Álemniń buǵan deiin belgisiz bolǵan COVID-19 koronavirýsymen kúresip kele jatqanyna jarty jyl boldy. Qoldanylyp jatqan sharalarǵa qaramastan, pandemiia toqtamai, tez taralyp, júzdegen myń adamdy óltirip jatyr. Bul týraly Jeneva qalasynda ótken baspasóz konferentsiiasynda DDU Bas direktory Tedros Gebreiesýs eskertti, dep habarlaidy BUU jańalyqtary.
«Alty ai buryn eshqaisymyz belgisiz virýstyń búkil álemdi, ómirimizdi shyr ainaldyratynyn elestetip te kórmegen edik», - deidi d-r Tedros.
Ol týra jarty jyl buryn, iaǵni 2019 jyldyń 31 jeltoqsanynda Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy Qytaida pnevmoniia oqiǵalary týraly birinshi habarlama alǵanyn eske saldy. Osy ýaqyt ishinde COVID-19 ataýyn alǵan buryn belgisiz virýsty 10 mln astam adam juqtyryp, 500 myńnan astam adam qaitys bolǵan.
DDU basshysynyń aitýynsha, pandemiia adamdardyń eń jaqsy jáne eń nashar qasietterin anyqtaǵan.
«Bir jaǵynan, búkil álem boiynsha adamdardyń tabandylyǵyn, jasampazdyǵyn, meiirimi men tilektestigin kórip otyrmyz. Alaida, sonymen qatar stigmatizatsiia, teris habar taratý jáne pandemiiany saiasilandyrýǵa kýá bolyp jatyrmyz», - dep atap ótti d-r Tedros.
Ol DDSU-nyń meditsinalyq qyzmetkerlerdi oqytý, milliondaǵan qorǵanys jáne diagnostikalyq quraldardy muqtaj elderge jiberýden bastap, COVID-19 virýsyna qarsy dári-dármekter men vaktsinalardy jasaý jáne synaý, pandemiiaǵa qarsy kúsh jumyldyrý siiaqty atqarǵan úlken jumysy týraly eske saldy.
Budan bólek, DDU Eýropalyq komissiia jáne ózge seriktesterimen birge vaktsina paida bolǵan soń, barlyq adamdardy onymen qamtamasyz etý maqsatyn ustanǵan jobany iske qsoty. Alaida, d-r Tedrostyń atap ótýinshe, vaktsinanyń COVID-19 virýsyn uzaqmerzimdi baqylaý quraly retinde mańyzdylyǵyna qaramastan, DDSU-nyń bes keńesin oryndai otyryp, adamdardy qazirden bastap qorǵap qalý kerek.
«Ár adam dármensiz emes ekenin sezinýi tiis: barlyǵymyz ózimizdi de, ainalamyzdaǵylardy da qorǵap qalatyn sharalar qabyldai alamyz. Sizdiń densaýlyǵyńyz – óz qolyńyzda!», - dep atap ótti d-r Tedros.
Ol qashyqtyq saqtap, qoldy jýyp otyrý, maska taǵý, jótelgen jáne túshkirgen kezde aýyzdy jaýyp otyrý, ózin nashar sezingen kezde úiden shyqpaý jáne ózgelermen senimdi aqparat kózderiniń aqparatymen bólisý kerek ekenin túsindirdi.
«Siz qaýipti top sanatyna jatpaýyńyz múmkin, alaida sizdiń áreketińiz bireýdiń ómirine yqpal ete alady», - dep atap ótti DDU basshysy.
Uiymnyń bas direktory juqtyrý tizbegin barlyq elder, tipti COVID-19 rastalǵan oqiǵalary bolmaǵan elder de úze alatynyn atap ótti. Ol úshin barlyq meditsinalyq qyzmetkerler indetke shaldyqqan adamdarmen jumys isteýge úiretilip, jeke qorǵanys quraldarymen qamtamasyz etilýi qajet.
Aýrý juqtyrý oqiǵalaryn qadaǵalaý júiesin jetildirý óte mańyzdy, ol ushin kúrdeli tehnologiialar qajet emes.
«Naýqas adamdarmen bailanysta bolǵandardy anyqtap, olardy karantinge jatqyzý tek meditsinalyq qyzmetkerlerdiń emes, túrli mamandardyń qolynan da keledi», dep atap ótti Gebreiesýs.
