اگاتا كريستي. ارزان پەتەردٸڭ سىرى (ەڭگٸمە)

ارزان پەتەردٸڭ سىرى

(ەڭگٸمە)

وسىعان دەيٸن مەن قاعازعا تٷسٸرگەن ۋاقيعالاردا, مەيلٸ ۇرلىق جايلى بولسىن, مەيلٸ كٸسٸ ٶلٸمٸنە بايلانىستى بولسىن, پۋارونىڭ ەرەكەتٸ ەڭ الدىمەن نەگٸزگٸ ايعاقتى تەكسەرۋدەن باستالىپ, شەگٸنە جەتكەنشە تارقاتىلىپ, جٷيەلٸ جەلٸمەن ٶربيتٸن. ال ەڭگٸمە ەتكەلٸ وتىرعان مىنا جاعداي بەرٸنەن ەرەكشەلەۋ. مۇندا ۋاقيعالار تٸزبەگٸ ەڭ ەۋەلٸ پۋارونىڭ نازارىنا ٸلٸككەن قاراپايىم ۇساق-تٷيەكتەردەن ٶربٸپ, ادامنىڭ ٷش ۇيىقتاسا تٷسٸنە كٸرمەيتٸن نەبٸر سوراقى قىلىقتارمەن شەكتەلەدٸ.

بٸردە كەشكٸسٸن ەسكٸ دوسىم دجەرالد پاركەردٸڭ ٷيٸندە وتىرعانبىز. مەنٸمەن ٷي يەسٸنەن بٶلەك تاعى دا بەس-التى ادام بار-تىن. ەدەتتە پاركەر وتىرعان جەردە ەڭگٸمە قالايدا باسپانا ٸزدەۋ مەسەلەسٸنە قاراي ويىساتىن. بۇل جولى دا دەل سولاي بولىپ شىقتى. ەڭگٸمە ارقاۋى لوندوننان پەتەر ٸزدەپ تابۋدىڭ قيىندىعى جايىندا بولاتىن. باسپانا.ٸزدەۋ, پەتەر اۋىستىرۋ پاركەردٸڭ ٷيرەنشٸكتٸ كەسٸبٸنە اينالعان ەدٸ. سوعىستان¹ بەرگٸ ۋاقىت ٸشٸندە - ول ەڭ كەمٸندە بەس-التى پەتەر اۋىستىرعان. بٸر.جەرگە قونار-قونباستان جەنە بٸر ارزان ٷيگە ىقىلاسى اۋىپ, دٷنيە-مٷلكٸن ارقالاپ كٶشە جٶنەلەتٸن. دەگەنمەن ەربٸر كٶشٸپ-قونۋ وعان از دا بولسا پايدا كەلتٸرەتٸن. ال شىنىنا كەلگەندە, پەتەر اۋىستىرۋ ەندٸ وعان پايدا تابۋدىڭ كٶزٸ ەمەس, كٷندەلٸكتٸ ەدەتٸنە اينالىپ كەتكەن ەدٸ.

بٸراز ۋاقىتقا دەيٸن بٸز پاركەردٸڭ اۋزىنا قاراپ وتىردىق. بٸراق سٶز كەزەگٸ كەلگەندە ەل دۋىلداپ, جامىراي سٶيلەپ كەتتٸ. ەڭ سوڭىندا سٶز كٷيەۋٸمەن بٸرگە كەلگەن اشاڭداۋ ەدەمٸشە كەلٸنشەك روبينسونعا تيدٸ. پاركەردٸڭ جاقىندا عانا تانىسقان ادامدارى بولعاندىقتان روبينسونداردى مەن بۇدان بۇرىن كەزدەستٸرمەگەن ەدٸم.

— پەتەر دەمەكشٸ,— دەدٸ جاڭاعى كەلٸنشەك, — پاركەر مىرزا, سٸز بٸزدٸڭ جاڭالىقتى ەستٸدٸڭٸز بە? سەتٸ تٷسٸپ باسپانا تاۋىپ الدىق اقىرى! مونتەگيۋ ٷيلەرٸنەن.

— بەسە, — دەدٸ پاركەر, — ىلعي ايتۋشى ەدٸم عوي, قىمبات پەتەرلەر ەلٸ دە جەتكٸلٸكتٸ دەپ!

— دۇرىس ايتاسىز, بٸراق بٸزدٸڭ پەتەر قىمبات. ەمەس. تٸپتٸ ارزان. جىلىنا سەكسەن-اق فۋنت!

— بٸراق... بٸراق مونتەگيۋ ٷيلەرٸ كەدٸمگٸ نايتسبريدج² كٶشەسٸندە ەمەس پە ەدٸ? بيٸك ەرٸ ەدەمٸ ٷيلەر عوي. جوق, ەلدە سٸزدٸڭ ايتىپ تۇرعانىڭىز سول اتتاس قۋىسقا تىعىلعان لاشىقتاردىڭ بٸرٸ مە?

— جوق, سول نايتسبريدجدەگٸ ٷيلەردٸڭ دەل ٶزٸ. قىزىعى دا سوندا بولىپ تۇر.

— شىنىندا دا ايتاتىنى جوق ەكەن! تٸپتٸ عاجاپ, ميعa كٸرمەيتٸن نەرسە. الايدا مۇندا بٸر گەپ بولسا كەرەك. مٷمكٸن ەكٸنشٸ بٸرەۋدٸ كٸرگٸزٸپ, پايدا تابۋ ماقساتىمەن پەتەر جالداعان ادام ٷيدٸڭ يەسٸنە پارا بەرگەن شىعار.

— جوق, ونداي ەشنەرسە جوق.

— پارا المايدى دەگەنگە كٸم سەنەدٸ, ويباي-اۋ,— دەپ پاركەر كٷرسٸنٸپ قويدى, — بٸراق, بٸزگە پەتەردەگٸ مەبەلدٸڭ قۇنىن تٶلەۋگە تۋرا كەلدٸ, — دەدٸ روبينسون حانىم سٶزٸن قايتا ساباقتاپ.

— ە, بەسە, ايتپادىم با,—دەدٸ پاركەر سٶزدٸ ٸلٸپ الىپ, — مۇندا بٸر گەپ بار دەپ ەدٸم عوي!

— 50 فۋنتقا ساتىپ الدىق. جابدىعىمىز تەپ-تەۋٸر!

— ولاي بولسا مەن قويدىم, — دەدٸ پاركەر.

— وسى كٷنٸ ٷي يەلەرٸ اقىلدان اۋىسىپ, تىم كٶڭٸلشەك بوپ كەتسە كەرەك.

روبينسون حانىم ابىرجىڭقىراپ قالدى. جٸڭٸشكە قاستارىنىڭ اراسى ەجٸمدەنٸپ كەتتٸ.

— شىنىندا دا بۇل بٸر تٷرلٸ كٷدٸكتٸ جاي ەكەن. سٸزدٸڭشە سوندا قالاي, بۇل ٷيدٸ كيەسٸ توري ما?

— كيەسٸ توريتىن پەتەر بار دەگەندٸ ەش ۋاقىتتا دا ەستٸگەن ەمەسپٸن, — دەدٸ پاركەر باتىلداۋ سٶيلەپ.

— جو-وق...— دەدٸ روبينسون حانىم سەنٸڭكٸرەمەگەن پٸشٸن تانىتىپ. — شىنىن ايتسام, مۇندا مەنٸ ويلاندىراتىن بٸراز كٷدٸكتٸ جايلار بار.

— مەسەلەن? — دەپ سۇرادىم مەن.

— ە, بەسە,— دەدٸ پاركەر. — قىلمىستى ٸستەردٸ تەرگەيتٸن بٸزدٸڭ بٸلگٸر مامانعا دا قوزعاۋ سالدى عوي مىنا ەڭگٸمە. ويىڭىزداعىنى تٷگەلدەي اقتارىڭىز, روبينسون حانىم. گاستينگە — قۇپييا سىر اشۋدىڭ ٷلكەن شەبەرٸ.

مەن ىڭعايسىزدانىپ, كٷلٸپ جٸبەردٸم, بٸراق ماقتاۋىمدى تىم اسىرىپ جٸبەرگەنگە رەنجٸگەن جوقپىن.

