ۋاشينگتون پوست: تٶرەلٸك ەتۋدٸڭ پروبلەمالارى وليمپيادالىق بوكسقا قايتا ورالدى

تيم دالبەرگ, ريو-دە-جانەيرو, AP 15 تامىز

«بەلكٸم, وسىدان كەيٸن كەسٸپقوي بوكستى وليمپيادا ويىندارىنا ەنگٸزۋ تۋرالى ويلانعان دۇرىس شىعار», دەپ باستايدى ماقالا اۆتورى ٶز سٶزٸن. سپورت ساراپشىسىنىڭ سٶزٸنٸڭ جانى بار. ٶيتكەنٸ, ايقاسۋ نەبەرٸ 3 قانا راۋندتان تۇراتىن ەۋەسقوي بوكسقا قاراعاندا كەسٸپقوي جۇدىرىقتاسۋ 12 راۋندقا دەيٸن باراتىنى بەلگٸلٸ. ال, 12 راۋندتا كٸمنٸڭ جەڭگەن-جەڭٸلگەنٸ ايقىن بولادى. ونىڭ ٷستٸنە 12 راۋندتا نوكداۋن مەن نوكاۋتقا جٸبەرٸپ ۇتۋدىڭ دا ىقتيمالدىعى جوعارى. ٷش راۋندتتان كەيٸن جەڭٸستٸ تيششەنكوعا ۇيالماستان ۇستاتا سالعانى رەسەيلٸك بوكسشىنىڭ اسا كٷمەندٸ «جەڭگەنٸ» سيياقتى اسا سٷرەڭسٸز بولدى دەۋگە تولىق نەگٸز بار, دەيدٸ تيم دالبەرگ. مٸنەكەي, ول (ە.تيششەنكو اۆت.) حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتٸنٸڭ باسشىسىمەن بٸرگە كٸرٸپ كەلدٸ. بۇل دا بولسىن قىزمەت بابىن پايدالانۋ تۇرعىسىنان بوكس بولاشاعى ٷشٸن قالاي قىلعاندا دا جاقسى دەي المايسىڭ.

بوكستىڭ سوڭعى جىلدارى وليمپيادا ويىندارىندا سالىپ جاتقان سٷرلەۋٸ كەدٸر-بۇدىرى كٶپ بۇرالاڭ دەسەك شىندىقتان قاعىس كەتپەيمٸز. مۇنى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ توماس باحتىڭ تٶرەشٸلەردٸڭ بٸراۋىزدان شەشٸمٸ شىققان كەزدە ۇنجىرعاسى تٷسٸپ, تٶمەن قاراعانىنان-اق بايقاۋعا بولادى. توماس باح تەزدەتٸپ كەتٸپ قالعانى دا ٶزٸنە جاقسى بولدى, ماراپاتتاۋ سالتاناتىنا قالعانىندا شەشٸمگە نارازى بولعان جانكٷيەرلەردٸڭ ىسقىرعانى قۇلاعىن جارىپ جٸبەرۋٸ دە مٷمكٸن ەدٸ. لەۆيت تە ەر ەكەن, قارسىلاسىن مازاققا اينالدىرىپ, ىسقىرعان جانكٷيەرلەرٸنٸڭ اشۋىن ساۋساعىن ەرنٸنە تيگٸزٸپ, ىمداپ توقتاتپاق بولدى. بٸزدٸڭشە, وليمپيادالىق بوكس ناعىز ەرلەر جۇدىرىق تٷيٸستٸرەتٸن ايقاس بولۋى كەرەك.

