٸر;
جانۋ دا - بٸر, سٶنۋ دە, كٷيۋ دە - بٸر.
جان ۇقپاعان جالعىزدىق باتار بولسا,
كٷيكٸ كٷندە قۇبىلار كٷيٸڭ نەبٸر...
نەبٸر بۇلا ارماننىڭ ٶلگەندٸگٸن -
ٶز قولىمەن... قولىمەن كٶمگەندٸگٸن;
كٶكتٸ اڭساعان بوزتورعاي جٷرەگٸنٸڭ
ەستٸمەدٸڭ شىرىلىن جەردەن بٸرٸڭ...
مەن - ٶزٸم عوي?
ٶزٸم بوپ تٸلگە كەلەم:
"بٸرگە كەتەم... "ٶزٸممەن" بٸرگە كەلەم..."
تəنٸم - جەردە, ال جانىم - جەردەن الىس,
تاعدىرىمدى تاعىلاۋ كٸمگە بەرەم?..
بٸر ٶزگەشە تۋادى شىعىستان كٷن,
جىلىنىسار سəتتٸ كٷت... سۋىسقان كٷن...
بٸر ٶزگەشە تۇرادى قيماي سٷيٸپ -
جاردىڭ, دوستىڭ, جانارى تۋىستاردىڭ...
بٸراق...
بəرٸ ٶزگەشە بولادى ۇعىسقان كٷن...
***
اتام تۋعان توپىراق,
Əكەم تۋعان توپىراق,
بٶپەڭ تۋعان توپىراق,
القام-سالقام كٶڭٸلٸم
بارا جاتىر قاقىراپ...
(بəلكٸم, مەن بٸر اقىماق?!.)
بۇيرا, بۇيرا, بۇيرا قۇم,
بۇلدىرايدى بۇيرا كٷن,
بۇلدىرايدى بۇيرا مۇڭ;
و, وسىنشا زəھاردى
كٶكٸرەگٸمە قۇيعان كٸم?
(باسىن بٸر سىيپا بۇيراڭنىڭ...)
...بٶپەڭ تۋعان توپىراق,
بٶتەن تۋما, توپىراق...
***
ەلگە ەستٸ سٶز ايتقان بوپ اقىنى;
ەرگە ەسسٸز بەرٸلگەن بوپ قاتىنى;
اقىماقتىڭ ايعا شاۋىپ اقىلى;
اۋىزىمدى اشتىرماي-اق
اقىرى,
سەن دە ٶتٸپ باراسىڭ- اۋ, دٷنيە!..
***
جوعالتتىم ەكەن انوۋ تٷزدە نەنٸ?
ويلار-اي... جٷرەگٸمدٸ جٷز بٶلەدٸ.
جيىرماسىنشى جازىمدى ساعىنتتىرار
سارعايىپ كٷز كەلەدٸ...
جاس جٷرەگٸم نەسٸنە "اھ!" ۇرادى?
سٸرە, ول كٷندٸ قييا الماي وتىر ەلٸ...
ول كٷننەن دە, ەدەمٸ ول كەزدەن دە
جيىرما بٸرٸنشٸ عاسىرىم شاقىرادى...
مىنا عاسىر سوندىقتان جاقىن ماعان,
سەن ۇلىقتار, عاسىرىم, اقىن بولام!
ىرىسىمدى ٸشپەسٸن ەركٸم كەلٸپ,
تيەسٸلٸ ٶزٸمە اقىمدى الام!..
تٶزٸم - تٸرەۋ. ايتاتىن سٶزٸم بٸرەۋ:
ٶزٸم جايلى نەرسەنٸ ٶزٸم بٸلەم!
مەنٸ قالاي سٷيۋدٸڭ كەرەكتٸگٸن
بٸر ەركەككە تٷبٸندە سەزٸندٸرەم!..
ٶزٸم بٸلەم: كٷلەمٸن, جىلايمىن با?
سەۋلە شاشام جارىقتان تۇل ايدىنعا.
جٷرەك سوعىپ تۇر!
شٷكٸر,
جٷرەك سوعىپ!
"بٸر بەرەرٸ بار, - دەيدٸ ول,- قۇدايدىڭ دا!.."
***
ٶزٸڭسٸز ماعان جات مىناۋ عالام,
اقىلىڭا عانا باس ۇردىم!
