قوعام تاڭنان بەرٸ داۋرىعىپ جاتىر. قوعام بولعاندا دا, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر. سەبەپ, راحىمجان وتارباەۆتىڭ سۇحباتى.
جازۋشى «ەدەبيەت پورتالىنا» بەرگەن سۇحباتىندا ماعاۋيندٸ كلاسسيك جازۋشىلاردىڭ قاتارىنا جاتقىزا المايتىنىن, اسقار سٷلەيمەنوۆتىڭ جازۋشى ەمەس ەكەنٸن ايتادى. بۇل – جازۋشىنىڭ جەكە پٸكٸرٸ شىعار. بٸزدٸ الاڭداتاتىن بٸر دٷنيە: قالامگەردٸڭ جازۋشى-جازۋشى ەمەستٸگٸن قاي كاتەگوريياعا قاراپ انىقتايمىز? جالپى انىقتاۋ مٷمكٸن بە?
بەلگٸلٸ عالىم تۇرسىن جۇرتباي: «جازۋشىنىڭ جازۋشىنى انىقتاۋى دەگەنگە كەلەر بولساق, ول كٶركەم تالعامعا قاتىستى دەپ ايتار ەدٸم. بٸرەۋ ماعاۋيندٸ جازۋشى ەمەس دەسە, ونىڭ تالعامى. ەكٸنشٸ بٸرەۋلەردٸڭ وتارباەۆتى جازۋشى ەمەس دەۋٸ ەبدەن مٷمكٸن عوي. مٷمكٸن, ونىڭ ٸشٸندە بٸر قىجىلى بار شىعار» دەيدٸ.
ال جازۋشى نەسٸپبەك دەۋتايۇلى: «ەربٸر وقىرمان ٶز جازۋشىسىن ٶزٸ تاۋىپ الادى, بٸرٸنشٸدەن. ەكٸنشٸدەن, كەز كەلگەن جازۋشى كەز كەلگەن جازۋشىعا ۇناي بەرمەۋٸ مٷمكٸن. وعان قانداي تۇرعىدان قارايدى? مەسەلە, سوندا. ەر جازۋشىنىڭ كٶزقاراسى بار. ەركٸم ٶز كٶزقاراسىمەن جاۋاپ بەرەدٸ. بٸرەۋ ماقتايدى, بٸرەۋ داتتايدى. جالپى, وسىنىڭ ەكەۋٸ دە دۇرىس ەمەس. تاعى بٸر دٷنيە, جازۋشىنىڭ قانداي ەكەنٸن انىقتاۋ نەگە قاجەت? ونى قاي كاتەگوريياعا سالىپ, انىقتايمىز. ەلدە, جازۋشىنىڭ بەرٸنە بەرٸلەتٸن انىقتاما بار ما? مٷمكٸن, ماعان دا انىقتاما بەرٸلگەن شىعار. جالپى ەشكٸم دٷنيەگە پايعامبار بولىپ كەلمەيدٸ. سوندىقتان, بٸزدٸڭ قاي-قايسىمىز دا «مىقتىمىز» دەپ ايتۋ ۇيات. بەلگٸلٸ بٸر تۇلعا تۋرالى «جاقسى, جامان» پٸكٸر ايتۋدا ويلانعانىمىز دۇرىس. ٶزگەگە باعا بەرمەس ٷشٸن, «ٶزٸم قاندايمىن?» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ٸزدەگەنٸمٸز دۇرىس بولار. سوندىقتان, بۇل مەسەلەدە بٸردەڭە ايتۋ قيىن» دەيدٸ.
دۋلات يسابەكوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, كٸمنٸڭ مىقتى, كٸمنٸڭ ەلسٸزدٸگٸ شىعارماسىنىڭ دەڭگەيٸمەن ٶلشەنۋٸ تيٸس.
–شىعارمانىڭ كٶركەمدٸك قادٸر-قاسيەتٸنە قاراپ, انىقتاي الامىز. وقيعا قالاي ٶربٸدٸ, نانىمدىلىعى قانداي? ول سپورت ەمەس. ول بوكس ەمەس. تٸپتٸ وندىققا دەل تيگٸزەتٸن ساداق اتۋ ەمەس. جالپى شىعارمانىڭ كٶركەمدٸك دەڭگەيٸ قانداي? وبرازداردى قالاي جاسادى? وقيعاسى تارتىمدى ما? وبرازدار ارقىلى اۆتور نە ايتقىسى كەلدٸ? جازۋشى قانداي يدەيانى كٶتەرگٸسٸ كەلدٸ? تٸلدٸك قۇنارلىعى قانداي? كومپوزيتسيياسى قالاي? وقيعانى قالاي ٸرٸكتەگەن? ونىڭ قۇندىلىعى قانداي? وسى ساۋالداردىڭ بەرٸنە وقۋشى شىعارمادان جاۋاپ تاباتىن بولسا, ونىڭ دەڭگەيٸ جوعارى دەگەن سٶز.