ەۋەلگٸدە ريودا اسا اۋىر سالماقتاعىلارعا دەيٸن بەرٸ جاقسى بوپ كەلە جاتقانداي بولعان. باس كيٸمسٸز جٷرگەن بوكسشىلاردىڭ جٷزدەرٸن جانكٷيەرلەر انىق كٶرە الدى. ونىڭ ٷستٸنە باعالاۋدىڭ جاڭا جٷيەسٸ, بوكسشىلاردى تيٸپ-قاشىپ, سٷيكەپ ەمەس, ناقتى اكتسەنتتەلگەن سوققى بەرۋگە ىنتالاندىردى. جالعىز-اق, كەمشٸلٸك باس كيٸمسٸز جۇدىرىقتاسۋلاردىڭ ۇلعايعانى سالدارىنان ۇرىستى جارتى جولدان, مەرزٸمٸنەن تىس اياقتاۋلار كٶبەيدٸ. مەسەلەن, قازاق ەلەۋسٸنوۆتىڭ تٷركييالىق سٷلەيمەن كيسسوحونىڭ اراسىنداعى جۇدىرىقتاسۋدى ەكٸنشٸ راۋندتا توقتاتۋعا مەجبٷر بولعانى سٶزٸمٸزگە دەلەل. سوعان قاراماستان, الدىڭعى وليمپيادا ويىندارىنا قاراعاندا وسى جولعى بوكستىڭ بوكس سيياعى بارداي ەسەر قالدىرىپ ەدٸ. بۇرىنعىلارىندا مەسەلەن, باس كيٸم مەن ۇپايدى ساناۋدىڭ كومپيۋتەرلٸك جٷيەسٸ بوكستى «قولعاپتاعى قورشاۋ» سيياقتى ەلەستەتٸپ, كٶرەرمەننٸڭ كٶڭٸل كٷيٸن تٷسٸرە بەرەتٸنٸ ەستە. ەسكٸ جٷيە ەلدەقاشان الىنىپ تاستالدى عوي. ەيتپەگەندە, 1988 جىلى امەريكالىق روي دجونس پەن وڭتٷستٸك كورەيالىق پاك سيحۋننىڭ اراسىنداعى جەكپە-جەكتە امەريكالىقتىڭ ايقىن باسىمدىعى كٶرٸنٸپ تۇرسا دا, كٶزدٸ باقىرايتىپ قويىپ, جەڭٸستٸ كورەيگە ۇستاتا سالعانى بوكس تاريحىنداعى اسا ٷلكەن سوراقىلىق ەدٸ. تٸپتٸ, ەدٸلەتسٸز جەڭٸستٸ قولىنا العان كورەيلٸك سپورتشى سوندا تۇرىپ, بۇلاي بولعانىنا كەشٸرٸم سۇراعانى دا ۇمىتىلعان جوق. الايدا, ودان بەرٸ 28 جىل ٶتتٸ. سودان بەرٸ باعالاۋ جٷيەسٸ قاتتى ٶزگەرگەن بٷگٸنگٸ زاماندا تٶرەشٸلەردٸڭ ۇپاي سانىن ٷش راۋندتا دا تيششەنوكاعا بەرگەنٸنە يلانۋدان گٶرٸ قينالۋىمىز كٶپ بوپ تۇر. لەۆيت بوكستاسۋدىڭ ٶز مەنەرٸن قارسىلاسىنا كٷشتەپ تاڭدى, ٸشكەرٸلەي ەنتەلەي بەرٸپ, تيششەنكونىڭ سوققىلارىن دارىتپاي باسىپ تاستادى. بۇل سول زاماتتا ەكران الدىندا عانا ەمەس, از دەسەڭٸز ارەنادا وتىرعانداردىڭ بەرٸنە ايقىن كٶرٸنٸپ تۇردى. لەۆيت بۇل جۇدىرىقتاسۋدى جەڭۋ ٷشٸن ٸستەگەنٸنٸڭ بەرٸ جەتكٸلٸكتٸ ەدٸ. لەۆيتتٸڭ جٷزٸنەن دە ٶزٸنٸڭ جەڭٸپ تۇرعانىنا اسا سەنٸمدٸلٸگٸ دە بايقالىپ تۇرعان ەدٸ. امال نە?! «ٶزباسىم تازا جەڭدٸم دەپ ويلايمىن. باپكەرلەر دە رازى بولدى» دەدٸ لەۆيت.

