Foto: Dina Oralbekovanyń jeke muraǵatynan
Qazaqstannyń IT salasy bolashaqta odan ári damyp, álemdik naryqta básekege qabiletti bolýǵa umtylýda. Memleket tsifrlandyrýdy damytý jáne innovatsiialyq ekojúieni qurý maqsatynda birqatar baǵdarlamalar men jobalardy iske asyrýda. Bul baǵyttaǵy jumystardyń nátijesinde Qazaqstannyń IT salasy álemdik deńgeide moiyndalyp, el ekonomikasynyń mańyzdy sektoryna ainalýda. Osy oraida Ult.kz tilshisi Aqparattyq jáne esepteýish tehnologiialar institýtynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri, PhD maman Dina Oralbekovamen suqbattasty.
– Dina Orymbaiqyzy, IT mamandardyń eldiń aqparattandyrý salasyna qosqan úlesi erekshe. Jalpy bul salanyń búgingi damý qarqyny qandai?
– Qazaqstanda aqparattandyrý salasy jyl saiyn damyp keledi, ásirese jasandy intellekt (JI) salasynda. Jasandy intellekttiń óndiris salalaryna engizilýi úlken serpilis jasap, chat-bottar men basqa da JI negizindegi kómekshilerdiń qoldanylýy keńeiip otyr. Bul tek aqparattyq tehnologiialarmen bailanysty emes, sonymen qatar memlekettik basqarý, densaýlyq saqtaý, bilim berý jáne basqa da salalarda tiimdilikti arttyryp keledi. JI salasyndaǵy ǵylymi zertteýler men innovatsiialyq jobalar da úlken nazar aýdarylyp, elimizde tiisti infraqurylym qalyptasyp keledi.
– Úzdiksiz kommýnikatsiia ozyq jabdyqtar men zamanaýi tehnologiialardy qajet etedi. Bizdiń elimiz bul jaǵynan qai deńgeide?
– Qazaqstanda zamanaýi tehnologiialar men ozyq jabdyqtar qoldanylýda. Jyl saiynǵy innovatsiialyq jobalar men startaptar elimizde IT salasynyń damý deńgeiin kórsetedi. Bizde aitarlyqtai jetistikterge qol jetkizilgenimen, alda áli de kóptegen múmkindikter bar.
Qazirgi kezde bizdiń Aqparattyq jáne esepteýish tehnologiialar institýtynda qazaq tilin damytý, ony durys jobalaý jáne óńdeý salasynda aitarlyqtai progress jasalyp jatyr. Bul baǵytta úlken jetistikterge qol jetkizilýde. Mysaly, qazaq tili úshin úlken tildik modelder ázirlenýde, olar tek tildik derekterdi óńdeý men mashinalyq oqytý salasynda ǵana emes, sonymen qatar suraq-jaýap júieleri jáne mátindik túsinýdi jaqsartý maqsatynda qoldanylady. Sonymen qatar, jasandy intellekt negizinde kózdiń aýrýlaryn anyqtaý úshin modelder jasalyp, olar densaýlyq saqtaý salasynda úlken múmkindikter usynýda. Agroónerkásip salasynda da innovatsiialyq jobalar qolǵa alynǵan, mysaly, aýyl sharýashylyǵyn avtomattandyrý, eginniń ónimdiligin arttyrý maqsatynda mashinalyq oqytý ádisteri engizilýde. Bul elimizdiń tehnologiialyq damýynda úlken qadam bolyp tabylady jáne Qazaqstannyń álemdik deńgeide óz ornyn nyǵaitýyna múmkindik beredi.
– Búginde IT mamandary qandai qyzmet kórsetip jatyr?
– IT mamandary búgingi kúni ártúrli qyzmet túrlerin usynady: bul baǵdarlamalyq qamtamasyz etý ázirleý, júieler men jelilerdi basqarý, derekter qaýipsizdigin qamtamasyz etý, tsifrlyq transformatsiia, jasandy intellekt pen málimetterdi taldaý, sondai-aq túrli tsifrlyq platformalardy damytý jáne qoldaý kórsetý siiaqty qyzmetterdi qamtidy. Sonymen qatar, olar memlekettik organdar men jeke sektorlarǵa qajetti IT sheshimderin usynady, sonymen birge qoǵamda jasandy intellekt pen robototehnikany engizýge kómektesedi. Aita ketetin jait, aiti mamandary derekterdi jinaý jáne óńdeý, tiimdi modelderdi qurý úshin úlken jumystar atqarady. Degenmen, keibir derekter, ásirese qazaq tildi materialdar, qoljetimsiz bolyp jatady, bul keide sapaly modelderdi ázirleýdi qiyndatatyn faktor bolyp tabylady. Mysaly, qazaq tilinde joǵary dáldikpen (95-100%) boljaý jasaityn modelderdi ázirleý úshin jetkilikti kólemde derekterdiń bolmaýy máselesi týyndaidy, bul tiisti nátijelerge jetýdi qiyndatady. Osy máselelerdi sheshý úshin derekterdi jinaý jáne óńdeý ádisterin jetildirý baǵytynda jumys jalǵasýda.
– Osy salany oqityn mamandar jyl saiyn artyp otyr. Al Qazaqstandaǵy IT salasy ozyq qatardan kórine alyp jatyr ma?
– Iá, IT mamandaryn daiyndaityn bilim berý júiesi damyp kele jatyr. Qazaqstanda IT salasy boiynsha kóptegen bilim berý baǵdarlamalary bar, al jas mamandardyń sany jyl saiyn artyp keledi. Ásirese aqparattyq tehnologiialar men JI salalaryndaǵy mamandarǵa suranys óte joǵary. Qazirgi tańda JI salasynda jańa kafedralar men arnaiy mamandyqtar ashylyp jatyr, bul bilim berý júiesin jańartyp, IT mamandaryn daiarlaýǵa múmkindik beredi. Sonymen qatar, mektepterde de jasandy intellekt boiynsha bilim berý baǵdarlamalary engizilip, oqýshylardyń osy salalarǵa qyzyǵýshylyǵy artýda.
– Al siz qyzmet etetin institýtta qandai múmkindikter bar?
– Bizdiń institýtta ár jyl saiyn stýdentter, magistranttar men doktoranttar óndiristik tájiribeden ótedi. Praktika barysynda olar naqty ǵylymi jobalarymen tanysyp, is júzinde jumys isteidi, bul olarǵa óndiriste qajetti úlken tájiribe jinaýǵa múmkindik beredi. Bul tájiribe olardy kásibi damýyna jáne IT salasyndaǵy naqty máselelerdi sheshýge daiarlaidy. Qazaqstandyq IT salasy álemdik deńgeide ózin tanytyp kele jatyr, biraq bul salada áli de básekelestikke daiyn bolý úshin damý qajettiligi bar. Biz bolashaqta joǵary bilikti mamandardy daiarlaý jáne innovatsiialyq jobalarǵa qatysý arqyly osy salada halyqaralyq arenada óz ornymyzdy nyǵaita alamyz.
– Áńgimeńizge raqmet!
Suqbattasqan
Aqbota Musabekqyzy