باسىڭدى جاپقان اق قىراۋىڭا
قانداي سىر, ەكە, جاسىردىڭ?
بەلٸنەن باسىپ دارا عاسىردىڭ
جانارعا جيدىڭ قانشا سىر?
تٷننەن دە قويۋ قارا شاشىڭنىڭ
اعارتتىم ەكەن قانشاسىن?
تەڭٸرگە قولىڭ سەنٸپ جايدىڭ دا
جاقسىدان كٷدەر ٷزبەپ ەڭ.
مەحناتىڭدى كٶمٸپ قويدىڭ با,
ماڭدايىڭداعى ٸزدەرگە?..
دامىلداپ بٸر سەت جاي تابا المان,
دەپ: "ەكە, ىرزا ەتەمٸن!.."
مەن بٸراق قالاي قايتارا الام
قارا تەرٸڭنٸڭ ٶتەمٸن?
سەلت ەتكٸزەرلٸك جايدى ۇقتىراتىن
سٶنبەسٸن سەۋلە جانارىڭداعى...
قاراعان جاندى قايمىقتىراتىن
قاسيەتٸڭ-اي قاباعىڭداعى!..
كٶكجيەككە ەنٸپ كٶكتەمٸڭ كەتتٸ,
ەرٸتٸپ اپتى-اۋ كٷز-كەرۋەن...
كٷتكەنٸڭ - كٶپ-تٸ. ٶتكەنٸڭ - ٶتتٸ,
جىلۋىن جىلدىڭ ٸزدەۋمەن...
اق قىراۋ تٷسسە الىپ باسىڭا,
(ونى دا ۇقتى كەشٸرەك بالاڭ...)
ۇياتتان ادا, عارٸپ عاسىردا
باسىڭا قونعان قاسيەت بولار...
قاسيەت بولار...
***
...سارى بوياۋ, ساپ-سارى...
سəتٸ بار ما سəنٸڭنٸڭ ۇناماعان,
ۇناي بەرشٸ...
ۇناي بەر,
ۇنا ماعان!
ۋلى-شۋلى تٸرلٸكتە ۋىن تٶككەن
بəرٸ - اقىلدى. (كٸم قالدى سىناماعان?)
...سٷيەگٸمە سٸڭگەن بۇل سىرقاتىمدى
تۋماي جاتىپ تəڭٸردەن سۇراماعام,
سۇراماعام... سۇراعان جوقپىن ونى -
ٶزٸ بەردٸ تəڭٸردٸڭ...
مىنا عالام,
جازمىشىما جازعانى,جازعىرما, وسى
ساعىنىشتى ساعىنباۋ - كٷنə ماعان...
ساعىنىش قوي...
«ٶلەڭ!» دەۋشٸ ەم...
ٶلەڭ عوي... ٶلەڭ ەكەن!
و, الماتى, سەن, مەنٸ دەمە «بٶتەن»!
تىلسىم ٷنٸ كەۋدەمنٸڭ توقتاعانشا,
جٷرەگٸمە ىپ-ىستىق بٶلەپ ٶتەم!..
ٶتەر... كەتەر...
ساعىنىش قالار مەڭگٸ!
جالعىز سەۋلە ول – سٶنبەيتٸن جانارداعى...
و, الماتى! سەندە عوي ماحابباتىم
قيماسىما اينالعان سانامداعى...
بەرٸ مٷمكٸن!
كٶڭٸلٸمدٸ سۋىتپاشى...
(قارا ٶلەڭٸ - اقىننىڭ قۇلىپتاسى...)
ۇلىقتاشى مەندەگٸ ماحابباتتى,
ۇمىتپاشى, تەك مەنٸ ۇمىتپاشى!..
الماتى-اي!..
الماتى... بيٸك ارمان!
اق جٷرەگٸن اقىننىڭ سٷيٸپ العان.
كٷيٸپ –جانعان كٶڭٸلدٸڭ كٶركٸ وسى
بار مازاسىن باي قالا جيىپ العان...
بەرٸ ٶلشەۋلٸ!
بٸز عانا - باعىنىشتى!
(كٶز الدىمدا كٶلبەڭدەپ ساعىم ىستىق...)
جٷرەگٸمە سەزٸم بوپ سٸڭٸپ قالعان,
قوش, الماتى, مەكەنٸ ساعىنىشتىڭ!..