— جو-جوق, كٷدٸكتٸ دەگەنٸم ارتىقتاۋ بولار, كاپيتان گاستينگس, ٷيدٸ جالعا بەرەتٸن ستوسسەر مەن پول دەيتٸن اگەنتتەرگە بارعان كەزٸمٸزدە, ولاردىڭ اتاعان پەتەرلەرٸنٸڭ بٸردە-بٸرٸ جىلىنا 400—500 فۋنتتان كەم تٷسكەن جوق. بولا قالسا ٷستٸنە شاش جەتپەيتٸن پارا سۇرادى. ولارعا بٸز بۇرىن مٷلدە جولامايتىنبىز. ۇسىناتىندارى مەيفەير³ كٶشەسٸنٸڭ بويىنداعى قىمبات پەتەرلەر ەدٸ. ال بٷل جولى نەمٸز كەتەدٸ, تونىمىزدى شەشٸپ الماس دەگەن ويمەن سوعا كەتكەن بولاتىنبىز. سالىمىز سۋعا كەتٸپ, ەندٸ قايتا بۇرىلىپ كەتٸپ بارا جاتىر ەدٸك, ەلگٸلەر 80 فۋنتتىق بٸر پەتەر بولىپ ەدٸ دەگەندٸ ايتتى. ايتۋىن ايتسا دا, ول جەرگە بارعاننان پايدا بولا قويار ما ەكەن دەگەن كٷدٸك تە بٸلدٸردٸ. ٶيتكەنٸ سول پەتەردٸڭ كٸتاپقا تٸركەلگەنٸنەن بەرٸ دە بٸراز ۋاقىت ٶتٸپ كەتٸپتٸ, ەرٸ ونى كٶرۋگە كٶپ ادام جٸبەرٸلگەن ەكەن. بٸرٸ بولماسا بٸرٸنٸڭ ارزان پەتەردٸ قاعىپ كەتۋٸ سٶزسٸز عوي.

الايدا الدىنعى ادامدار حابارسىز كەتكەندٸكتەن, اگەنتتەر سوڭعى پەتەر ٸزدەپ كەلگەندەردٸ دە سولاي قاراي اتتاندىرا بەرسە كەرەك. ولاردىڭ ٸشٸندە, ەلدەقاشان بٸرەۋ كٸرٸپ العان پەتەرگە نەسٸنە جٸبەرەدٸ ەكەن دەپ, رەنٸش بٸلدٸرگەندەرٸ دە بولسا كەرەك.

روبينسون حانىم سەل تەجەلٸپ, بٸر دەم الىپ الدى دا, سٶزٸن كايتا جالعاستىردى. «بٸز اگەنتكە راحمەتٸمٸزدٸ ايتىپ, قۇر بوسقا ارام تەر بولاتىنىمىزدى بٸلە تۇرساق تا, جاڭاعى پەتەردٸ كٶرٸپ قايتۋعا رۇقسات قاعاز جازىپ بەرۋٸن ٶتٸندٸك. سودان سوڭ, جولىمىز بوپ قالار دەگەن دەمەمەن تاكسي الا سالىپ, جاڭاعى ٷيگە ە دەگەنشە-اق جەتٸپ باردىق. تٶرتٸنشٸ نومەرلٸ پەتەر ٷشٸنشٸ قاباتتا ەكەن. ليفتٸنٸڭ كەلۋٸن كٷتٸپ تۇر ەدٸك, باسپالداقپەن اسىعا باسىپ ەلزي فەرگۋسون تٷسٸپ كەلە جاتىر ەكەن. ول مەنٸڭ جولداس قىزىم بولاتىن, كاپيتان گاستينگس. ولار دا پەتەر ٸزدەپ جٷرگەن. «بۇل جولى سەنٸڭ الدىڭدى وراپ كەتتٸم-اۋ دەيمٸن. بٸراق بوسقا ەۋرە بولىپپىن, پەتەر ەلدەقاشان بەرٸلٸپ قويىپتى», — دەدٸ ول. وسىمەن بۇل بٸتكەن بولار دەپ تۇر ەدٸم, كٷيەۋٸم دجون: «پەتەر اقىسى تىم ارزان ەكەن, ودان دا كٶبٸرەك تٶلەۋگە جاعدايىمىز بار عوي, ٷستٸنە پارا ۇسىنىپ كٶرسەك...» — دەگەندٸ ايتىپ قالدى. جيرەنٸشتٸ زات قوي, ەرينە, تٸپتٸ مۇنى سٸزدەرگە ايتۋعا دا ۇيات. بٸراق تٷسٸنەسٸزدەر عوي, «باسقا تٷسسە باسپاقشىل» دەگەندەي, باسپانا ٸزدەپ قينالعاندا ادام نە ٸستەمەيدٸ», — دەپ بٶگەلٸپ قالدى.

باسپانا ٷشٸن ادامنىڭ نەگە بولسا دا باراتىنىن, تٸپتٸ مۇندايدا سەنٸن اتىڭ تۇرا تۇرسىن, مەنٸڭ اتىم جٷرە تۇرسىن مەن قارا باستىڭ قامىن ويلاپ كەتەتٸن كەزٸ دە بولاتىنىن ايتتىم مەن وعان.

— سونىمەن قويشى, بٸز جوعارى كٶتەرٸلدٸك. سەنەسٸز بە, سەنبەيسٸز بە, پەتەر ەلٸ بوس تۇر ەكەن. قىزمەتشٸ ەيەل بٸزگە بەرٸن دە كٶرسەتتٸ. سوسىن ٷي يەسٸ ەيەل ادام ەكەن, ونىمەن دە سٶيلەستٸك. مەسەلە تابان استىندا, سول جەردە شەشٸلدٸ. بٸردەن كٸرەتٸن بولىپ, مەبەلگە 50 فۋنت اقشاسىن تٶلەپ قويدىق. كەلٸسٸم قاعازدارعا كەلەسٸ كٷنٸ قول قويىپ, بۇيىرتسا ەرتەڭ كٶشٸپ كٸرگەلٸ وتىرمىز! — دەپ سٶزٸن اياقتادى روبينسون حانىم قۋانىشىن جاسىرا الماي;

— ال ەلگٸ فەرگۋسون حانىمدٸكٸ نە? — دەدٸ پاركەر. — سٸزدٸڭ پٸكٸرٸڭٸزدٸ بٸلگٸم كەلەدٸ, گاستينگس.

— «مەنٸڭشە, قىمباتتى ۆاتسون⁴» دەپ شەرلوك حولمس ايتپاقشى, ول بيكەش باسقا پەتەردٸڭ ەسٸگٸن قاققان بولار.

— بەرەكەلدٸ, كاپيتان گاستينگس, قانداي اقىلدى ەدٸڭٸز! — دەپ سٷيسٸنگەنٸن جاسىرا الماعان روبينسون حانىمنىڭ داۋسى قاتتى شىعىپ كەتتٸ.

مەن بولسام, دەل وسى جەردە پۋارونىن بولماعانىنا قاتتى ٶكٸندٸم. ٶيتكەنٸ ول كەيدە مەنٸڭ قابٸلەتٸمدٸ جەتە باعالامايتىن سيياقتى بولىپ كٶرٸنەتٸن.

شىندىعىندا بۇل بٸر قىزىق ۋاقيعا ەدٸ. كەلەسٸ كٷنٸ پۋارونى سىناماقشى بولىپ, وعان ەستٸگەنٸمدٸ تٷگەلدەي بايانداپ بەردٸم. ول قىزىققان سىڭاي تانىتتى. قالانىڭ ەر جەرٸندە پەتەر اقىنىڭ مٶلشەرٸ قانداي ەكەنٸن مەنەن تەپتٸشتەپ سۇراپ الدى.

— ٶزٸ بٸر قىزىق شارۋا ەكەن, — دەدٸ ول ويعا كەتٸپ. — عافۋ ەتكٸڭ گاستينگس, شامالى سەرۋەندەپ قايتۋىم كەرەك.