الايدا قازاق جەنە رەسەي بوكسشىسى ارەنانى تاستاپ شىعىپ كەتكەندە دە زالداعىلاردىڭ ىسقىرىقپەن بٸلدٸرگەن نارازىلىعى ۇزاققا دەيٸن تولاستاعان جوق. تٸپتٸ, بۇل نارازىلىق تيششەنكونى ماراپاتتاۋ كەزٸندە جالعاسىپ جاتتى, تيٸسٸنشە, رەسەي بوكسشىسى ٶز ماراپاتتالۋىنان لەززات الا المادى. «مەنٸڭ كٶڭٸل كٷيٸم تٷسٸپ كەتتٸ» دەدٸ تيششەنكو سوڭىرا, «مەن ٶز قارسىلاسىمدى جەنە زالداعى كٶرەرمەندٸ دە سىيلايمىن. ولاردىڭ نەگە ىسقىرعانىن تٷسٸنە المادىم». لەۆيت بولسا, جٸگٸتتٸڭ ناعىز تٶرەسٸ ەكەن, ساۋساعىن ەرنٸنە قويىپ, زالداعىلارعا تىنىشتالىڭىزدار دەگەندٸ ىممەن بٸلدٸردٸ. الايدا, اشۋعا مٸنگەن كٶرەرمەندٸ بۇل ەمەۋرٸن دە توقتاتا المادى.

بوكس تاريحى بۇزىلدى. تٶرەلٸك ەتۋ عىلىم ەمەس, ٷلكەن ٶنەر. بٸر تٶرەشٸنٸڭ كٶرگەنٸن ەكٸنشٸسٸ كٶرمەي قالۋى دا مٷمكٸن. بٸلٸكسٸزدٸك مۇندا ادامنىڭ تاعدىرىن شەشٸپ جٸبەرەتٸن ٷلكەن رٶل وينايدى. وليمپياداعا بارۋ-بارماۋى دوپينگ داۋىمەن دٶپ كەلگەن رەسەي قۇراماسىنداعى تيششەنكو ٷشٸن بۇل مەدالدٸڭ اسا قادٸرٸ جوق دەۋٸمٸزدٸڭ سىرى دا وسىندا, دەپ اياقتايدى ٶز ماقالاسىن تيم دالبەرگ.

