Sóz joq, búginde «G20» klýbynyń álem ekonomikasyndaǵy rólin eshkim joqqa shyǵara almaidy. Sebebi oǵan kiretin memleketter jahan halyqtarynyń jartysynan kóbin qamtyp, álemdik saýda-sattyqtyń 80 paiyzyn baqylap otyr. Al «G20» samitterinde qabyldanatyn sheshimderdiń osy saýda-sattyqqa ǵana emes, saiasi qarym-qatynastarǵa da yqpaly zor. Qazaqstan atalǵan uiymǵa kirmese de, sońǵy jyldary jahandyq problemalarǵa qatysty óz ustanymyn ashyq ári batyl túrde kórsete bildi. Ashyǵyn aitý kerek, sheteldiń alpaýyt memleketteri sonyń bárin sóz júzinde moiyndasa, is júzinde iske asyrýǵa asyqpaidy. Degenmen, kórshi Resei men Qytai siiaqty iri derjavalar Qazaqstandy qoldap qana qoimai, «G20» klýbynyń qurmetti qonaǵy retinde kórýdi qup kóretinin taǵy bir márte kórsetti. Osy joly Qytai Halyq Respýblikasynyń tóraǵasy Si Tszinpin óz jerinde alǵash ret ótkizgeli otyrǵan «G-20» sammitine QR Prezidenti Nursultan Nazarbaevty shaqyrdy. Osydan úsh jyl buryn Elbasy Resei Federatsiiasynyń prezidenti Vladimir Pýtinniń shaqyrýymen Sankt-Peterbor sammitine qatysyp qaitqan bolatyn. Arman Asqarov «G20» klýbynyń qazirgi qyzmetin saraptap, ondaǵy Qazaqstannyń ornyn baǵamdap kórdi.
Jahandyq daǵdarystan shyǵý joldaryn usyndyq
2013 jyly Reseidiń solústik astanasy – Sankt-Peterbor qalasynda ótken sammitte Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev jahandyq daǵdarystyń basty sebebin aiqyndap, álem qaýymdastyǵyn osy máselege basa nazar aýdarýǵa úndegen edi. Sol kezde Prezident ekonomikanyń naqty sektorymen bailanysy joq qarjy uiymdarynyń tym kóbeiip ketýin jahandyq daǵdarystyń birden-bir sebebi retinde belgiledi. Sebebi ondai uiymdar «sabyn kópirshikteri» siiaqty, kúnderdiń kúninde jarylyp, joq bolady. Budan bólek, N.Nazarbaev álemdik ekonomikadaǵy qaryz alý jáne ony baqylaý tetikterin jańartýdy usynyp, daǵdarysqa qarsy kúres jolynda aimaqtyq integratsiianyń mańyzdy rólin atap ótti. Osy oraida Elbasy Qazaqstan, Resei men Belarýs elderi qurǵan Kedendik odaqty (búginde Eýraziialyq ekonomikalyq odaq – avt.) mysal retinde keltirgen bolatyn.
«Ókinishke qarai, mańyzdy álemdik sheshimderdi qabyldaǵanda, kóp jaǵdaida, damýshy memleketterdiń ustanymy eskerilmeidi. Osyndai elderdiń daýysyn jetkizý úshin biz G-GLOBAL jobasyn qolǵa aldyq. Bul G8, ia bolmasa, G20-nyń balamasy emes. Ol – aqparattyq-kommýnikatsiialyq alań. Ol jerde kez kelgen memlekettiń ókili jahandyq daǵdarysqa qatysty óz pikirin bildirip, odan shyǵý joldaryn usyna alady. G-GLOBAL-dan bólek, Qazaqstannyń bastamasymen ári Birikken Ulttar Uiymy Bas Assambleiasynyń qoldaýymen Astana qalasynda Dúniejúzilik daǵdarysqa qarsy konferentsiia uiymdastyrylǵan bolatyn. Oǵan 104 eldiń ekonomikalyq vedomstvo basshylary qatysty», - dedi N.Nazarbaev.
Osylaisha, Memleket basshysy san alýan halyqaralyq deńgeidegi dialog alańdaryn uiymdastyrý arqyly Qazaqstannyń jahandyq daǵdarystan shyǵýǵa qatysty ózindik kózqarastyń qalyptasqanyn jetkizip, álemdik qarjy-valiýta júiesin júrgizý kezinde barlyq elderdiń múddesi eskerilýi qajettigine basa nazar aýdartty.
Ortalyq Aziiadan tek Qazaqstandy ǵana shaqyrdy ma?
«Kórshi aqysy – Táńir aqysy» demekshi, osy joly taǵy bir alpaýyt kórshimiz – Qytai Halyq Respýblikasy G-20 sammitine shaqyryp jatyr. Aspan asty eli uiymnyń tóraǵasy retinde alqaly jiyndy óz jerinde alǵash ret ótkizgeli otyr. QHR tóraǵasy Si Tszinpin osy qýanyshpen QR Prezidenti N.Nazarbaevpen bólisip, onyń sammittiń qurmetti qonaǵy bolýyn qalady. Álbette, Resei bolsyn, Qytai bolsyn, Qazaqstannyń Ortalyq Aziiadaǵy bedelin, jahandyq bastamalar salasyndaǵy belsendiligin de eskerip otyr. Sebebi biylǵy sammitke Ortalyq Aziia aimaǵy boiynsha jalǵyz Qazaqstandy ǵana shaqyryp otyr.