بٸر ساعاتتان كەيٸن قايتا ورالعاندا ونىڭ كٶزٸ كٷلٸمدەپ, تولقىپ تۇر ەكەن. تاياعىن ستولعا قويىپ, قالپاعىنىڭ تٶبەسٸن ەدەتتەگٸشە مايپازداپ سيپالاي بەردٸ. سوسىن تٸل قاتىپ: «نەسٸ بار, دوستىم. قازٸر قولىمىز بەرٸ بٸر بوس. دەمەك, بۇل ٸستٸ باستان-اياق تەكسەرٸپ شىعۋعا مٷمكٸندٸگٸمٸز جەتكٸلٸكتٸ» — دەدٸ.

— قاي ٸستٸ ايتىپ تۇرسىڭ?

— انا روبينسون دەيتٸن سٸزدٸڭ تانىس كەلٸنشەگٸڭٸزدٸڭ سۋ تەگٸن پەتەرٸن ايتامىن دا.

— پۋارو, شىنىمەن ايتىپ تۇرسىڭ با?

— شىن بولعاندا قانداي! ٶزٸڭ ويلاشى, دوستىم. ول جەردەگٸ پەتەرلەردٸڭ باعاسى — 350 فۋنت. مۇنى مەن ٷي نەسٸنٸڭ اگەنتٸنەن قازٸر عانا بٸلٸپ كەلٸپ وتىرمىن. ال مىنا پەتەردٸ تىم ارزان باعامەن 80 فۋنتقا جالعا بەرگەنٸ نەلٸكتەن دەپ ويلايسىڭ?

— بٸر كٸلتيپانى بار شىعار. مەسەلەن, روبينسون حانىم ايتپاقشى, كيەسٸ توريتىن ٷي شىعار.

پۋارو قۇپتاماعان پٸشٸن تانىتىپ, باسىن شايقادى.

— سوسىن مىنا بٸر جەرٸ تٸپتٸ عاجاپ. قۇربى قىزى انا پەتەر ەلدەقاشان جالعا بەرٸلٸپ قويعان ەكەن دەيدٸ. ال بۇلار بارىپ سۇراعاندا, بايقاشى ٶزٸڭ مٷلدەم كەرٸسٸنشە بولىپ شىققان.

— مٷمكٸن ەلگٸ كەلٸنشەك قاتەلەسٸپ, باسقا ەسٸككە كٸرگەن بولار? سٶزٸمە قۇلاق اساتىن شىعارسىڭ. مۇندا باس قاتىراتىن تٷك تە جوق.

— بۇل ارادا سەنٸكٸ دۇرىس تا, بۇرىس تا بولۋى مٷمكٸن, گاستينگس. الايدا مىنا بٸر نەرسەنٸ جوققا شىعارا المايسىڭ. ەلگٸ پەتەردٸ كٶرۋگە ٷي ٸزدەگەن سان ادام باردى عوي. سولاي بولا تۇرا, ەرٸ ٶزٸنٸڭ تىم ارزاندىعىنا قاراماستان, روبينسون حانىم جەتكەنگە دەيٸن بوس تۇرۋى قالاي?

— دەمەك, مۇندا بٸر سىر بار دەگەن سٶز.

— روبينسون حانىم ەشتەڭەدەن سەكەم المايتىن سيياقتى. وسى جەرٸن قالاي دەۋگە بولادى? ەيەل شىنىن ايتتى دەپ ويلايسىڭ با, گاستينگس?

— ول بٸر تاماشا جان!

— سۇراعىما جاۋاپ بەرۋگە مۇرشاڭدى كەلتٸرتپەگەنٸنە قاراعاندا ەبدەن مٷمكٸن! ولاي بولسا, سۋرەتتەپ بەرشٸ ٶزٸن.

— بويى بيٸك, اقسارى شاشى قانداي ەدەمٸ دەسەڭشٸ, ناعىز سارى التىن دەرسٸڭ...

— سەنٸڭ-اق اڭسارىڭ سارعىلت شاشقا اۋادى دا تۇرادى ەكەن, — دەپ كٷڭكٸلدەدٸ پۋارو. — يە, ارى قاراي.

— كٶزٸ كٶك, ٶڭٸ دە كەرەمەتتەي ەدەمٸ, سودان كەيٸن, يە, وسىمەن بٸتتٸ, مەنٸڭشە, — دەدٸم سٶزٸمدٸ شولاقتاۋ قايىرىپ.

— ال كٷيەۋٸ شە?

— ەپ-ەدەمٸ جٸگٸت, بٸراق اسىپ كەتكەن تٷگٸ جوق.

— قارا تورى ما, ەلدە اققۇبا ما?

— بٸلمەيمٸن, اناۋ دا, مىناۋ دا ەمەس, ەكەۋٸنٸڭ ورتاسى. قاراپايىم جان.

پۋارو باسىن يزەپ: «يە, ونداي ەركەكتەر تولىپ جاتىر. دەگەنمەن, ەيەلدەردٸ سۋرەتتەۋگە كەلگەندە شەبەر ەكەنسٸڭ. قوش, مىنا ادامدار تۋرالى تاعى نە ايتاسىڭ? ولاردى پاركەر جاقسى بٸلە مە?

— بايقاۋىمشا, جاقىن ارادا عانا تانىسقان ادامدارى كٶرٸنەدٸ. شىنىڭدى ايتشى, پۋارو, سوندا قالاي سەنٸڭشە...

پۋارو قولىن كٶتەرٸپ: «جە, جە, سابىر ەت, دوستىم. ەزٸرشە پەلەندەي ەشنەرسە دەي المايمىن. بار ايتاتىنىم — مۇندا بٸر سىر بار. ەزٸرگە بٸزدٸڭ بار بٸلەتٸنٸمٸز ەيەلدٸڭ ەسٸمٸ عانا. ودان باسقا ٸسكە تاتىر ەشتەمە جوق قوي, گاستينگس, سولاي ما?

— ونىڭ اتى ستەللا, — دەدٸم سٶزگە ارالاسىپ. وندا تۇرعان نە بار...

پۋارو قارقىلداپ كٷلٸپ, سٶزٸمدٸ بٶلٸپ جٸبەردٸ. كٷلەتٸندەي بٸردەمە بولسا كەرەك, سٸرە.

— ستەللا دەگەن جۇلدىزدىڭ اتى ەمەس پە? تاماشا!

— سوندا نە دەمەكشٸسٸڭ?..

— ال جۇلدىزدار سەۋلە شاشادى! ۇقتىڭ, با? ساباڭا تٷس, گاستينگس. مازاق بولعان ادامشا شامدانىپ, شىتىناما. ودانشا مونتەگيۋ ٷيلەرٸنە بارىپ, بٸراز نەرسەنٸ سۇراستىرىپ قايتايىق.

مەن سوڭىنا ٸلەسٸپ جٷرە بەردٸم. بٸز كٶرمەك بولىپ كەلە جاتقان جەر بٸرنەشە بلوكتان تۇراتىن, جاقىندا عانا ساپالى جٶندەۋدەن ٶتكەن ەدەمٸ ٷي ەكەن. شۆەيتسار فورماسىن كيگەن بٸرەۋ ەسٸك الدىندا كٷنشۋاقتاپ تۇر ەكەن, سوعان قاراپ پۋارو: «عافۋ ەتٸڭٸز, ەرلٸ-زايىپتى روبينسوندار وسى ٷيدە تۇرا ما?» — دەدٸ.

شۆەيتسار كٶپ سٶزدٸ ۇناتپايتىن, تىرىسقاق ەرٸ كٷدٸكشٸل ادام بولسا كەرەك, بٸزگە ەزەر دەگەندە موينىن بۇرىپ: «تٶرتٸنشٸ پەتەر, ٷشٸنشٸ قابات», — دەپ جاۋاپتى كەلتە قايىردى.

— راحمەت سٸزگە. ولار مۇندا قاشاننان بەرٸ تۇرىپ جاتىر?

— التى ايدان بەرٸ.

سەنەرٸمدٸ دە, سەنبەسٸمدٸ دە بٸلمەي, ٸشكە قاراي بەت الدىم. پۋارونىڭ مىسقىلداي جىميىپ كەلە جاتقانىن ٸشٸم سەزٸپ كەلەدٸ.

— مٷمكٸن ەمەس, — دەپ داۋىستاپ جٸبەردٸم. — سٸز قاتەلەسٸپ تۇرعان بولارسىز.

