
Avtorstvo illiýstratsii - Ink Architects
Álem jáne Qazaqstan qalalarynyń sáýlet salasyndaǵy sońǵy baǵyttar týraly QR belgili sáýletshisi, INK Architects negizin qalaýshy, Britandyq sáýletshiler koroldik institýtynyń qurmetti múshesi, IAAM akademigi jáne AIA (amerikandyq sáýletshiler institýty) qurmetti múshesi Nurlan Kamitov aityp berdi, – dep habarlaidy Ult.kz.
Trend 1. Yqshamdylyq jáne mýltifýnktsionaldylyq
Nurlan Kamitovtyń pikirinshe, álem halqy arasynda, sonyń ishinde Qazaqstanda da qalalyq keńistikterdiń jaiaý júrginshilik, adam-tsentrizm, yqshamdylyǵy men qaýipsizdigi taqyryby barǵan saiyn suranysqa ie bola túsýde.
Ol, alys ótkenge ketken keńestik aýqymmen salystyrǵanda, mahallalar adami aýqymǵa sáikes yqsham bolatynyn atap ótti. Bul, sonyń ishinde, keńistikti tiimdi josparlaýdaǵy jańa bolmystar men adamdardyń qajettilikterine sáikes pishimdelýi kerek úlken, keńestik keńistikterge de qatysty.
Mundai keńistikterge mysal retinde avtomobilge deiingi dáýirde qurylǵan Eýropa qalalarynyń tarihi aýdandaryn keltirýge bolady. Almatyda bul "Altyn alań" dep atalatyn aýdan, Astanada- jaiaý júrginshiler ótkelderi jáne t.b. kóbirek kórýge bolatyn oń jaǵalaýdyń tarihi bóligi.
Nurlan Kamitovtyń aitýynsha, ómir súrýge qolaily kvartaldar degenimiz jergilikti turǵyndar men qonaqtarǵa yńǵaily bolý úshin ońtaily parametrli qurylys, mysaly, «qudyq» áserin boldyrmaý úshin aýlanyń eni – úidiń biiktiginen kem bolmaýy kerek. Budan basqa, mundai aýdanda demalýǵa arnalǵan jasyl jáne saýyqtyrý aimaqtary bar, adamdardyń qarym-qatynasy men qaýymdastyqtar qurýǵa arnalǵan qoǵamdyq jáne jeke aimaqtar, qurylys nysandaryna jaiaý júrginshilerge qoljetimdilik qamtamasyz etilgen, qyzmet kórsetý nysandary bar damyǵan áleýmettik infraqurylym jáne t. b eskerilgen kameralyq aýlalar kóp.
Foto: Nurlan Kamitovtyń muraǵatynan
Sondai - aq, Nurlan Kamitovtyń pikirinshe, buryn megapolisterdegi ómir - jumys, bilim jáne oiyn-saýyq - negizinen qala ortalyǵynda shoǵyrlanǵany kópshilikke úirenshikti bolatyn. Biraq sońǵy jyldary, ásirese pandemiiadan keiin jáne tehnologiianyń damýymen mundai model birtindep ótkenge ainaldy.
"Ortalyqsyzdandyrý jáne fýnktsiialardy teńdestire bólý — bul pandemiia kezinde kúsheigen jańa trend", - deidi Nurlan Kamitov. - Búginde adamdar ózderiniń turǵylyqty jerinde ómir súrýge, jumys isteýge, demalýǵa jáne damýǵa umtylady. Sondyqtan, jańa aýdandar keńestik turǵyn aýdandarǵa - zaýyttarǵa bólý printsipi boiynsha emes, kópfýnktsionaldylyq deńgeii jáne adamdarǵa kúndelikti qajet nárseniń qadamdyq qoljetimdiligi boiynsha jobalanýda".
Mysal úshin, Parijde ekologiialyq taza, qaýipsiz jáne yńǵaily qalalyq ortasy bar «15 minýttyq qala» belsendi túrde engizilýde. Mundai aýdandarda kólikke kirýge shekteýler engizilip, velosipedshilerge, sondai-aq saiabaqtar men jasyl aimaqtarǵa kóbirek oryn beriledi. Sonymen qatar, mektepterde, barlyq jergilikti turǵyndar úshin qol jetimdi jasyl jáne sport alańdary paida bolýda. Sondai-aq, Barselonada avtomobilder úshin jabylǵan burynǵy jol kósheleriniń ornyn oiyn alańdary men jaiaý júrý marshrýttarymen, demalys alańdarymen, oryndyqtarmen jabdyqtaidy, kóbirek jasyl jelekter men aǵashtar otyrǵyzady.
Almatyda ár ýaqytta qala ortalyǵyna barmai-aq óz aýdanynda jumys isteýge, oqýǵa jáne demalýǵa bolatyn, turǵyndarǵa yńǵaily kóportalylyqty qurý taǵy bir mysal bola alady. Kóportalylyqtyń bir bóliginiń jobasynda Ink Architects kompaniiasy da jumys isteidi. Jańa aýdandarda mektepter, balabaqshalar, emhanalar, saiabaqtar, sport ortalyqtary, kommertsiialyq nysandar, bazarlar, dárihanalar, kafeler jáne basqa da tamaqtaný oryndary jáne t. b. siiaqty kórnekti nysandary bar, damyǵan infraqurylym bolady dep boljanýda. Bul ásirese ońtústik astananyń mańyndaǵy, damyǵan áleýmettik infraqurylymdy, jumysqa ornalasý múmkindikteri bar jumys keńistigin, ártúrli otbasylar úshin tartymdy turǵyn úidi, jumys, demalys jáne oiyn-saýyq oryndarynyń qadamdyq qoljetimdiligin, jaiaý júrginshiler men velosipedshilerge yńǵaily kóshelerdi qurýdy qajet etetin aýdandarǵa qatysty.