–ال جازۋشىنىڭ مىقتى-مىقتى ەمەستٸگٸ, ەلسٸزدٸگٸ شىعارماسىنا بايلانىستى بولسا, ونى وقىرمان انىقتاۋى كەرەك ەمەس پە?
–راس ايتاسىڭ. وقىرمان ونىڭ شىعارماسىنا قاراپ انىقتايدى. شىعارما وقۋشى قالاعان دەڭگەيدە بولماسا, جاتتاندى بولسا, تٸلٸ شۇبار, قۇنارسىز بولسا, قازاق تٸلٸنٸڭ كٶركەمدٸك دەڭگەيٸن بويعا سٸڭٸرمەگەن بولسا, ٶزٸنٸڭ بايانداۋ ستيلٸندە وراشولاقتاۋ بولسا, وقىرمانىن سەندٸرە الماسا, وندا ونىڭ ەلسٸزدٸگٸ. ٶمٸردٸڭ شىندىعى مەن كٶركەمدٸك شىندىعىن اۆتور ەلٸ مەڭگەرمەگەن ەكەن دەسە, وندا اۆتور ەلسٸز دەگەن سٶز.
–«پەلەنشە مىقتى, تٷگەنشە ەلسٸز» دەپ پٸكٸر قالىپتاستىرا الامىز با? مەسەلەن, «دۋلات يسابەكوۆ مىقتى, تٶلەن ەبدٸك ەلسٸز» دەگەن پٸكٸرگە قالاي قارايسىز?
– تٶلەن ەبدٸكتٸ نەگە ناشار دەي الامىن? ەگەر ونىڭ تٸلٸ كەرەمەت, ناعىز قۇنارلى تٸل بولسا, ويى قورعاسىنداي اۋىر بولسا, كەيٸپكەرلەرٸ نانىمدى بولسا, قالاي ناشار دەۋٸمٸز كەرەك? ونىڭ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ وي-ٶرٸسٸ سەنٸڭ وي-ٶرٸسٸڭمەن دەل كەلٸپ جاتسا, سەنٸڭ تالعامىڭدى قاناعاتتاندىرىپ جاتسا, ول نەگە ەلسٸز شىعارما بولۋى كەرەك? تٶلەننٸڭ بارلىق شىعارماسى وسى كاتەگوريياعا جاۋاپ بەرە الادى. سوڭعى كەزدەرٸ مىقتى شىعارمالاردىڭ دەنٸ تٶلەننٸڭ قالامىنان تۋىپ جاتىر. سوندىقتان «اناۋ ەلسٸز, مىناۋ مىقتى» دەپ بٸرجاقتى پٸكٸر ايتقانىمىز دۇرىس ەمەس. «اناۋ – جازۋشى, مىناۋ– جازۋشى» ەمەس دەپ پٸكٸر ايتۋ ٷشٸن دە كٶپتەگەن كومپونەنتتەر كەرەك. بٸرەۋدٸ بٸرەۋ «جازۋشى ەمەس» دەپ قارالاي سالۋ وپ-وڭاي. ول جاۋاپسىزدىق بولادى. ول ٷشٸن ويلانىپ ايتۋىمىز كەرەك. ولاي ايتۋ ٷشٸن ونىڭ شىعارماسىن وقىپ, دەلەلدەپ كٶرسەتۋٸ تيٸس. ۇناماسا, نە ٷشٸن ۇنامايتىنىن تالداپ جەتكٸزگەن جٶن. عايباتتاي سالۋ وپ-وڭاي. قازٸر وسىلاي پٸكٸر ايتۋ كٶبەيٸپ كەتتٸ عوي. «گوركييدٸ جازۋشى ەمەس» دەيتٸندەر شىعىپ جاتىر. «ماياكوۆسكييدٸ اقىن ەمەس» دەگەندەر بار. ٶيتٸپ ايتۋ – ورىنسىز. ول ٷشٸن نەگە ۇنامايتىنىن, نەگە سۋرەتكەر ەمەستٸگٸن دەلەلدەپ, تٷسٸندٸرٸپ ايتۋ كەرەك. ولاي ايتپاسا, يسابەكوۆتٸ دە دراماتۋرگ ەمەس دەپ عايباتتاي سالۋ وپ-وڭاي. جۇرت قازٸر بٸرەۋ نە ايتسا, سوعان سەنە سالاتىن بولدى. ٶيتكەنٸ وقىرمانداردىڭ كٶبٸ قازٸر جازۋشىنىڭ شىعارماسىن وقىماعان. شىعارمانى وقىعان ادامدار عانا قارسى پٸكٸرٸن ايتا الادى. دەلەلدەيدٸ. مىقتىلىعىن مويىندايدى. سوندىقتان بٸرجاقتى پٸكٸر ايتۋعا اسىقپاعانىمىز جٶن.
گٷلٸم تۇرعانبايقىزى