— التى ايدان بەرٸ تۇرىپ جاتىر دەدٸم عوي.

— راس سولاي ما? مەن ايتىپ تۇرعان ەيەل بويشاڭ, اققۇبا, شاشى قىزعىلت سارى التىن تٷستەس جەنە...

— دەل ٶزٸ, — دەدٸ شۆەيتسار.— سەنتيابر ايىنىڭ جيىرما توعىزى كٷنٸ كٶشٸپ كەلگەن. وسىدان التى اي بۇرىن.

بٸزدەن جالىقتى بٸلەم, شۆەيتسار ٸشكە قاراي شەگٸنشەكتەي بەردٸ. مەن پۋارونىڭ سوڭىنا ەرٸپ, سىرتقا قايتا شىقتىم.

— قوش, گاستينگس? — دەدٸ مەنٸڭ دوسىم قۋلانا سىر تارتىپ. — ەدەمٸ ەيەلدەر ىلعي اعىنان جارىلادى دەمەكپٸسٸڭ?

مەن جاۋاپ قاتپادىم.

پۋارودان ەندٸ ونىڭ نە ٸستەمەك ەكەنٸن, قايدا باراتىنىمىزدى سۇراپ ٷلگٸرگەنشە, برومپتون روۋد كٶشەسٸنە قاراي بەت الدى.

— اگەنتتەر تۇراتىن ٷيگە بارامىز, گاستينگس. مونتەگيۋ ٷيلەرٸنەن پەتەر الۋعا اڭسارىم سونداي اۋىپ تۇر. قاتەلەسپەسەم, مۇندا كٶپ ۇزاماي بٸر قىزىق بولادى.

بٸزدٸڭ جولىمىز بولدى. بەسٸنشٸ قاباتتاعى سەگٸزٸنشٸ پەتەر بار جابدىعىمەن جالعا بەرٸلەدٸ ەكەن. قۇنى — اپتاسىنا 10 گينەيا⁵ پەتەردٸ پۋارو ويلانباستان بٸر ايعا جالداپ الدى. سىرتقا قايتا شىققاندا نارازىلىعىمدى بٸلدٸرمەكشٸ بولدىم. پۋارو اۋزىمدى اشقىزبادى.

— بٷگٸندە مەن اقشانى بٸر كٸسٸدەي-اق تابامىن! ەندەشە ويىما كەلگەندٸ نەگە ٸستەمەسكە? ايتپاقشى, گاستينگس, سەندە وسى تاپانشا بار ما? — دەدٸ ول.

— يە, بٸر جەردە بولۋى كەرەك, — دەدٸم مەن سەل كٸبٸرتٸكتەپ. — سوندا...

— ساعان كەرەگٸ بار ما دەمەكسٸڭ عوي? بايقاۋىمشا, ٶزٸڭە ۇناپ قالعان سيياقتى عوي. سٶزٸمدٸ باۋراپ الاتىن اسقاق دٷنيەلەردٸڭ ساعان ۇنايتىنىن بٸلەمٸن.

ەرتەسٸنە بٸز ۋاقىتشا قونىسىمىزعا كەلٸپ كٸرٸپ الدىق. ەدەمٸ جابدىقتالعان, روبينسونداردان ەكٸ قابات جوعارىدا, دەل سولاردىڭ تٶبەسٸنە ورنالاسقان, تۋرا سولاردٸكٸندەي پەتەر ەكەن.

بٸز كەلٸپ كٸرگەن كٷننٸڭ ەرتەسٸنە جەكسەنبٸ بولاتىن. تٷستەن كەيٸن پۋارو سىرتقى ەسٸكتٸ تولىق جاپپاي, اشىق قالدىرعان. تٶمەنگٸ جاقتان تىقىر ەستٸلگەن كەزدە ول مەنٸ قاسىنا تەز شاقىرىپ الدى دا: «باسپالداقتىڭ كاناتىنان ەڭكەيٸپ قاراشى. سەنٸڭ تانىستارىڭ ەمەس پە? بايقاپ قالماسىن», — دەدٸ.

باسپالداقتان موينىمدى سوزىپ, تٶمەن ٷڭٸلدٸم.

— سولاردىڭ دەل ٶزٸ, — دەدٸم سىبىرلاپ.

— دۇرىس. ەلٸ دە باقىلاي تٷس.

جارتى ساعاتتاي مەرزٸم ٶتكەن كەزدە, پەتەردەن قۇلپىرا كيٸنگەن جەنە بٸر جاس ەيەل شىقتى. كٶڭٸلٸ ەندٸ ورنىنا تٷسٸپ, پۋارو كٷرسٸندٸ دە, اياعىنىڭ ۇشىمەن باسىپ ٸشكە كٸرٸپ كەتتٸ.

— بەرەكەلدٸ. پەتەر يەلەرٸنٸڭ سوڭىن الا قىزمەتشٸ ەيەل دە شىعىپ كەتتٸ. ەندٸ پەتەر بوس قالۋعا تيٸستٸ.

— وسى بٸز نە ٸستەگەلٸ جٷرمٸز? — دەدٸم شىدامىم تاۋسىلىپ.

پۋارو ىدىس-اياق جۋاتىن بٶلمەگە تەز باسىپ كٸردٸ دە, سىرتتان كٶمٸر كٶتەرٸپ شىعاراتىن ليفتٸنٸڭ جٸبٸن تارتقىلاي باستادى.

— قوقىس شىعاراتىن ليفت قوراپقا مٸنٸپ تٶمەن تٷسەمٸز, — دەدٸ ول كٶڭٸلدەنە ٶز ويىن تٷسٸندٸرٸپ. — بٸزدٸ جان ادام بايقامايدى. دەمالىس كٷنگٸ كونتسەرت بار, اعىلشىنداردىڭ سەرۋەندەيتٸنٸ نەمەسە تٷسكٸ تاماقتان كەيٸن جاتىپ, كٶز شىرىمىن الاتىنى جەنە بار, مٸنە, وسىلاردىڭ بارلىعى دا گەركيۋل پۋاروعا ەل كٶزٸنە تٷسپەۋگە جاعداي تۋعىزادى. ال, كەتتٸك, دوستىم.

ول اعاش قوراپتىڭ ٸشٸنە سٷڭگٸپ كەتتٸ. سىلبىرلاۋ قيمىلداپ, جەشٸككە ونىڭ سوڭىنان مەن دە تٷستٸم.

— سوندا قالاي? پەتەردٸڭ ەسٸگٸن بۇزىپ كٸرەمٸز بە? — دەدٸم مەن سەزٸكتەنە.

پۋارو ەكٸ ۇشتى جاۋاپ قاتىپ: «دەل بٷگٸن ەمەس», — دەدٸ.

ليفتٸنٸڭ جٸبٸن تارتا وتىرىپ, بٸز ٷشٸنشٸ قاباتقا جەتكەنشە جايلاپ تٶمەندەي بەردٸك. ىدىس-اياق جۋاتىن بٶلمەنٸڭ ەسٸگٸ اشىق تۇرعانىن كٶرگەندە, قۋانعاننان پۋارونىڭ داۋسى شىعىپ كەتتٸ.

— بايقايسىڭ با? كٷندٸز بۇل ەسٸكتٸ ەشكٸم دە كٸلتتەمەيدٸ ەكەن. قالاسا كەز كەلگەن ادام بٸز سيياقتى ليفتٸمەن تٶمەن تٷسٸپ, قايتا كٶتەرٸلە الادى. تٷنگە قاراي بۇل ەسٸكتٸ كٸلتتەيتٸن بولار, تٸپتٸ جاپپاۋى دا مٷمكٸن. الداعى جوسپاردىڭ قامى عوي مىنا ٸستەپ جاتقان تٸرلٸك.