Trend 2. Sáikestik
Sarapshy atap ótkendei, qazir adamdar ózderin anyqtai alatyn tanys jáne túsinikti keńistiktik birlikke muqtaj. Alaida, kóbinese zamanaýi dizain, kerisinshe, bet-álpetsiz keńistikter qurý arqyly qaýymdastyq sezimin buzýy múmkin.
«Shyndyǵynda, aýdandar shaǵyn, aýyl shamalas bolýy kerek. Bul rette, ár aýdannyń bul jerdiń tarihymen nemese jergilikti kórikti jerlerimen bailanysty ózindik ereksheligi men ataýy bolýy kerek. Sondyqtan, jergilikti kórsetkishterge, tarihqa oiý-órnek jáne t. b. siltemeleri bar navigatsiia men sáýlet belsendi damyp keledi. Bizdiń adamdar mádeni úlgilerge kóbirek tartylýda, qalalyq ortada Ulttyq úlgilerdi kóbirek kórýge bolady», - deidi Nurlan Kamitov.
Shetelden mysal retinde álemniń iri megapolisterinde naqty bólinýi bar jekelegen aýdandardy, sonyń ishinde Londondaǵy Soho jáne Hakni, Niý-Iorktegi Manhetten jáne Brýklin aýdandaryn jáne t. b. aitýǵa bolady. Almatyda bul "Altyn alań" dep atalatyn aýdandaǵy qarjy ortalyǵy, jatyn shaǵyn aýdandar jáne t. b. Ońtústik astananyń jańa kóportalyqtarynda, mysaly, Almatynyń shyǵys jáne Batys qaqpalary jobalarynda, Tashkenttegi Chirchik Jańa aýdanynyń jáne t. b. jobalarynda Ink Architects kompaniiasy ózindik atmosferany erekshe qoljazbamen jobalaidy.
Trend 3. Mikromobildilik jáne Vision Zero
Sáýletshiniń pikirinshe, qalalarda jol qaýipsizdigin arttyryp qana qoimai, ony baiaý ózgeretin jáne tiimdi etetin ainalma joldar men jolairyqtar kóbirek paida bolady. Sondai-aq, velosiped joldary men balamaly kólikterge arnalǵan arnaiy jolaqtar jelisi aitarlyqtai keńeiedi, bul velosipedshiler úshin de, samokattar men basqa da mikromobildilik quraldaryn paidalanýshylar úshin de qolaily jaǵdai jasaidy. Jalpy, qoǵamdyq kólik, Nurlan Kamitovtyń pikirinshe, aldaǵy onjyldyqtarda qoljetimdi ári alýan túrli bolady: marshrýttar sany artady, kóliktiń jańa túrleri paida bolady, al qoldanystaǵy jeliler jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý sapasyn arttyrý úshin jańǵyrtylady.
INK Architects Almatynyń jańa kóportalyqty – Batys qaqpasynda osyndai jailardy jobalaidy, dál solai marshrýttar men qoǵamdyq kólik aialdamalaryn usynady. Bolashaq býyn qalasynyń aýdandarynda velosiped infraqurylymy, baǵdarshamdar men toqtap qalýdy boldyrmaityn jáne sonymen birge jol qaýipsizdigin arttyratyn, qiylystardaǵy shaǵyn ainalmaly qozǵalystar josparlanýda.
Sonymen qatar, jańa aýdandarda keńirek jaiaý júrginshiler trotýarlaryn, qoǵamdyq kólikke arnalǵan arnaiy jolaqtardy, oqshaýlanǵan velojoldardy, kógaldandyrýdy jobalaý usynylady.
"Oilastyrylǵan kóshe ortasy avtokólikterdiń, skýterlerdiń jáne velosipedterdiń jyldamdyǵyn rettei alady, jaiaý júrginshilerdiń jailylyǵy men qaýipsizdigin arttyrady. Nátijesinde kommertsiianyń tabystylyǵy, páterlerdiń quny artyp, jaiaý júrginshiler aǵyndary boiyndaǵy shaǵyn biznes, kásipkerlik yntalandyrylmaq. Yńǵaily, jaily jáne jaiaý júrginshilerge arnalǵan aýdandar avtokólik júrgizýshilerine ońtailastyrylǵan aýdandarmen salystyrǵanda qymbattady", - dedi Nurlan Kamitov.
Sonymen qatar, sarapshynyń aitýynsha, avtokólikke balama qozǵalys túrlerin damytý kommertsiia men tamaqtaný oryndaryna ótimdiliktiń ósýine yqpal etedi. Mysaly, Timiriazev kóshesindegi belsendi qasbetterdiń sany qolaily orta men JAT jelisin qurý esebinen ósti.