Almaty qalasy Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasyna qarasty «Almaly aýdanynyń bastapqy mediko-sanitarlyq kómek ortalyǵynda» balalar jaraqatynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan profilaktikalyq jáne túsindirý is-sharalary ótkizildi, dep habarlaidy ult.kz.
2026 jylǵy 16 qazanda jalpy praktika dárigerleri, pediatrlar jáne beiindi mamandardyń qatysýymen Ashyq esik kúni uiymdastyryldy. Qabyldaý barysynda dárigerler men meiirgerler ata-analarmen, ájelermen jáne atalarmen balalar jaraqatynyń, atap aitqanda, balalardyń terezeden qulap ketýiniń aldyn alý jóninde túsindirý áńgimelerin júrgizdi.
Sonymen qatar psihologtar men áleýmettik qyzmetkerler kelýshilermen kezdesip, úi jaǵdaiynda balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge qatysty mańyzdy usynymdar berdi. Atap aitqanda, terezelerde arnaiy balalar qulyptary nemese blokatorlarynyń ornatylǵanyn, balanyń terezeni ózdiginen asha alatynyn, jihazdardyń terezege jaqyn ornalasqanyn tekserý qajettigi túsindirildi. Sondai-aq tereze tutqalary men qorǵanys qurylǵylarynyń jaramdylyǵyna nazar aýdarý kerektigi aityldy.
Mamandar terezesi ashyq bólmede balany jalǵyz qaldyrýǵa bolmaitynyn erekshe atap ótti. Bala qaýipsizdik erejelerin bilse de, bul jazataiym oqiǵa qaýpin tolyǵymen joimaidy. Sondyqtan balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý jaýapkershiligi árdaiym eresekterge júkteledi.
Balalardyń terezeden qulap ketýiniń aldyn alý boiynsha negizgi qaýipsizdik erejeleri
Patsientterge patronaj júrgizý, sondai-aq dárigerler men meiirgerlerdiń úige barýy kezinde ata-analarmen, ata-ájelermen jáne kishkentai balalarǵa qaraityn basqa da tulǵalarmen túsindirý áńgimeleri ótkizildi. Bul jumystardyń negizgi maqsaty — eresekterdiń nazaryn balalar jaraqatynyń aldyn alý máselesine aýdarý jáne úi jaǵdaiynda saqtalýy tiis qaýipsizdik erejelerin eske salý.
1. Balany ashyq terezeniń janynda jalǵyz qaldyrmańyz
Eresek adamǵa bólmeden qysqa ýaqytqa shyǵý qajet bolǵan jaǵdaida da, balany ashyq terezesi nemese balkon esigi bar bólmede qaraýsyz qaldyrýǵa bolmaidy. Tipti birneshe sekýndtyń ózi qaiǵyly jaǵdaiǵa ákelýi múmkin. Sondyqtan balanyń qai jerde jáne qandai jaǵdaida júrgenin únemi baqylaý mańyzdy.
2. Terezelerge arnaiy qorǵanys quraldaryn ornatyńyz
Balalardyń terezeni ózdiginen ashyp, jaraqat alýyna jol bermeý úshin arnaiy qaýipsizdik qurylǵylaryn paidalaný usynylady. Olardyń qataryna:
terezeniń ashylýyn shekteitin blokatorlar men qulyptar;
balalarǵa arnalǵan arnaiy qaýipsizdik qulyptary;
qulpy bar tereze tutqalary;
balanyń terezeni ashýyna kedergi keltiretin senimdi qorǵanys qurylǵylary jatady.
Sonymen qatar barlyq qorǵanys tetikteriniń jaramdylyǵyn únemi tekserip otyrý qajet. Qorǵanys qurylǵylarynyń durys ornatylýy men jumys isteýi balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi mańyzdy sharalardyń biri bolyp sanalady.