ول سٶزٸن دوعارىپ, قالتاسىنان بٸراز قۇرال-سايماندى سۋىرىپ الدى دا ٸسكە كٸرٸسٸپ كەتتٸ. ماقساتى ەسٸكتٸڭ شاپكاسىن كەلەسٸ جولى ليفتٸمەن قايتا تٷسكەندە وڭاي اشىلاتىنداي ەتٸپ يكەمدەپ كەتۋ ەكەن. بۇعان باس-اياعى ٷش مينۋتتاي-اق ۋاقىت كەتتٸ. شارۋاسىن بٸتٸرگەن سوڭ پۋارو قۇرالدارىن قالتاسىنا قايتا سالدى. كٶپ ۇزاماي ٶز پەتەرٸمٸزگە قاراي كٶتەرٸلدٸك.

دٷيسەنبٸ كٷنٸ پۋارو كٷنٸ بويى سىرتتا بولدى. كەشكٸسٸن ورالعاندا, كٶڭٸلٸ جاي تاپقان ادامداي ورىندىعىنا كٷرسٸنٸپ وتىرا كەتتٸ.

— گاستينگس, ساعان بٸر نەرسە ايتايىن با? ٶزٸڭە ۇنايتىن بٸر فيلمدٸ ەسٸڭە تٷسٸرەدٸ.

— ال, باستا, — دەدٸم مەن كٷلٸپ. — ويدان شىعارعان قييال ەمەس, شىن وقيعا بولار.

— بولعاندا قانداي. بۇنىڭ راستىعىنا سكوتلەند ياردتىڭ⁶ ينسپەكتورى دجەپتٸڭ ٶزٸ دە كەپٸلدٸك بەرە الادى. بۇل ەڭگٸمە ماعان سولاردىڭ كەڭسەسٸ ارقىلى جەتٸپ وتىر. قۇلاعىڭدى سال, گاستينگس. وسىدان التى اي بۇرىن امەريكانىڭ بٸر مينيسترلٸگٸنەن سوعىس تەڭٸز فلوتىنا قاتىستى ٶتە قۇندى جوبالار ۇرلانعان. ول جوبالاردا كەمە توقتايتىن اسا ماڭىزدى بەكٸنٸستەردٸڭ ورنالاسقان جەرلەرٸ بەلگٸلەنسە كەرەك. ەلگٸ قاعازدار كەز كەلگەن شەت مەملەكەتتٸڭ, ايتالىق جاپونييانىڭ قولىنا تٷسسە, ونىڭ ٷلكەن ولجاعا باتاتىنى سٶزسٸز. كٷدٸك مينيسترلٸكتە قوسالقى كىزمەتتە جٷرگەن, يتالياندىق لۋيدجي ۆالدارنو دەيتٸن بٸر جاس جٸگٸتكە تٷسەدٸ. ٶيتكەنٸ ول جاڭاعى قاعاز ۇرلانعان كٷنٸ كٶزدەن عايىپ بولعان. لۋيدجي ۆالدارنو ۇرى ما جوق پا, ول اراسى بەلگٸسٸز, بٸراق ەكٸ كٷننەن كەيٸن ونىڭ ٶلٸ دەنەسٸ نيۋ-يوركتٸڭ شىعىس جاق شەتٸنەن تابىلادى. ونى بٸرەۋ اتىپ كەتٸپتٸ.

ۇرلانعان قاعازدار وندا بولماي شىعادى. وسىدان بٸراز ۋاقىت بۇرىن لۋيدجي ۆالدارنو كٶبٸنەسە ەلزا حارت دەيتٸن ەنشٸ بيكەشپەن جۇبىن جازباي جٷرٸپتٸ. ۆاشينگتونعا كەيٸن كەلگەن ەلگٸ ەنشٸ باۋىرى ەكەۋٸ بٸر بٶلمەدە تۇرعان. ەلزا حارتتىڭ ارعى تەگٸنٸڭ كٸم ەكەنٸن ەشكٸم دە بٸلمەيتٸن بولىپ شىعادى. ۆالدارنو و دٷنيەگە اتتانىسىمەن ەنشٸ قىز دا توسىننان زىم-زييا جوق بولىپ كەتٸپتٸ. شىن مەنٸندە, ول ەرتٷرلٸ بٷركەنشٸك ات جامىلىپ, نە بٸر سۇمدىق قىلمىستارعا ارالاسقان, حالىقارالىق دەرەجەدەگٸ اسا تەجٸريبەلٸ جانسىز بولۋى ەبدەن ىقتيمال دەسەدٸ. امەريكانىڭ قۇپييا قاۋٸپسٸزدٸك مەكەمەسٸ» بيكەشتٸڭ ٸزٸنە تٷسۋ ٷشٸن قولدان كەلگەن شارانىڭ بەرٸن دە ٸستەپ باققان. بارلاۋ ٷستٸندە ولار ۆاشينگتوندا تۇراتىن بٸر توپ جاپوندىقتاردى دا كٶزدەن تاسا قالدىرمايدى. ولار ەلزا حارت ٸزٸن سۋىتىپ العان سوڭ جاڭاعى كٷدٸكتٸ توپپەن قالايدا بايلانىسادى دەگەن سەنٸمدە بولسا كەرەك. جاپوندىقتاردىڭ بٸرٸ وسىدان ەكٸ اپتا بۇرىن اياق استىنان انگليياعا سۋىت جٷرٸپ كەتٸپتٸ. سوعان قاراعاندا ەلزا حارتتىڭ انگلييادا بولۋى دا ىقتيمال, — دەپ پۋارو از كٸدٸرٸس جاسادى دا, سٶزٸن قايتا جالعاستىردى: «ەلزا حارتتىڭ رەسمي تٷردە جارييالانعان ايىرىقشا بەلگٸلەرٸ مىنانداي: بويى — 5 فۋت⁷ 7 ديۋيم,⁸ كٶزدەرٸ كٶك, شاشى قىزعىلت-سارى, بەت ەلپەتٸ اققۇبا, قىر مۇرىندى.

— روبينسون حانىم عوي! — دەدٸم مەن جۇلىپ العانداي.

— يە, سول بولۋى مٷمكٸن, — دەدٸ پۋارو, بۇل جولى مەنٸ قۇپتاپ. — سوسىنعى بٸلەتٸنٸم, بٷگٸن تاڭەرتەڭ بٸر قاراتورى ادام, سٸرە, شەتەلدٸك بولۋى كەرەك, وسىنداعى تٶرتٸنشٸ پەتەردە كٸمدەر تۇراتىنىن سۇراستىرىپتى. سوعان قاراعاندا, دوستىم, بٷگٸن تەتتٸ ۇيقىڭدى قيىپ, تٶمەنگٸ پەتەردە مەنٸمەن بٸرگە تٷنٸ بويى كٸرپٸك قاقپاي وتىرۋعا تۋرا كەلەر. ەرينە, ەلگٸ تاپانشاڭدى ٶزٸڭمەن بٸرگە الا جٷرسەڭ ابزال بولار ەدٸ.

— ەلبەتتە, — دەدٸم مەن سەنٸمدٸ داۋىسپەن. — قاشان باستايمىز?

— مەنٸڭشە, تٷن ورتاسى قولايلى. ودان بەرٸ ەشتەمە بولا قويمايدى.

تٷنگٸ ساعات دەل ون ەكٸدە بٸز كٶمٸر كٶتەرٸپ شىعاراتىن ليفتٸگە تٷسٸپ الىپ, ٷشٸنشٸ قاباتقا قاراي جىلجىدىق. پۋارو ەرەكەت جاساپ ەدٸ, اعاش ەسٸك ٸشكە قاراي بٸردەن اشىلدى. بٸز پەتەردٸڭ ٸشٸنە سٷڭگٸپ كەتتٸك. ىدىس-اياق جۋاتىن بٶلمە ارقىلى اس ٷيگە ەندٸك تە, زالدىڭ ەسٸگٸن جارتىلاي اشىق قالدىرىپ, ەكٸ ورىندىققا جايعاسىپ وتىرا كەتتٸك.

— ەندٸ بٸزگە كٷتۋدەن باسقا ەش نەرسە قالعان جوق, — دەدٸ پۋارو رازى بولعان ٷنمەنەن كٶزٸن جۇمىپ.

