Qytai naryǵynda sońǵy kezderi Qazaqstannan qurǵatylǵan untaq retinde keletin bieniń saýmaly men túie sútine qyzyǵýshylyq arta túsken. Qytaidyń birqatar aqparat quraly osynaý ulttyq sýsyn týraly arnaiy maqala jariialady. QazAqparat qytailyq BAQ-ta jariialanǵan maqalalardy oqyrman nazaryna usynady.
«Maýsym aiynda Qazaqstan saharasy gúlge oranady, alysqa kóz tastasańyz, ushy–qiyrsyz jaiylymdaǵy salqyn samalmen terbelip, qoraly qoi men tabyn–tabyn siyr, úiir-úiir jylqy kózge shalynady. Osyndai kórikti jerlerdiń biri Qaraǵandy obylysyndaǵy eldi mekende Saumal jáne Saubota brendterimen tanymal túieniń jáne jylqynyń qurǵaq sút ónimderin shyǵaratyn «Eýraziia Invest LTD» kompaniiasy ornalasqan», dep jazǵan Qytaidyń Sinhýa aqparat agenttigi qazaqstandyq ónimniń Qytai naryǵyna shyǵý barysyna toqtalypty. Qazaqstan Qytaiǵa túieniń qurǵaq sútiniń birinshi partiiasyn maýsym aiynyń basynda jibergen bolatyn.
«Bul jerdegi 35 myń gektar jaiylymda 200-dei túie men 2 500-den astam jylqy emin–erkin jaiylady. Túie súti men jylqy sútin qazaqstandyqtar dárýmenge toly asyl sýsyn dep baǵalaidy. Jaqynda zaýytymyzdan shyqqan túie sútiniń talqany Qytai bazaryna sátti kirdi. Jylqy sútiniń untaǵy da Qytai naryǵyna kiredi degen oidamyz. Bul jaǵynan da kóptegen jumystar atqarylyp jatyr» - deidi qytailyq basylymǵa suhbat bergen zaýyt qyzmetkeri Baian Elshinuly.
Qaraǵandy oblysynda bie sútinen untaq óndiretin zaýyt 2014 jyldan beri jumys isteidi. Ótken jyly kásiporyn túieniń qurǵaq sútin shyǵarýdy igerdi. Jylyna 60 tonna túie súti talqany men 60 tonna jylqy súti talqanyn óndire alady.
«Ótken jyly biz «Qorǵas» shekaralyq yntymaqtastyq halyqaralyq ortalyǵyna 609 mln teńgege ónimimizdi sattyq. Satylym biylǵy jyly da artady dep úmittendik. Biraq qańtar aiynda shekara jabyldy, qazirgi kúnge deiin Qorǵastyń saýda alańy jabyq boldy. Sondyqtan, óndiristi sertifikattap, ruqsat rásimdep, maýsym aiynyń basynda 7000 qalbyrdaǵy kólemi 3,5 tonnadan asatyn Saubota qurǵaq túie sútiniń birinshi partiiasy Gansý provintsiiasynyń Lanchjoý qalasyna jóneltildi. Osylaisha, qazaqstandyq taýardyń Qytaiǵa eksporttalýynyń resmi bastamasy júzege asyryldy. Osy sátti biz 5 jyl kúttik. Qytai naryǵyna kirý óte qiyn bolǵandyqtan, úlken jumys júrgizildi», - deidi «Eýraziia Invest LTD» JShS bas direktory Qadyrbek Meirambekov.
Qytai aqparat quraldarynyń habarlaýynsha, túie sútiniń untaǵy Qaraǵandydan 2020 jyldyń 5 maýsymynda jóneltilip, 6 maýsymda Qorǵas portyna kelip, 8 kún ótkennen keiin Lanchjoý keshendi keden aimaǵyna jetkizilgen.
Qytailyq BAQ túie sútin «shóldegi altyn» jáne «súttegi qazyna» dep baǵalaǵan. «Túie súti quramynda allergender joq, S dárýmeni, V dárýmeni, adam aǵzasyna qajet kóptegen qanyqpaǵan mai qyshqyldaryna bai. Túie súti quramynda joǵary qorektik mazmun men jaqsy dám bar, erekshe ingredientter men effektiler ony jańa premiým sýsynǵa ainaldyrady», dep jazady qytailyq BAQ.
Atalmysh ónimdi QHR-ǵa importtaýshy Halyqaralyq saýda shekti seriktestiginiń jaýaptysy Kań Kýeidiń aitýynsha, alǵashqy saýda ainalymy pandemiiaǵa jáne qujat jumystaryna bailanysty birneshe aiǵa sozylǵan. Alaida, eki taraptyń jemisti jumysynyń arqasynda barlyq qolaisyzdyqtar eńserilip, úilesimdi ainalym jobasy bekitilgen.
«Qazaqstannan kelgen qurǵaq túie súti ónimi Qytaida úlken suranysqa ie bola bastady. Lanjoýdaǵy tutynýshylar tapsyrys bergen soń 24 saǵat ishinde Qazaqstannan ákelgen túie súti talqanyn tutyna alady. Gansý ólkesi aýmaǵyndaǵy basqa qalalarǵa birneshe kún ishinde jetkiziledi», - deidi Kań Kýei.
Sonymen birge basylym, Qytai kedendik statistika derekterin keltiredi. 2019 jyly Qytai jalpy 1,36 mln sút talqanyn importtaǵan. Bul kólem 2018 jyldaǵymen salystyrǵanda 20,8% artqan. Importtyń jalpy somasy 8,3 mlrd. AQSh dollaryn qurady, jyldyq ósim 15,5%. Indet órshigen biylǵy tórt ai ishinde, qurǵaq sút ónimderiniń importynyń ósýi jalǵasyp, 3,1 mlrd AQSh dollaryna jetip, sáikes mezgilmen salystyrǵanda 5,5% artqan.
«Qazaqstandyq sút indýstriiasynyń Qytai naryǵyna shyǵý – bul biznesti damytý úshin úlken múmkindik. Qytailyq tutynýshylar túie sútiniń untaǵy týraly biraz biledi jáne naryq damyp keledi. Tekserý men karantin standarttary bolmaǵandyqtan, biz óndiretin jylqy sútiniń untaǵy qazir Qytaiǵa eksporttalmaidy, biraq biz jylqy sútiniń untaǵy týraly aqparattardy Qytai naryǵyna belsendi túrde taratyp jatyrmyz», - deidi «Eýraziia Invest LTD» JShS bas direktory Qadyrbek Meirambekov.
Kásipker ónimderiniń Qytai naryǵyna shyǵý perspektivasyna tolyq senimdi.