انىقتاما: ەستەرٸڭٸزدە بولسا, 1988 جىلعى سەۋلدەگٸ وليمپيادادا امەريكالىق بوكسشى دجونس روي بارلىق ساتىلاردا ەركٸن جەڭٸپ كەلە جاتىر ەدٸ. وليمپيادالىق اقتىق ويىنعا ساپار دجونستىڭ مالاۆيلٸك متەندەر ماكالامبانى ايقىن باسىمدىقپەن جەڭۋٸنەن باستالعانى ەستەرٸڭٸزدە شىعار. كەزدەسۋدٸڭ باسىندا-اق, دجونس قارسىلاسىن نوكداۋنعا, ٸزٸنشە نوكاۋتقا جٸبەردٸ. بۇدان كەيٸنگٸ قارسىلاسى چەحوسلوۆاكييالىق مايكل فرەنەكتٸ, سسسر–دەن كەلگەن ەۆگەنيي زايتسەۆتى, ۇلىبريتانييالىق ريچي ۆۋدحولدى دا تاعى دا سونداي ايقىندىقپەن ۇتقان بولاتىن. تەك فينالدا عانا وڭتٷستٸك كورەيالىق پاك سيحۋنمەن كەزدەسكەندە دجونستىڭ ۇتقانى قاتتى بايقالسا دا, 3:2 ەسەبٸمەن كورەي بوكسشىسى جەڭٸس تۇعىرىنا كٶتەرٸلگەنٸ بارشا بوكسسٷيەر قاۋىم اڭ-تاڭ بولعانى بىلاي تۇرسىن, تٷكتٸ دە تٷسٸنبەي ەسەڭگٸرەپ قالعانداي بولدى. بۇدان كەيٸن حالىقارالىق داۋ-دامايدان قورىققان حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتٸ جاعدايدى تٷزەتكٸسٸ كەپ, دجونس رويعا ۆەل باركەر كۋبوگىن بەردٸ. 1989 جىلدىڭ ناۋرىزىندا ەۋەسقوي بوكستىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىعى اقش-تىڭ بوكس فەدەراتسيياسىنىڭ تٶرەشٸلەرگە پارا بەرٸلدٸ دەگەن ايىپتاۋ شاعىمىن قابىلداماي قويدى. سونداعى ۋەجدەرٸ, ەرەجە بويىنشا شاعىم جۇدىرىقتاسۋ بٸتكەسٸن وتىز مينۋتتان سوڭ بەرٸلۋٸ كەرەك ەكەن. الايدا, قاۋىمداستىقتىڭ پرەزيدەنتٸ انۋار چوۋدريدٸڭ سٶزٸنە سٷيەنسەك, شاعىم قايتكەندە دە قابىلدانبايتىن ەدٸ. ٶيتكەنٸ, پارا بەرۋ دەرەگٸنە دەلەل جەتكٸلٸكسٸز. اراعا جىلدار ٶتە 1996 جىلى اقش بوكس فەدەراتسيياسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ پاك سيحۋنعا جەڭٸستٸ بەرە سالعان تٶرەشٸلەردٸڭ ٷستٸنەن پارا الدى دەپ ايىپتاپ,حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتٸنە تاعى دا شاعىم تٷسٸرەدٸ. شاعىمعا نەگٸز بولعان جۇدىرىقتاسۋعا تٶرەلٸك ەتكەن رەفەريدٸڭ بٸرٸنٸڭ ەدٸلەتسٸزدٸكتٸ مويىنداۋى ەدٸ. بۇل وقيعا كەزٸندە بريتاندىق جۋرناليست ەندريۋ دجەنينگستٸڭ «جاڭا ساقينالار ەمٸرشٸسٸ: وليمپيادا ويىندارىنداعى جەمقورلىق نەمەسە مەدالدٸ قالاي ساتىپ الۋعا بولادى» (The new Lords of the Rings) اتالاتىن كٸتابىندا جان-جاقتى جازىلدى. بۇل كٸتاپتا تٶرەشٸلەردٸڭ پارا العانى تۋرالى دەرەكتەر گدر ارنايى قىزمەتتەرٸنٸڭ قۇپيياسى اشىلعان قۇجاتتارعا سٷيەنٸپ, كەلتٸرٸلەدٸ. الدو لەوني ەسٸمدٸ يتالييالىق رەفەري وسبالدو بيسبال ەسٸمدٸ ارگەنتينالىق تٶرەشٸنٸڭ وسى ورايداعى سٶزٸن كەلتٸرەدٸ. ونى جەنە ٶزگە دە ەكٸ تٶرەشٸلەردٸ كورەي فەدەراتسيياسىنىڭ وفيسٸنە كەلتٸرٸپ, اقشا سالىنعان كونۆەرتتەردٸ ۇستاتقان ەكەن. بيسبال ودان باس تارتقان كەزدە ونى الداعى جۇدىرىقتاسۋعا تٶرەلٸك ەتۋدەن الىپ تاستاعان ەكەن. 1996 جىلى حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتٸ شاعىمدى قابىلداپ, 1997 جىلى شاعىمدى قارادى. الايدا حوك تٶرەشٸلەر شىعارعان شەشٸمدٸ قاز-قالپىندا قالدىرىپتى. الايدا وسى امەريكالىق دجونس پەن كورەيلٸك بوكسشىنىڭ اراسىنداعى جۇدىرىقتاسۋ ەۋەسقوي بوكستا باعالاۋدىڭ جاڭا جٷيەسٸن ەنگٸزۋگە سەپ بولىپتى.

ۇلت پورتالى