ماعان بۇل كٷتۋ شەكسٸز بولىپ كٶرٸندٸ. ۇيىقتاپ قالام با دەپ زەرەم كەتتٸ. شامامەن 8 ساعات ٶتتٸ-اۋ دەگەن كەزدە قۇلاعىما تىقىرلاعان بٸر ەلسٸز دىبىس كەلٸپ جەتتٸ. كەيٸن بايقاسام بٸر ساعات جيىرما مينۋت قانا كٷتٸپپٸز. پۋارو قولىمدى قىسىپ بەلگٸ بەردٸ. ورىندىقتان تۇرىپ, ەكەۋمٸز دە ەپتەپ باسىپ زال جاققا قاراي جىلجىدىق. جاڭاعى دىبىس سول جاقتان ەستٸلگەن بولاتىن. پۋارو اۋزىن قۇلاعىما تاقاپ: «سىرتقى ەسٸكتٸڭ ار جاعىندا. ولار قۇلىپتى ويىپ الىپ تاستاماقشى بولىپ جاتىر. مەن بەلگٸ بەرگەن كەزدە, ارت جاعىنان كەلٸپ باس سال دا, قاپسىرا قىسىپ, تىرپ ەتكٸزبە. بٸراق بايقا, قولىندا مٸندەتتٸ تٷردە پىشاق بولادى», — دەدٸ سىبىرلاپ.

كٶپ ۇزاماي جۇلقا تارتقان دىبىس ەستٸلدٸ دە, ەسٸكتٸڭ ويىلىپ قالعان جەرٸنەن سەۋلە شاشىرادى. سەۋلە لەزدە سٶندٸ دە, ەسٸك جايلاپ اشىلا بەردٸ. پۋارو ەكەۋمٸز قابىرعاعا جابىسىپ قىبىر ەتپەي تۇرمىز. قاسىمىزدان جاناي ٶتٸپ بارا جاتقان ادامنىڭ دەمٸن سەزدٸم. ول قول شامىن جارق ەتكٸزٸپ جاعىپ جٸبەردٸ. سول سەتتە پۋارو كٷبٸر ەتٸپ: «ۇمتىل», — دەدٸ.

ەكەۋمٸز بٸردەي باس سالدىق. پۋارو تەز قيمىلداپ, جٷننەن توقىلعان جەڭٸل مويىن وراعىشپەن ەسٸكتٸ بۇزىپ كٸرگەن ادامنىڭ باسىن تۇمشالاپ قويدى. ال مەن بولسام, قىلمىسكەردٸڭ قولىن بايلاپ تاستادىم. بۇل شارۋا ەرٸ تەز, ەرٸ ۋ-شۋسىز بٸتتٸ. قولىن بۇراپ تۇرىپ, قانجاردى جۇلىپ الدىم. پۋارو مويىن وراعىشتى كٶزٸنەن تٶمەن سىرعىتىپ, اۋزىن اشقىزباي تارتىپ ۇستاپ تۇردى. تاپانشامدى سۋىرىپ الىپ, قارسىلاسقاننان ەشقانداي پايدا جوق ەكەنٸن سەزدٸردٸم. قارسىلاسقانىن قويعان كەزدە, پۋارو وعان بٸردەمەلەردٸ تەز-تەز سىبىرلاپ ايتا باستادى. سەلدەن كەيٸن تۇتقىن باسىن يزەدٸ. قولىنىڭ قيمىلىمەن اناعان ٷن شىعارماۋدى بۇيىردى دا, پۋارو جول باستاپ پەتەردەن شىعىپ, باسپالداقپەن تٶمەن تٷستٸ. تۇتقىن سوڭىنان ەردٸ. قارۋىمدى قولىما ۇستاپ, ولاردىڭ ارتىنان مەن دە جىلجىدىم. سىرتقا شىققان كەزدە پۋارو ماعان بۇرىلىپ: «انا بۇرىشتا تاكسي كٷتٸپ تۇر. قارۋىڭدى ماعان بەر, ەندٸ ونىڭ قاجەتٸ بولا قويماس», — دەدٸ.

— مىنا باتىر قاشىپ كەتسە نە ٸستەيسٸڭ? — دەدٸم مەن.

پۋارو جىميىپ: «قاشپايدى», — دەدٸ.

مەن كٷتٸپ تۇرعان تاكسيدٸ الىپ قايتىپ كەلدٸم. بۇل كەزدە مويىن وراعىش تۇتقىننىڭ بەتٸنەن تٶمەن سىرعىپ تٷسكەن ەكەن: «مىناۋىڭ جاپون ەمەس قوي», — دەدٸم مەن, الدانعانىمدى جاسىرا الماي پۋاروعا سىبىرلاپ.

— قىراعىسىڭ گاستينگس. ەشتەڭەنٸ دە قالت جٸبەرمەپسٸڭ. يە, بۇل ادام جاپوندىق ەمەس, يتالياندىق — دەدٸ پۋارو.

تاكسيگە وتىرعان سوڭ, پۋارو جٷرگٸزۋشٸگە تەمزانىڭ وڭتٷستٸگٸندەگٸ بٸر ادرەستٸ اتادى. بۇل كەزدە ويىم ون ساققا جٷگٸردٸ. تۇتقىننىڭ كٶزٸنشە پۋارودان قايدا بارا جاتقانىمىزدى سۇراۋعا نامىستانىپ, ەرٸ مىنا جۇمباقتىڭ شەشۋٸن تابا الماي دال بولدىم.

بٸز جولدان اۋلاقتاۋ كٸشكەنە ٷيدٸڭ الدىنا كەلٸپ تٷستٸك. قارسى جاقتان تەڭسەلە باسىپ كەلە جاتقان ماساڭداۋ بٸرەۋ پۋارونى قاعىپ كەتە جازدادى. پۋارو اشۋلانىپ, ەلگٸگە بٸردەمە دەدٸ, بٸراق ونىڭ نە دەگەنٸن ۇقپاي قالدىم. ٷشەۋمٸز باسپالداقپەن كٶتەرٸلٸپ كەلە جاتىرمىز. قوڭىراۋدى باسىپ پۋارو بٸزگە بىلايىراق تۇرىڭدار دەپ يشارات بٸلدٸردٸ. ٸش جاقتان جاۋاپ بولماعان سوڭ پۋارو قوڭىراۋدى قايتا باسىپ, ەسٸكتٸڭ تۇتقاسىن بٸرازعا دەيٸن جۇلقىلادى.

كەنەت ەسٸكتٸڭ ٷستٸندەگٸ دوعا تەرٸزدەس تەرەزەدەن جارىق كٶرٸندٸ دە, ەسٸك ابايلاپ اشىلىپ: «جەتٸ تٷندە نە كەرەك ٶزٸڭە?» دەگەن اشۋلى ەركەكتٸڭ داۋسى شىقتى.

— ماعان دەرٸگەر كەرەك. ەيەلٸم سىرقاتتانىپ قالىپ ەدٸ.

— مۇندا دەرٸگەر جوق,— دەدٸ ٸشتەگٸ داۋىس.

ەلگٸ ەركەك ەسٸكتٸ جاپپاقشى بولىپ ىڭعايلانىپ ەدٸ, پۋارو ىرىق بەرمەي, اياعىن تەز توسا قويدى. لەزدە ىزا كەرنەپ, اشۋعا مٸنگەن فرانتسۋزدىڭ كەرٸن كەلتٸرٸپ: «نەمەنە? دەرٸگەر جوق دەيسٸڭ بە? مەن سەنٸ سوتقا بەرەمٸن. قانە, بەرٸ شىق! مەن بۇل جەردەن تاڭ اتقانشا كەتپەيمٸن, تٷنٸ بويى قوڭىراۋدى باسىپ, ەسٸگٸڭدٸ سوعامىن دا تۇرامىن», — دەدٸ پۋارو.

ەسٸك قايتا اشىلىپ, حالات كيٸپ, اياعىنا شەركە ٸلە سالعان ەر ادام سىرتقا شىقتى. جان-جاعىنا ىڭعايسىزدانا قاراپ, پۋارونى ساباسىنا تٷسٸرۋگە ەرەكەتتەندٸ.

— مەن پوليتسييا شاقىرامىن,— دەپ پۋارو باسپالداق جاققا قاراي ىڭعايلانا بەرٸپ ەدٸ, ەلگٸ ەركەك: «جو-جوق, قۇداي ٷشٸن قويا تۇرىڭىز!» — دەپ ونىڭ سوڭىنان تۇرا ۇمتىلدى.

