Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Berik Sholpanqulov «7-20-25» jáne «Baspana hit» turǵyn úi baǵdarlamalarynyń aiaqtalý merzimine qatysty túsinik berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Qazirgi ýaqytta Qazaqstannyń Ulttyq banki eki ipotekalyq turǵyn úi baǵdarlamasyn iske asyryp otyr. Bul – 2018 jyly Bes áleýmettik bastamany júzege asyrý aiasynda Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń tapsyrmasymen bastalǵan «7-20-25» baǵdarlamasy jáne «Baspana hit» ipotekalyq ónimi.
«7-20-25» baǵdarlamasy boiynsha qazaqstandyqtar 20% bastapqy jarna sala otyryp, jylyna 7% jeńildetilgen mólsherlememen 25 jylǵa birinshi naryqtan baspana ala alady. Jobany júzege asyrýǵa 1 trln teńge bólingen. Jalpy, halyqtyń bul baǵdarlamaǵa degen qyzyǵýshylyǵy týraly aitsaq, joba iske qosylǵan alǵashqy jyly 3 289 nesie berilgen (39,4 mlrd teńge), al 2019 jyly – 8 723 nesie (99,1 mlrd teńge), 2020 jyly – 10 207 nesie (120,8 mlrd teńge)rásimdelgen. Al, osy jyldyń bes aiy aralyǵynda (qańtar-mamyr) qazaqstandyqtar 73,9 mlrd teńgege 5 656 nesie alǵan.
«Jalpy alǵanda, osy ýaqytqa deiin baǵdarlama boiynsha 333,3 mlrd teńge igerildi. Halyqtyń joǵary suranysy men ipotekalyq nesieniń qarqynyna qarap, biz «7-20-25» baǵdarlamasy 2022 jyldyń sońyna deiin, iaǵni bólingen limit taýsylǵan soń aiaqtalady dep boljap otyrmyz», - dedi B.Sholpanqulov.
2018 jyly Qazaqstan Ulttyq banki turǵyn úi naryǵynda uzaqmerzimdi nesielendirýdi yntalandyrý maqsatynda «7-20-25» baǵdarlamasymen qatar 10,75% (09.06.2021 jylǵy derekterge sáikes, bazalyq mólsherlemege sáikestendirilip otyrady) mólsherleme boiynsha «Baspana hit» naryqtyq ipotekalyq baǵdarlamasyn iske qosqan bolatyn. Bul baǵyt boiynsha baspanasy bar bolsa da, azamattar alǵashqy naryqtan da, qaitalama naryqtan da úi ala alady. Qaryz merzimi 15 jylǵa deiin, maksimaldy somasy 35 mln teńgeni quraidy.
««Baspana hit» baǵdarlamasyn júzege asyrý úshin 600 mlrd teńge bólingen, sonyń ishinde 520,8 mlrd teńgeni quraityn 56 752 qaryz berilgen. Alaida, baǵdarlama «ainalmaly» tetik arqyly, iaǵni, qarjylandyrýdyń ortaq somasy aldynda jabylǵan qaryz esebinen kóbeietinin eskere kele, biz nesielendirýdiń jalpy kólemi 675 mlrd teńge bolady dep boljap otyrmyz. Qarjynyń belsendi túrde igerilip jatqanyn eskere otyra, «Baspana hit» ipotekalyq jobasy 2021 jyly aiaqtalady degen boljam bar», - dedi Berik Sholpanqulov.
Aita keteiik, atalǵan turǵyn úi baǵdarlamalarymen qatar elimizde ózge de jobalar júzege asyrylýda. Mysaly, «Nurly jer» baǵdarlamasynyń aiasynda 25 jylǵa deiin 5% jeńildikpen (bastapqy jarna 20% kem bolmaǵan jaǵdaida – «5-20-25») jergilikti atqarýshy organdar (JAO) tarapynanáleýmettik nesie beriledi.
2019 jyly áleýmettik turǵydan az qamtylǵan otbasylarǵa arnalǵan bastapqy jarnasy 10%, jeńildetilgen mólsherlemesi 2% «Baqytty otbasy» baǵdarlamasy bastalǵan bolatyn.
Memleket basshysy Q.K.Toqaevtyń tapsyrmasy boiynsha iske qosylǵan «Shańyraq»(5-10-20) atty áleýmettik turǵydan az qamtylǵan halyq tobyna arnalǵan joba júzege asyrylyp jatyr. Bul baǵdarlama arqyly 20 jylǵa deiingi merzimge 5% jeńildetilgen mólsherlememen baspana alýǵa bolady. Aita keteiin, Ulttyq bank osy jobany júzege asyrýǵa qatysyp, «5-10-20» jobasy boiynsha «Otbasy banki» arqyly kezekte turǵan tulǵalarǵa nesie berýge 210 mlrd teńge qarjy, al JAO arqyly nesiemen alynatyn baspana qurylysyna 180 mlrd teńge bóldi.
Qazirgi tańda «Otbasy bankiniń» turǵyn-úi qurylys jinaq júiesi arqyly da ipotekalyq nesielendirý belsendi túrde júzege asyrylýda. Bank halyqqa ipotekalyq nesielendirýdiń úlken tańdaýyn usynyp otyr. Mysaly, jas otbasylar jylyna 6% mólsherlememen «Jas otbasy» baǵdarlamasy arqyly baspanaly bola alady. Al, áskeri qyzmetkerler «Áskeri baspana» baǵdarlamasymen 3,5%-8% aralyǵy mólsherlememen (bastapqy jarnanyń somasyna bailanysty) úi satyp ala alady. Sonymen qatar, jýyrda mólsherlemesi 12% «Umai» atty áielder ipotekalyq baǵdarlamasy iske qosyldy.
«Qazirgi ýaqytta ipotekalyq nesie naryǵyn odan ári damytý úshin Úkimet, Ulttyq bank jáne «Báiterek» UBH» AQ naryqtyq mehanizmdi qoldana otyryp, ipotekalyq nesie portfelin sekiýritizatsiialaýdy engizý máselesin qarastyrýda. Joba týraly egjei-tegjeili málimet múddeli taraptarmen tolyq talqylaýdan keiin qosymsha habarlanady.
Osylaisha, nesie naryǵynda jasyn, áleýmettik mártebesin, kásibin jáne taǵy basqa máselelerdi eskeretin ártúrli sanattaǵy adamdarǵa arnalǵan jeńildikpen beriletin ipotekalyq baǵdarlamalardyń úlken tańdaýy bar ekenine kóz jetkizip otyrmyz. Sondyqtan, Ulttyq bank tarapynan qarjylandyrylyp, júzege asyrylyp jatqan ipotekalyq nesielendirýdi qoldaý baǵdarlamalary boiynsha bólingen limitterdiń igerilýi ipotekalyq nesielendirýdiń qoljetimdiligine áser etpeidi», - dep túiindedi UB ókili.