«Búginde Qazaqstanda Astana ekonomikalyq forýmy siiaqty halyqaralyq mańyzy bar is-sharalardyń jii ótip turatynyn bári jaqsy biledi. Oǵan kóptegen memleket basshylary men Nobel laýreattary qatysyp, ekonomikalyq damý máselesin tek Qazaqstannyń aiasynda ǵana emes, aimaq sheńberinde, tipti álemdik deńgeide qarastyryp jatady. Budan bólek, el basshylyǵy qarjy júiesin ózgertý, dollarǵa táýeldi mehanizmnen bas tartý jáne taǵy basqa kóptegen jahandyq bastamalardy kótergen edi. Shyny kerek, ol jaǵynan barlyq postkeńestik elderdiń ishinde Qazaqstan erekshe kózge túsip keledi. Sebebi únemi bir ǵalamdyq usynystardy jasap otyrady. Jalpy, postkeńestik aimaqta ekonomikalyq jaǵynan tiimdi eki-aq memleket bar. Olar – Qazaqstan men Resei. Endi, Reseidiń naryǵy úlken. Biz bolsaq, sheteldik investitsiialardy tartý jaǵynan myqty bolyp turmyz. Sosyn Qazaqstan álemdik ekonomikada kóshbasshy bolyp otyrǵan barlyq memlekettermen jaqsy qarym-qatynasta. AQSh bolsyn, Qytai bolsyn, Eýropa elderi bolsyn, barlyǵymen dostyq bailanystar jaqsy damyǵan. Árine, óz jerimizde ótkizip otyrǵan halyqaralyq sharalar jáne ózge elderde ótetin jiyndarǵa belsene atsalysýmyz óz jemisin berip otyr. Osynyń nátijesinde Qazaqstandy G-20 sammiti siiaqty mańyzdy basqosýǵa shaqyrdy», - deidi saiasattanýshy Dosym Sátpaev.
Sarapshynyń sózine qaraǵanda, búginde álem qaýymdastyǵy Qazaqstandy Ortalyq Aziia aimaǵynyń kún tártibin belgileitin memleket retinde qarastyryp otyr. Sondyqtan osy aimaqtyń atynan jalǵyz bizge ǵana shaqyrý keldi.
Aita ketken jón, qyrkúiektiń 4-5 kúnderi Qytaidyń Hanchjoý qalasynda ótetin kezekti G20 sammitiniń taqyryby – «Innovatsiialyq, adal ári inkliýzivti álem ekonomikasyn qurý». Sóz joq, osy jolǵy jiynda da QR Prezidenti Nursultan Nazarbaev tyń usynystardy jasap, jańa bastamalarǵa uiytqy bolady.
G30-ǵa Qazaqstan da múshe bolar ma edi...
Jalpy, G20 klýbynyń tarihyna úńilip qarasaq, bas kezinde atalǵan uiym «G7» - «Úlken jetilik» bolyp qurylǵan bolatyn. Oǵan Kanada, AQSh, Germaniia, Frantsiia, Japoniia, Italiia men Ulybritaniia kirgen. Alaida ýaqyt óte kele, atalǵan memleketter shaǵyn quramda álemdik ekonomikanyń barlyq máselelerin sheshe almaityndaryn túsindi. Sodan klýb músheligin keńeitip, qataryna Ońtústik Koreia, Túrkiia, Saýd Arabiiasy, Argentina, Ońtústik Afrika Respýblikasy, Meksika, Braziliia, Indoneziia, Indiia, Avstraliia, Qytai, Resei men Eýropalyq odaqty qosyp aldy. Osylaisha, G20 uiymy quryldy.
Árine, qazirgi kezde Qazaqstannyń ekonomikasy G20 elderimen básekege túse almaidy. Ol uiymǵa jerdiń territoriiasyna qarap qabyldaǵan jaǵdaida biz birden on memlekettiń quramyna kiretin edik. Degenmen, elimizdiń qazirgi jahandyq bastamalaryna álem qaýymdastyǵynyń qulaq asyp jatqany qýantady. Sonyń barlyǵy iske asyp jatsa, Qazaqstan ekonomikasynan da syrt ainalyp ótpeidi.
Kim biledi, bolashaqta G20 taǵy keńeiip jatsa, elimiz G30, ia bolmasa, G40-tyń qatarynan kórinýi ábden múmkin. Ondai ekonomikalyq bedeli bar memlekette halyqtyń ál-aýqaty da joǵary bolady.
Foto: kz.troniks.kz, 7news.kz, russian.china.org.cn, cntv.ru, rus.ozodi.org
