Foto: ashyq derekkóz
Qoǵam belsendisi Qýat Dombai telefon alaiaqtarynyń áreketi qoǵam úshin asa qaýipti deńgeige jetkenin aityp, júieli sharalar qabyldaýǵa shaqyrdy, dep habarlaidy Ult.kz.
Onyń aitýynsha, jaqynda ol balalyq shaǵyndaǵy dosynyń otbasynda bolǵan qaiǵyly jaǵdaiǵa kýá bolǵan. Dosynyń nebári 21 jastaǵy qyzy alaiaqtardyń qysymynan keiin óz-ózine qol jumsap, Astanada belgisiz jaǵdaida qaza tapqan. Qaiǵylysy – bul biyl onyń synyptastary arasynda tirkelgen úshinshi ólim. Mundai oqiǵalar qoǵamda úlken alańdaýshylyq týǵyzyp otyr.
Dombaidyń sózinshe, telefon alaiaqtary búginde jappai sipat alyp, ulttyq deńgeidegi indetke ainalǵan. Ol Narhoz ýniversitetinde ótken konferentsiiada qatysýshylardyń barlyǵy derlik keminde bir ret alaiaqtardyń aldaý áreketine ushyraǵanyn atap ótti. Bul – máseleniń qanshalyqty keń taralǵanynyń aiqyn dáleli.
"Iá, jaqynda Ýkrainamen birlesip osyndai alaiaqtyq ortalyqtardyń birin joiǵany týraly aqparat jariialandy (qońyraýlardyń basym bóligi sol jaqtan keledi). Biraq men bul qylmystyń azaiǵanyn kórip turǵan joqpyn. Kerisinshe, jyl saiyn bul qubylys ulttyq deńgeidegi indetke ainalyp barady. Aramyzda osy alaiaqtarǵa aldanyp, aqshasynan aiyrylǵan tanystar qanshama?", - deidi ol.
Mysaly, onyń tanysy shetelden jyldar boiy anasyna jibergen qarajatyn jinap kelgen zeinetker ana 40 myń dollaryn alaiaqtarǵa berip qoiǵan. Mundai jaǵdailar jalǵyz emes, kerisinshe jappai qubylysqa ainalǵan.
Qoǵam belsendisi qazirgi kúres tásilderiniń jetkiliksiz ekenin atap ótti. Onyń pikirinshe, bankter men quqyq qorǵaý organdary bul máselemen jeke-dara kúresip, tiimdi nátije kórsete almai otyr. Tergeý jumystary kóbine tájiribesi az qyzmetkerlerge júktelip, isterdiń tolyq ashylmai qalý qaýpi joǵary.
"Mundai deńgeidegi qylmyspen bizdiń bankter de, quqyq qorǵaý organdary da jeke-jeke kúresip, nátijege jete almai otyr. Osyǵan bailanysty syrtqa shyǵarylǵan qarjynyń naqty kólemin jáne osy jaǵdaimen bailanysty sýitsidterdiń shynaiy statistikasyn kórý qyzyq bolar edi", - dep jazdy ol.
Dombai alaiaqtardyń jyl saiyn ádisterin jetildirip, tipti jasandy intellektini qoldana bastaǵanyn da aitty. Olar adamdardyń jaqyndarynyń daýsyna uqsas beineqońyraýlar arqyly senimge kirip, aldaý tásilderin kúrdelendirip otyr. Bul óz kezeginde qarapaiym azamattardyń qorǵanysyn álsiretýde.
Osyǵan bailanysty ol birqatar naqty usynys bildirdi:
1) Telefon alaiaqtarymen kúresý úshin arnaiy vedomstvoaralyq jedel top qurý qajet. Onyń quramyna quqyq qorǵaý organdarymen qatar «Qaztelekom», bankter, uialy bailanys operatorlary jáne halyqaralyq uiymdar, sonyń ishinde Interpol tartylýy tiis. Bul top táýlik boiy jumys istep, qylmystyń aldyn alýǵa jáne jedel áreket etýge baǵyttalýy kerek.
2) Bul top barlyq ádisti qoldanýy tiis. Tek qana «izin sýytpai» tergeýmen shektelmei, qylmyskerlerdiń daiyn stsenariiler boiynsha jumys isteitinin eskere otyryp, tipti neiropsihologtardy da tarta otyryp, halyq arasynda aldyn alý baǵytynda belsendi aqparattyq jumys júrgizýi qajet.
3) Alaiaqtardyń qurbany bolǵan nemese kúmándi qońyraýlar alyp jatqan azamattar úshin biryńǵai jedel jeli ashý. Bul júie arqyly aqparat jedel jinalyp, jańa qaýipter týraly halyqqa der kezinde eskertý jasaýǵa múmkindik beredi.
Qýat Dombaidyń pikirinshe, tek osyndai keshendi ári júieli sharalar arqyly ǵana bul qylmystyń ekonomikalyq tiimdiligin joiýǵa bolady. Al árbir alaiaqtyq áreket sátsizdikke ushyrap, jedel áshkerelenip otyrsa, azamattardyń ómiri men jinaǵan qarjysyn qorǵaýǵa jol ashylady.
"Eger siz bul bastamany qoldasańyz, ony quqyq qorǵaý organdaryna, úkimetke jáne osy jumysqa qatysýy tiis barlyq qurylymdarǵa ortaq talap retinde jetkizeiik", - dep usynys bildirdi Qýat Dombai.