پۋارو ونى اقىرىن عانا نۇقىپ ەدٸ, اناۋ تەلتٸرەكتەگەن كٷيٸ باسپالداقپەن تٶمەن تٷسٸپ كەتتٸ. كەلەسٸ سەتتە ٷشەۋمٸز دە ٸشكە كٸرٸپ, ەسٸكتٸ كٸلتتەپ قويدىق.

— تەز, بىلاي قاراي, — دەپ پۋارو تاياۋ تۇرعان بٶلمەگە ەندٸ دە, شامدى جاعىپ جٸبەردٸ.

— ال سٸز مىنا پەردەنٸڭ ارتىنا تىعىلىڭىز.

— قۇپ بولادى, سەنور, — دەپ يتالياندىق قىزىل ماقپالدان تٸگٸلگەن تەرەزە پەردەنٸڭ ارتىنا زىپ بەرٸپ كٸرٸپ كەتتٸ.

ول كٶزدەن تاسا بولىسىمەن, كٶزدٸ اشىپ-جۇمعانشا بٶلمەگە بٸر ەيەل جەتٸپ كەلدٸ! سۇڭعاق بويلى, شاشى قىزعىلت سارى, اشاڭداۋ مٷسٸنٸنە شوقتاي قىزىل كيمونو ٸلە سالعان.

— كٷيەۋٸم قايدا? — دەپ ايقايلاپ جٸبەردٸ ول زەرەسٸ كەتٸپ. — سٸزدەر نە قىلعان ادامسىزدار?

پۋارو ٸلگەرٸ شىقتى دا, يٸلٸپ: «جۇبايىڭىزعا سۋىق تيە قويماس دەگەن ٷمٸتتەمٸز. بايقاۋىمشا, ونىڭ اياعىندا شەركەسٸ بار, ٷستٸندەگٸ حالاتى دا جىلى كٶرٸنەدٸ», — دەدٸ.

— كٸم بولاسىزدار? مەنٸڭ ٷيٸمدە نە ٸستەپ جٷرگەن ادامسىزدار?

— ونىڭىز راس, حانىم, ەش قايسىمىز دا سٸزدٸ تانىمايمىز. ارامىزدا سٸزبەن جٷزدەسۋگە ارنايى نيۋ-يوركتەن كەلگەن ادام دا بار.

وسى كەزدە تەرەزە پەردەنٸڭ ارتىنان يتالياندىق شىعا كەلدٸ. جٷرەگٸم زۋ ەتە قالدى. پۋارو بەيقامدىق جاساپ الدىرىپ قويسا كەرەك, ەلگٸنٸڭ قولىندا مەنٸڭ تاپانشام بۇلعاقتاپ تۇر.

ەيەل جان داۋسى شىعا شىڭعىرىپ بۇرىلىپ قاشپاقشى بولدى. بٸراق بۇل كەزدە پۋارو كٸلتتەۋلٸ ەسٸكتٸڭ الدىنا كٶلدەنەڭدەپ تۇرا قالدى.

— مەنٸ ٶتكٸزٸپ جٸبەرٸڭٸزشٸ, — دەپ جالبارىندى ەيەل. — اناۋ مەنٸ ٶلتٸرەدٸ.

— ەلگٸ سەن سٸلەيتٸپ كەتكەن لۋيدجي ۆالدارنونىڭ كٸم ەكەنٸن بٸلەسٸڭ بە? — دەدٸ يتالياندىق داۋسى قىرىلداپ, قارۋىن بۇلعاقتاتىپ, ەر قايسىمىزدى بٸر-بٸر سيپاپ ٶتٸپ.

قيمىلداۋعا شامامىز كەلمەي تۇرىپ قالدىق.

— قۇدايىم-اۋ, پۋارو, مىناۋ سۇمدىق بولدى عوي. ەندٸ نە ٸستەيمٸز? — دەپ داۋىستادىم.

— سەن كٶپ سٶيلەمەي تۇرا تۇرساڭ, سول دۇرىس بولار ەدٸ, گاستينگس. ماعان سەنۋٸڭە بولادى, دوسىمىز بەلگٸ بەرمەيٸنشە اتپايدى.

— وعان كٶزٸڭ جەتە مە? — دەدٸ يتالياندىق پۋاروعا كٶزٸن الارتا قاراپ.

مەن پۋارونىڭ سٶزٸنە سەنە قويمادىم, الايدا ەلگٸ ەيەل پۋاروعا جالت قاراپ: «سٸزگە نە كەرەك ٶزٸ?» — دەدٸ.

پۋارو وعان باسىن يٸپ: «ەلزا حارت سيياقتى اقىلدى بيكەشكە بەرٸن تەپتٸشتەپ ايتىپ جاتۋ ارتىقتاۋ بولار», — دەدٸ.

تەز قيمىلداپ, ەيەل تەلەفوننىڭ ٷستٸندە جاتقان قارا ماقپالدان جاسالعان ٷلكەن مىسىق ٸسپەتتەس جاپقىشتى جۇلىپ الىپ: «ولار مىنانىڭ استارىنا تٸگٸلگەن», — دەدٸ.

— دۇرىس-اق — دەدٸ پۋارو قۇپتاي كٷبٸرلەپ. ەسٸككە قاراي جىلجىپ: «قوش بولىڭىز, بيكەش. سٸز قۇتىلىپ كەتكەنشە نيۋ-يوركتەن كەلگەن دوسىڭىزدى بٶگەي تۇرامىن», — دەدٸ.

— اقىماقتى قاراي گٶر! — دەپ, ەڭگەزەردەي يتالياندىق اقىرىپ جٸبەردٸ. ول قارۋىن كٶتەرە بەرٸپ, سىتىلىپ بارا جاتقان ەيەلدٸ كٶزدەدٸ. دەل وسى كەزدە مەن ونى باس سالدىم.

قارۋدىڭ شاپپاسىنىڭ شىرت ەتكەنٸ بولماسا, ەشكٸمگە زالالى تيگەن جوق. ٸلە-شالا پۋارونىڭ جاقتىرماعان ٷن شىقتى: «ەسكٸ دوسىڭنىڭ ايتقانىنا ەش ۋاقىتتا دا سەنبەيدٸ ەكەنسٸڭ عوي, گاستينگس. مەن بەيتانىس ادام تۇرماق, ٶز جولداستارىمنىڭ دا وقتاۋلى قارۋ ۇستاپ جٷرگەنٸن ۇناتا قويمايمىن. جو, جوق, دوستىم...» — دەدٸ ول, ەندٸ سٶزٸنٸڭ سوڭىن ٶزٸن كٸجٸنە سىباپ تۇرعان يتالياندىققا ارناپ. پۋارو وعان جاقتىرماعاندىعىن اڭعارتىپ: بٸلٸپ قويىڭىز, سٸزگە قانداي جاقسىلىق ٸستەگەنٸمدٸ. مەن سٸزدٸ دار اعاشتان امان الىپ قالدىم. سوسىن, انا سۇلۋ بيكەش قۇتىلىپ كەتەدٸ ەكەن دەپ ويلاماڭىز. جو-جوق. ٷي تٷگەلدەي باقىلاۋعا الىنعان. تۇپ-تۋرا پوليتسييانىڭ قولىنا بارىپ تٷسەدٸ ولار. بۇعان نە دەيسٸز, كٶڭٸل جۇباتاتىن نەرسە ەمەس پە? ال ەندٸ سٸزگە بٶلمەدەن شىعۋعا بولادى. بٸراق ساق بولعايسىز, ٶتە ساق بولعايسىز. مەن... ٶي, جاناعى زىتىپ ٷلگەرٸپتٸ عوي! ال دوسىم گاستينگس بولسا مارال كٶزٸن الارتىپ, جاراتپاي تۇر. بٸراق مۇندا تٷسٸنبەيتٸن ەشبٸر جۇمباق جوق! مونتەگيۋ ٷيٸنٸڭ تٶرتٸنشٸ پەتەرٸنە قۇدا تٷسكەن سان ادامنان تەك روبينسونداردىڭ عانا قاجەت بولعاندىعى و باستان ايدان انىق ەدٸ. نەلٸكتەن ولاي? ولاردى بٸر كٶرگەندە-اق باسقالاردان وقشاۋ ەتكەن نە بولدى ەكەن? تٷر-سيپاتتارى ما? مٷمكٸن, بٸراق ولاردىڭ ٶزگەلەردەن اسىپ كەتكەن ەشتەمەسٸ جوق قوي. وندا ەسٸمٸ مە?