2014 جىل, 29 قاراشا. الماتى
...دەپ ويلا
كٶڭٸلگە قۇيادى كٶكتەم نۇر,
مەيلٸ, سەن, ەگەستٸر, كٶكتەندٸر!
كٶزٸمنەن ۇقپادىڭ سىرىمدى
(ارادا ٶكپەم جٷر...)
اسپاننان اق نٶسەر تٶگٸلسە,
بۇل نەنٸڭ بەلگٸسٸ سەنٸڭشە?
سەن مەنٸ جىلادى دەپ ويلا-
كٶك اسپان ەگٸلسە...
قول بۇلعاپ الىستان اق ساعىم
قايتەيٸن, الاڭ قىپ جاتسا مىڭ?!
سەن مەنٸ جابىقتى دەپ ويلا-
مۇڭايىپ باتسا كٷن...
جٷرەگٸڭ سەزٸمگە جالعانسا
سوعادى ول جان بٸتٸپ قالعانشا!
سەن مەنٸ شامداندى دەپ ويلا-
ەركە جەل دولدانسا!
سەن سالعان جٷرەكتە دەرتٸم كٶپ,
سىر بولىپ, ٶتٸنەم, شەرتٸل تەك!
بۇل كٷندە سەزٸمنٸڭ قۇلىمىن -
قولىمدا ەركٸم جوق!
بۇل ٶمٸر بولمايدى جازىق تىم,
ارىمدى قادادىم قازىق قىپ!
كٶزٸڭە كٶزٸممەن كەزەگەن
قارۋىم – نەزٸكتٸك!
تەكاپپار تۇلعاڭا تابىنىپ
تۇرسام دا, بارمايمىن جالىنىپ!
اق ۇشتاپ ارمانعا سەنەمٸن,
الداماس اق ٷمٸت!
مەن شەككەن ازاپتى شەكپەدٸڭ,
(ازاپقا جارالعان دەپ پە ەدٸڭ?!)
مەندەگٸ سەزٸمدٸ بٸلمەيسٸڭ,
جازىعىڭ – تەك سەنٸڭ!
سٶزٸمە, سەن, بٸراز توس قۇلاق:
سەزٸمگە سٶنبەستەي جاق شىراق!
جەتكٸزە الماعان سىرىمدى
ٶلەڭنەن ۇققانىڭ جاقسىراق...
2012 جىل.
***
بٸزگە دە كەلەر بٸر كٶكتەم...
ارىمسىڭ, ەكە!
ارىمدى بٸراق كٸرلەتپەن!
بارىمسىڭ, ەكە!
باعالى بارلىق دٷرمەكتەن!
ٶزٸڭە بەرگەن ٶمٸرلٸك ەپپاق انتىم بار,
قالاي دا جەتەم! مۇقالىپ مەنٸ جٷر دەپ پە ەڭ?!
قايعىرما بٸراق! قايعىنىڭ تٷبٸ – قاراڭعى,
قايعىرما, ەكە!
بٸزگە دە كەلەر بٸر كٶكتەم...
قۋانشى, ەكە!
قۋانىش جايلى سٶز قىل تەك!
قۋانىش دەگەن – تٸرلٸكتە جالعىز "كٶزدٸر" تەك.
قۇدايىم – سەنسٸڭ!
قۇبىلام – سەنسٸڭ, مەن ٷشٸن!
قۇلاماس ٷشٸن قۇدٸرەتٸڭدٸ, ەكە, سەزدٸر كەپ!
قايىسپا بٸراق! قايىسساڭ قالام قامالسىز,
قورعانىم, ەكە,
تٸرلٸككە سەنسٸز تٶزگٸم جوق!
نۇرىمسىڭ, ەكە!
نۇرىڭنان ماعان باق قونار.
جىرىمسىڭ, ەكە!
جىرىمدا جالىن, وت تا بار!
سەندەگٸ ارمان – مەندەگٸ ارمان ەڭ اسقاق,
ارمانعا جەتپەي جايىم جوق ەستە توقتالار!
ارمانداي بەرگٸن... ارمانسىز ادام بولمايدى!
ارماندا, ەكە!
وعان دا جەتەر شاق بولار...
2014 جىل.
***
اتادى تاڭ, باتادى ەكەن كەش نەگە?
كەش بولعاندا ورالادى ەسكە نە?
