Ony anyqtaý úshin áýeli bilimniń mánine úńilip kóreiik. Ókinishke qarai, biz mamandyqty da bilimge jatqyzyp júrmiz. Jatqyzyp júrgenimiz joq, jalpy bilimdi sol dep qabyldaimyz. Sondyqtan mamandyq alý úshin shetel asyp ketetinderdi de bilim alyp júr dep oilaimyz. Bilgen jón. Ol – bilim emes.
Mán bersek, bilimdi bizge jeti atasyna deiin balaǵattap júretin SSSR beretin. SSSR-diń kádimgi orta bilimin aýzyn aiǵa balap júrgen sheteldik joǵary oqý oryndary da bere bermeitin. Alaida bul oidy Nobel syilyǵyn negizinen sheteldikterdiń alýy joqqa shyǵaryp keldi. Biraq biz olardyń tek kásibi turǵyda ǵana alǵa shyqqanyna jete mán bere qoiǵan joqpyz. Al ony biz, joǵaryda da aitqanymyzdai, bilim sanatyna qospadyq.
Jaraidy. Biz muny oi jarysy úshin aittyq delik. Bárin bilim dep-aq qabyldaiyq. Al, sonda adamzat ne utty? Jalpy siz ózińiz qol jetkizgen bilimińizden ne uttyńyz? Shetel asyp kelgender ne utyp jatyr? Biz alyp jatqan bilimder qandai maqsatqa negizdelgen? Sol ielik etken bilim negizinde qurylatyn aldyńǵy qatarly ozyq memleket (biz ony qurylady dep seneiik) qandai deńgeide bolady? Sol – adamzat armanynyń kókjiegi me?
Biz bul saýaldardy taldamai-aq qoialyq. Ózińiz de ańǵarǵanyńyzdai ol «bilimniń» eshqaisysy Allatanýǵa qyzmet etpeidi. Tipti ony tanýdy qajet dep te sanamaidy. Biz muny jai bilim iesin anyqtaý úshin aityp otyrmyz. Al endi siz osyndai qoǵamdaǵy dini oqý oryndary, onyń attaryn aityp meni qorqytpai-aq qoiyńyz, Allatanýǵa qyzmet etedi dep oilaisyz ba? Álemdik deńgeide bilik júrgizip otyrǵan alpaýyt júie soǵan shynymen jol bere me? Bilgen jón. Olar Allany ózderi qurǵan qoǵamǵa úilesetindei negizde tanytady. Sondyqtan ol oqý oryndaryn túgesken mamandar da álgi qoǵamǵa qyzmet etedi. Áý bastan solai. Al, Allany shyn máninde tani alǵandar udaiy qýdadalynyp otyrady. Biz bilim iesi dep sol qýdalanyp júrgen adamdy aitamyz.
Uǵynyqtylyq úshin bir aýyz sóz qosaiyq. Til – qatynas quraly. Bul – bógde tilge qatysty qabyldanýy tiis anyqtama edi. Shyntýaityna kelgende ana tili – ulttyq bolmys. Sondyqtan bógde tilde tili shyqqan bala tek sol ulttyń perzenti bolady. Muny sóz oraiyna qarai aittyq. Aitpaǵymyz, ózge júz tildi meńgerseń de ol tek qatynas quraly qyzmetin atqarady. Al biz ony bilim dep esepteimiz. Máseleni osylai saralasaq, onda sol tildi jetik biletin halyqtyń bárin danyshpan oi túiýge bolady. Biz muny pálenshe túgenshelerdi arab tilin bilgendigi úshin bilim iesi kóretinderge qarata aityp otyrmyz. Sondai-aq quran jattaǵan qari da bilim iesi bola almaidy. Ras, ol igergen nárseler bilim iesine qyzmet etedi. Mine, osy jerde bilim iesin taný aqiqattyń aiqyndalýyna jol ashady. Sebebi, úirengen til men jattaǵan Quran Ibiliske de qyzmet atqara beredi. Biz onyń atyn sypaiylap «Adamzat armandaǵan qoǵam» dep qoidyq. Bizdiń ol qoǵamnan góri ańǵal-saǵal qazaqy aýyldy aǵsai beretinimiz sondyqtan. Onyń ústine ol aýylda dástúrli din bar edi. «Ishan» degen atqa ie bilim ieleri ár aýyl saiyn tórde otyratyn. Ókinishke qarai, biz olardyń ornyn kásibi mamandarmen almastyrýǵa kúsh salyp kelemiz. Bul – qoǵamnyń qalaýy. Al halyqtyń qalaýy – dástúrli din. Osy eki qalaý úileskende qordalanǵan dini máseleler de óz sheshimin tabady.
Qudiiar BILÁL
.jpg)