— الايدا روبينسون دەگەن ەسٸمدە تۇرعان نە بار, — دەپ داۋىستاپ جٸبەردٸم مەن. — بۇل قاراپايىم عانا ەسٸم عوي.

— و, جاساعان, دەل سولاي! مەسەلە دە سوندا. ەلزا حارت پەن ونىڭ كٷيەۋٸ, يە باۋىرى, مەيلٸ كٸمٸ بولسا سول بولسىن, نيۋ-يوركتەن كەلەدٸ دە, ەرلٸ-زايىپتى روبينسونداردىڭ اتىنا پەتەر الادى. كەنەتتەن ولار مافييا⁹ يە كاموررا¹⁰ سيياقتى قۇپييا ۇيىمداردىڭ بٸرٸ, سوڭىنا تٷسكەنٸن سەزٸپ قالادى. لۋيدجي ۆالدارنونىڭ سول ۇيىمنىڭ بٸرەۋٸنٸڭ مٷشەسٸ ەكەندٸگٸنە ولاردىڭ تيتتەي دە كٷمەنٸ بولماعان.

ەندٸ ولار نە ٸستەيدٸ? وڭاي ايلاعا كٶشەدٸ. ٶزدەرٸن قۋعىنشىلاردىڭ تٸكەلەي تانىمايتىنىن بٸلەتٸن بولسا كەرەك. ولار پەتەرٸن ارزان باعاعا جالعا ۇسىنادى. لوندون سيياقتى ٷلكەن قالادان باسپانا ٸزدەگەن مىڭداعان جاس جۇبايلاردىڭ ٸشٸنەن بٸر ەمەس بٸرنەشە روبينسونداردىڭ تابىلاتىنى سٶزسٸز عوي. مەسەلە تەك كٷتۋدە. ەگەر تەلەفون انىقتاماسىنداعى روبينسون دەگەن ەسٸمدەردٸڭ تٸزٸمٸن بٸر شولىپ شىقساڭىز, ٸشٸنەن ەرتە مە, كەش پە, ەيتەۋٸر بٸر سارى شاشتى روبينسون اتتى ەيەلدٸڭ تابىلاتىنىنا كٶزٸڭٸز جەتەتٸنٸ حاق.

سوسىن نە بولماق? سوسىن كەك الۋشى دا كەلٸپ جەتەدٸ. ول ادرەستٸ دە, ەسٸمدٸ دە بٸلٸپ الادى. قارىمتاسىن قايتارادى! بەرٸ دە تىنادى, كەك الىنادى. ال ەلزا حارت بيكەش بولسا سٷتتەن اق, سۋدان تازا بولىپ, تاعى دا جىپ-جىلماعاي سىتىلىپ شىعادى. ايتپاقشى, گاستينگس, سەن مەنٸ اناۋ ەدەمٸ, ٶزٸڭ ايتقان تاماشا جان, روبينسون حانىمعا اپارىپ تانىستىرۋىڭ كەرەك! پەتەرٸنە بٸرەۋلەردٸڭ ەسٸكتٸ بۇزىپ كٸرگەنٸن كٶرگەندە نە دەپ ويلاپ قالار ەكەن, دەرەۋ سولاي قاراي تارتپاساق بولماس. انا دجەپ پەن ونىڭ دوستارى دا كەلٸپ قالعان سيياقتى.

سىرتقى ەسٸكتٸڭ تۇتقاسىن تارسىلداتا سوققان دىبىس ەستٸلدٸ.

— بۇل ادرەستٸ قايدان بٸلدٸڭ? — دەدٸم مەن پۋاروعا سوڭىنان زورعا ٸلەسٸپ كەلە جاتىپ.

— سەن ەلگٸ بٸرٸنشٸ روبينسون بيكەش انا پەتەرٸن تاستاپ شىققاندا, ارتىنان قالماي, ٸزٸن باعىپ وتىرعانسىڭ عوي.

— جارايسىڭ گاستينگس. مٸنە, بۇل جەردە ميىڭ جۇمىس ٸستەپ كەتتٸ. ال ەندٸ دجەپتٸ تاڭ قالدىرايىق.

ەسٸكتٸ اقىرىن عانا اشىپ, پۋارو ەلگٸ قارا ماقپالدان تٸگٸلگەن مىسىقتىڭ باسىمەن ەسٸكتٸڭ قىرىن بٸر پەرٸپ جٸبەردٸ دە, «ميياۋ» دەپ شاڭق ەتە قالدى.

قاسىندا بٸر ادامى بار, ەسٸكتٸڭ سىرت جاعىندا تۇرعان سكوتلەند ياردتىڭ ينسپەكتورى شورشىپ كەتٸپ: «ٶي, مىناۋ پۋارو مىرزا ەكەن عوي قالجىڭداپ تۇرعان!» — دەدٸ داۋسى قاتتىراق شىعىپ, مىسىقتىڭ سوڭىنان پۋارونىڭ باسى قىلتيعاندا. — ٸشكە كٸرەلٸك, مىرزا.

— قالاي, بٸزدٸڭ «دوستاردى» قۇتتى جەرگە امان-ەسەن قوندىردىڭىزدار ما?

— يە, ول «تۋىسقانداردى» دۇرىستادىق قوي. بٸراق ەلگٸ زاتتار ولاردا بولماي شىقتى.

— سولاي دەڭٸز. دەمەك, تٸنتۋگە كەلٸپ تۇرسىزدار عوي. گاستينگس ەكەۋمٸز, ەندٸ جٷرگەلٸ جاتىر ەدٸك, سوندا دا بولسا سٸزگە ٷي مىسىعىنىڭ تاريحى مەن قىلىعى تۋرالى كٸشكەنتاي عانا ەڭگٸمە ايتقىم كەلٸپ تۇر.

— قۇداي ٷشٸن, كەرەك ەمەس. سٸزگە نە بولعان, اقىلدان مٷلدەم اۋىسقاننان ساۋسىز با?

— مىسىققا, — دەپ باستىرمالاتا جٶنەلدٸ پۋارو, — «ەرتەدەگٸ ەگيپەتتٸكتەر سىيىنعان. قازٸرگە دەيٸن جولىڭىزدى قارا مىسىق كەسٸپ ٶتسە, جاقسى نىشانعا سانايدى. ال مىنا مىسىق بٷگٸنگٸ تٷنٸ سٸزدٸڭ جولىڭىزدى كەستٸ, دجەپ. انگلييادا ادامنىڭ, نە جانۋاردىڭ ٸش قۇرىلىسى تۋرالى ەڭگٸمەلەۋ ەدەپتٸلٸككە جاتپايتىنىن جاقسى بٸلەمٸن. بٸراق مىنا مىسىقتىڭ ٸشكٸ دٷنيەسٸ ٶتە نەزٸك كٶرٸنەدٸ. استارىن ايتىپ تۇرعانىم عوي.

مىرس ەتٸپ, ينسپەكتوردىڭ قاسىنداعى ادام مىسىقتى پۋارونىڭ قولىنان جۇلىپ الدى.

ايتپاقشى, سٸزگە تانىستىرۋدى ۇمىتىپ كەتٸپپٸن عوي, — دەدٸ دجەپ. — پۋارو, بۇل كٸسٸ

— قۇراما شتاتتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸك مەكەمەسٸنەن كەلگەن ۆەرت دەگەن مىرزا.

امەريكاندىقتىڭ سەزٸمتال ساۋساقتارى ٸزدەگەن زاتىن دٶپ باستى. قولىن ۇسىنسا دا, بٸر سەت سٶيلەي الماي قالىپ, سوسىن ورنىنان تۇرىپ: «سٸزبەن تانىسقانىما ٶتە قۋانىشتىمىن», — دەدٸ ۆەرت مىرزا.

 اگاتا كريستي