بەرٸن بٸلٸپ, بəرٸن بٸلٸپ تۇرسام دا
ايتا المايمىن ەشتەڭە...
بٷلك ەتپەيدٸ بۇلدىر-بۇلدىر بۇل عالام,
بٷلك ەتپەيتٸن, سەلك ەتپەيتٸن -
جىن با? ادام?
بəرٸن ايتقىم, بəرٸن ايتقىم كەلسە دە,
ايتا الماي - اق جىم بولام!..
قاپ - قاراعا بوياپ الىپ تٷر-ٶڭٸن
(كٷتٸپ جاتىر... كەتٸپ جاتىر بٸر ٶمٸر...)
سوڭعى نٷكتە قويىلارىن بٸلەمٸن:
قارعاعا دا بٸر ٶلٸم!
ادام... ادام!.. نەگە ادامدى تٸلدەيدٸ?
(بويىمدا كٶپ ويدان دا اۋىر, زٸلدەي مٸن...)
شەشٸلە مە سۇراقتاردىڭ جاۋابى?
كەشٸرە مە? بٸلمەيمٸن...
***
ٶلسەم - ٶلەم, ٶمٸر گٷلٸم سەمگەن كٷن
(ٶمٸرگە دە, ٶلٸمگە دە سەنگەمٸن!)
مەنٸڭ اسقاق سەزٸمٸمدٸ ۇعۋعا -
اقىلدارىڭ جەتە قويماس سەندەردٸڭ!
...شارتاراپتى جالعىز كەزٸپ كەتسەم دە
شارۋاسى بولماۋ كەرەك مەندە ەلدٸڭ!..
***
دٷرسٸلٸنە جٷرەكتٸڭ
كٷرسٸنە مە جٷرەكتٸم?
سىر اشپايدى سۇر ٶمٸر,
سىر اشپايدى جٷرەگٸم.
ٶرتەنسەم دە - ٶزٸممٸن!
ٶرتەسەڭ دە - ٶزٸممٸن!
سەرتٸم, ٶرتٸم, دەرتٸم بە ەڭ,
قارا تٷنگە شەرتٸلگەن?
ىرشىپ تٷسكەن كٶزٸمنەن
ىپ-ىسسى بٸر سەزٸم بە ەڭ?
نە... نەمەسە بال اشام:
(تاعدىرىمسىڭ... تا-ما-شا!)
تامىرىمنىڭ بٷلكٸلٸن
"تاعدىر" دەۋٸم - كٷلكٸلٸ...
بۇل - بايانسىز باللادا!
(باياندىسى بولمادى, ە?)
...نەگە بۇلاي مۇزدادى ٸش?
و, قىپ-قىزىل, قىپ-قىزىل,
قىزعانىش-اي, قىزعانىش!..
ساعىنىشتان قورقامىن
كەۋدەمدەگٸ قورقامىن جارىلىستان,
بۇل جٷرەكتٸ قايتەم, ە, الىپ ۇشقان?!
تٷسٸمە دە كٸرمەيسٸڭ...
تٷسٸنٸكسٸز
ساعىنىشتان قورقامىن, ساعىنىشتان...
پايداڭ دا جوق!
جوق سەنٸڭ زييانىڭ دا.
سەنسٸز-اق تا جەرگە مەن سىيامىن دا!
قۇشاعىڭا قۇلاتقان ىنتىق جاندى
قييالىمنان قورقامىن, قييالىمنان...
...جارقاباقتاي جٸگەرٸ ٷگٸتٸلگەن
عاشىق جاننىڭ اينالار كٷنٸ تٷنگە.
ٷزٸلەردەي بولسا دا ٷزٸلمەيتٸن
ٷمٸتٸمنەن قورقامىن, ٷمٸتٸمنەن...
سٸرە, بٸزدٸ جازباعان كەزٸگۋگە?!
جار ەتەدٸ جاراتقان سەنٸ كٸمگە?
(سەنٸ كٸمگە قييايىن,
سٷيٸكتٸم-اۋ,
مەنٸ كٸمگە قيياسىڭ, مەنٸ كٸمگە??)
...كەۋدەمدەگٸ قورقامىن جارىلىستان,
جانىم, الىپ كەت مەنٸ جابىعىستان!
...جٷرەگٸمنەن قورقامىن الىپ-ۇشقان,
ساعىنىشتان قورقامىن, ساعىنىشتان...
2014