3. Moskit torlaryna senim artpańyz
Mamandar masalardan qorǵaityn torlardyń balanyń salmaǵyn kótere almaitynyn eskertedi. Mundai torlar bólmege jándikterdiń kirýine kedergi bolǵanymen, balanyń terezeden qulap ketýinen qorǵai almaidy. Bala torǵa súiengen jaǵdaida, torymen birge syrtqa qulap ketýi múmkin.
Sondyqtan moskit toryn qaýipsizdik quraly retinde qabyldaýǵa bolmaidy. Bul týraly otbasynyń barlyq múshelerine, sonyń ishinde ata-analarǵa, ata-ájelerge jáne bala kútimine qatysatyn basqa da adamdarǵa mindetti túrde túsindirý qajet.
4. Terezelerdiń janyndaǵy jihazdardy alyp tastańyz
Kereýetterdi, oryndyqtardy, ústelderdi, sórelerdi jáne basqa da jihazdar men zattardy terezege jaqyn ornalastyrmaǵan jón. Bala olardy baspaldaq retinde paidalanyp, tereze aldyna kóterilýi múmkin.
Sondyqtan úi ishindegi jihazdardyń ornalasýyna nazar aýdaryp, balanyń terezege ózdiginen jaqyndaýyna nemese kóterilýine múmkindik bermeitin qaýipsiz orta qalyptastyrý qajet.
5. Balalardyń tereze aldy taqtaiynda oinaýyna jol bermeńiz
Balalardyń tereze aldy taqtaiyna shyǵýyna, terezelerdi ózdiginen ashýyna jáne tereze mańynda oinaýyna ruqsat bermeý kerek. Ata-analar balalarǵa qaýipsizdik erejelerin jasyna sai, túsinikti ári sabyrly tilmen túsindirýi tiis.
Sonymen birge eresekter balanyń tereze mańyndaǵy áreketterin baqylap, qaýipti jaǵdailardyń aldyn alýǵa erekshe mán bergeni jón.
6. Jyldyń jyly mezgilinde erekshe muqiiat bolyńyz
Jyly mezgilde bólmelerdi jii jeldetý qajettiligine bailanysty balalardyń terezeden qulap ketý qaýpi artýy múmkin. Sondyqtan terezeni ashqan kezde balanyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý qajet.
Bólmelerdi jeldetý barysynda bala ashyq terezege qol jetkize almaityndai jaǵdai jasaǵan durys. Múmkindiginshe tereze konstrýktsiiasynda qarastyrylǵan qaýipsiz jeldetý rejimin paidalaný usynylady. Bul rette balany ashyq terezeniń janynda qaraýsyz qaldyrmaý talabyn qatań saqtaý kerek.
7. Qaýipsizdik erejelerin otbasynyń barlyq múshelerimen talqylańyz
Balalardyń qaýipsizdigine qatysty talaptardy tek ata-analar ǵana emes, otbasynyń barlyq músheleri bilýi tiis. Ata-ájeler, úlken balalar jáne balaǵa qaraityn basqa da tulǵalar terezeden qulap ketý jaǵdailarynyń aldyn alý sharalarynan habardar bolýy qajet.
Otbasy músheleriniń qaýipsizdik erejelerin birdei túsinýi jáne olardy kúndelikti ómirde saqtaýy jazataiym oqiǵalardyń aldyn alýǵa kómektesedi.
Almaly aýdanynyń bastapqy meditsinalyq-sanitariialyq kómek ortalyǵy ata-analar men balalardy kútetin barlyq tulǵalardy úi jaǵdaiynda qaýipsizdik talaptaryn saqtaýǵa shaqyrady. Balany ashyq terezeniń janynda qaraýsyz qaldyrmaý, arnaiy qorǵanys quraldaryn ornatý, jihazdardy terezeden alys ornalastyrý jáne balalardyń qaýipsizdigin únemi baqylaý — jaraqattanýdyń aldyn alýdyń negizgi sharalary.
Balalardyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaý — eresekterdiń ortaq jaýapkershiligi.
